فام‌سپهر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

فام‌سپهر[۱]، کروموسفر (یا رنگ‌کره) لایه گازی نازکی از جوّ خورشید یا هر ستارهٔ دیگر، به ارتفاع تقریباً ۲٫۰۰۰ کیلومتر، است که در بالای سطح مرئی یا نورسپهر (فوتوسفر) قرار دارد.[۲]

در کروموسفر، تنها حدود ۱۲-۱۰ درصد از جرم خورشید موجود است و به همین دلیل در تمام طول موج‌ها شفاف است. در کروموسفر تنها شمار کمی خطوط جذبی قوی را می‌توان مشاهده کرد. فام‌سپهر ساختار بی‌ارزشی دارد. این ابر از زائده‌هایی ناشی می‌شود که فوران‌های داغی از گاز هستند که از مسافتی حدود ۵۰۰۰۰۰ مایل در هر ساعت به سمت بالا پرتاب می‌شود، که هرکدام طول عمری برابر پنج دقیقه دارند.[۳]

عکس فام‌سپهر خورشید با فیلتر پرتو آلفا-هیدروژن

فام‌سپهر، معمولاً به علت درخشندگی فوتوسفر نامرئی است، اما به هنگام خورشیدگرفتگی که ماه قرص مرکزی خورشید را می‌پوشاند، نور سرخ مایل به صورتی کروموسفر را می‌توان دید. به دلیل همین رنگ است که نام آن را برگرفته از واژه یونانی Chroma به معنای رنگین، کروموسفر (Chromosphere) گذاشته‌اند.

نور سرخ فام‌سپهر در دستگاه‌های پرتونگار، در خط آلفا-هیدروژن روشن می‌شود که نشان می‌دهد این لایه بیشتر از هیدروژن تشکیل شده‌است. سایر خطوط روشن پرتویی وجود سدیم، کلسیم، منیزیم، و اندکی یون هلیوم را در فام‌سپهر آشکار می‌کند. پرتونگاری کروموسفر همچنین دمای آن را از حدود ۴۵۰۰ درجه کلوین در نزدیکی فوتوسفر تا ۴۰۰۰۰۰ درجه کلوین در سطوح بالاتر آشکار می‌کند.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. واژه‌های مصوّب فرهنگستان تا پایان دفتر یازدهم فرهنگ واژه‌های مصوّب
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، "Chromosphere"، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. (نسخهٔ ١٣ اوت ٢٠١٠).
  3. Palen, Stacey, Theory and Problems of Astronomy, McGrow-Hill,2002.ISBN 0-07-136436-6
  4. دیکسون، رابرت، نجوم دینامیکی. ترجمه احمد خواجه‌نصیر، مرکز نشر دانشگاهی تهران، چاپ سوم۱۳۸۷، ISBN 978-964-01-1095-9