فرار مغزها

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فیزیکدان نظری، آلبرت اینیشتین که از حکومت آلمان نازی به آمریکا مهاجرت کرد، نمونه‌ای از فرار مغزها در نتیجهٔ تغییرات سیاسی است.

به پدیده مهاجرت گسترده تحصیل‌کردگان، دانشگاهیان و دانشمندان یک کشور یا جامعه به کشورهای دیگر، اصطلاحاً فرار مغزها گفته می‌شود، که معمولاً به خاطر کمبود موقعیت‌های شغلی، درگیری‌های سیاسی و نظامی، و خطرات جانی رخ می‌دهد.

فرار مغزها در کشورهای مختلف[ویرایش]

آلمان[ویرایش]

طبق آمار سازمان همکاری اقتصادی و توسعه میزان فرار مغزها از کشور آلمان نزدیک به بالاترین میزان تجربه شده فرار مغزها دربین کشورهای صنعتی، پس از دهه ۱۹۵۰ بوده‌است[۱]

ایران[ویرایش]

تخمین زده می‌شود که هر سال در حدود ۱۵۰٬۰۰۰ نفر از ایران خارج می‌شوند، که معمولاً به دلیل بازار کار ضعیف و شرایط دشوار اجتماعی می‌باشد. صندوق بین‌المللی پول در گزارش سال ۲۰۰۹ خود اعلام کرده‌است: «جمهوری اسلامی ایران به لحاظ مهاجرت نخبگان، در میان ۹۱ کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته جهان، مقام نخست را دارد.»[۲]

ایران همچنین در زمینه فرار مغزها پیشتاز جهان است و رتبه اول را در سطح جهانی دارد.[۳][۴][۵]

آمارهای رسمی نشان می‌دهد در سال ۲۰۱۴، جمعاً ۲۳۱٫۵ میلیون نفر خارج از وطن خود زندگی می‌کرده‌اند که ایران جزو کشورهای اصلی مهاجرفرست دنیا محسوب نمی‌شود. همچنین در گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (سال ۱۳۹۴) ایران جزو ۲۰ کشور نخست و در گزارش بانک جهانی (سال ۱۳۹۵) جزو ۳۰ کشور نخست ارسال کننده مهاجر قرار ندارد.

نرخ مهاجرت ایران به کل جمعیت به صورت تجمی، ۱٫۵ درصد تا سال ۱۳۹۴ بوده‌است که از میانگین جهانی ۳٫۲ درصدی و اکثر کشورهای با وضعیت توسعه مشابه پایین‌تر است[نیازمند منبع]. همچنین طبق آمار و اطلاعات مؤسسه مشاوره بین‌المللی آموزش و قوانین آمریکا، تعداد دانشجویان بین‌المللی از ۱٫۳ میلیون در سال ۱۹۹۰ به ۵ میلیون دانشجو در سال ۲۰۱۴ رسیده‌است و ایران جزو کشورهای با تعداد بالای ارسال کننده دانشجو به کشورهای پیشرفته محسوب نمی‌شود. چین، روسیه، کره جنوبی و هند؛ چهار کشور نخست ارسال کننده دانشجو به کشورهای توسعه یافته هستند. ایران با داشتن ۳۲۷۵۸ دانشجو در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، گروهی متشکل از کشورهای پیشرفته، در میان ده کشور برتر فرستنده دانشجو قرار ندارد. بر اساس آخرین گزارش این سازمان [نیازمند منبع] در مورد افراد ترک وطن کرده، مجموعاً ۸۴۵ هزار نفر ایرانی مهاجر در کشورهای سازمان همکاری و توسعه اقتصادی وجود دارد که معادل ۱٫۵ درصد از جمعیت کشور است که کمتر از نصف میانگین جهانی ۳٫۲ درصدی و کمتر از یک سوم میانگین ۵ درصدی در کشورهای اروپایی است.

در سال ۱۳۹۴–۱۳۹۵ کشور چین بیشترین تعداد دانشجویان خارجی در آمریکا (۳۱درصد) را داشته و کشورهای هند (۱۴درصد)، کره جنوبی (۷ درصد)، عربستان سعودی (۶درصد) و کانادا (۳درصد) به ترتیب در رده‌های بعدی بوده و ایران با تعداد ۱۲۳۵۶ دانشجو در رتبه یازدهم قرار گرفته‌است.[۶][۷]

پرویز کرمی مشاور معاون علمی و فناوری رئیس جمهوری در گفت وگو با روزنامه شرق گفت: «اداره مهاجرت ایالات متحده آمریکا هم اعلام کرده که رتبه ایران در زمینه اعزام دانشجو به این کشور نسبت به اوایل انقلاب، پنج برابر کاهش داشته‌است. در ابتدای انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، کشورمان با داشتن ۵۷هزار دانشجو، نخستین کشور خارجی در اعزام دانشجو به ایالات متحده آمریکا بود. اما براساس آماری که اداره مهاجرت این کشور (CIS) تا سال ۲۰۱۶ ارائه کرده‌است، اکنون جمهوری خلق چین در این جدول مقام نخست را کسب کرده‌است. این گزارش، رقم دقیق ۳۲۸هزارو۵۴۷ دانشجو را متعلق به کشور چین اعلام کرده‌است.»[۸][۹]

عراق[ویرایش]

با به روی کار آمدن صدام حسین، موجی از مهاجرت نخبگان از عراق آغاز شد و در نتیجه در حدود ۴ میلیون عراقی از این کشور مهاجرت کردند. کمبود امکانات ابتدایی و نبود امنیت باعث تداوم این روند در سال‌های اخیر شده‌است. برای مثال گزارش شده که بیش از ۸۹ استاد دانشگاه از سال ۲۰۰۶ در این کشور کشته شده‌اند.

روسیه[ویرایش]

در گذشته دو موج بزرگ در روسیه یکی، خروج انقلابی‌های چپگرای دوره روسیه تزاری و نویسنده‌ها و هنرمندانی پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ و دیگری، فرار بزرگ مغزها در آغاز دهه ۱۹۹۰ یعنی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی وجود داشته‌است.

تازه‌ترین دوره فرار مغزها ناشی از سرکوبی مخالفان لیبرال و رسانه‌های مستقل پس از انتخاب مجدد ولادیمیر پوتین به عنوان رئیس‌جمهور روسیه در مارس ۲۰۱۲ است. طبق محاسبه اداره آمار دولتی روسیه، در سال ۲۰۱۳ بیش از ۱۸۶ هزار نفر این کشور را ترک کردند. این رقم پنج برابر کسانی است که در سال ۲۰۱۱از روسیه مهاجرت کرده بودند. یک گزارش اخیر سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که در سال ۲۰۱۳ حدود ۴۰ هزار شهروند روسی درخواست پناهندگی کرده‌اند که در مقایسه با سال ۲۰۱۲ حاکی از یک افزایش ۷۰ درصدی است.[۱۰]

اولگ کاشین، مقاله‌نویس سابق روزنامه معتبر کامرسانت، آلکساندر شتینین، مؤسس خبرگزاری نووی ریجن، که یک بنگاه خبری مستقل است، گالینا تیموشنکو، سردبیری یک وبسایت مهم خبری روسیه، لئونید برشیدسکی، که با چند نشریه بازرگانی مهم روسیه از جمله ودوموستی، همکاری داشت و اخیراً سردبیر یک وبسایت لیبرال شده بود، گری کاسپارف، قهرمان سابق شطرنج جهان و فعال مخالف دولت روسیه، سرگی گوریف اقتصاددان سرشناس و پاول دورف، یک غول رسانه‌های اجتماعی، از شخصیت‌های مهمی هستند که مهاجرت از روسیه را به ماندن در آن کشور ترجیح داده‌اند.[۱۱]

آمریکا[ویرایش]

حسین راسی مدیرعامل شرکت توسن فعال در زمینه بانکداری الکترونیکی از نوعی مهاجرت معکوس خبر می‌دهد، مهاجرتی که در آن افراد از آمریکا به کشورهای همچون: چین و اندونزی مهاجرت می‌کنند.[۱۲][نیازمند منبع]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. German brain drain at highest level since 1940s - Europe, World - The Independent
  2. «موج جدید مهاجرت نخبگان از دانشگاه‌های ایران»(فارسی)‎. راه سبز. بازبینی‌شده در ۸ اسفند ۱۳۸۸. 
  3. «رتبه نخست ایران در فرار مغزها». 
  4. «Iran ranking first in the world in brain drain with flight of 150,000 elite per year». 
  5. «ایران؛ قهرمان المپیاد فرار مغزها». بازبینی‌شده در 2017-10-07. 
  6. RedNews. «جایزه یک میلیارد ریالی برای اثبات ادعای فرار مغزها در ایران». ۴ دی ۱۳۹۶. 
  7. پایگاه خبری تحلیلی فناوری و نوآوری. «جایزه یک میلیارد ریالی برای اثبات ادعای فرار مغزها در ایران». ۴ دی ۱۳۹۶. 
  8. روزنامه شرق. «راست و دروغ‌های «فرار مغزها»». ۲۴ دی ۱۳۹۶. 
  9. خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران ایرنا. «راست و دروغ‌های «فرار مغزها»». ۲۴ دی ۱۳۹۶. 
  10. فرار مغزها از روسیه پس از سرکوب مخالفان پوتین بی‌بی‌سی فارسی
  11. فرار مغزها از روسیه پس از سرکوب مخالفان پوتین بی‌بی‌سی فارسی، ۳۰ آبان ۱۳۹۳
  12. ماهنامه دیده‌بان فناوری. «فرار مغزها بزرگ‌ترین خطری که آینده فناوری در ایران را تهدید می‌کند».