فاطمه سیاح

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فاطمه سیاح
نام اصلی فاطمه رضازاده محلاتی
زادروز ۱۲۸۱ شمسی
مسکو
مرگ ۱۳ اسفند ۱۳۲۶
تهران
جایگاه خاکسپاری ابن بابویه
همسر(ها) حمید سیاح

فاطمه رضازاده محلاتی معروف به فاطمه سیاح – (زاده ۱۲۸۱ شمسی در مسکو و درگذشته ۱۳۲۶ شمسی در تهران) روشنفکر، دکترای ادبیات و از بنیانگذاران کانون بانوان در وزارت فرهنگ بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

فاطمه سیاح در سال ۱۲۸۱ شمسی در شهر مسکو متولد شد. تحصیلات متوسطه و عالی خود را در مسکو گذراند و از دانشکده ادبیات اونیورسته مسکو در ادبیات اروپایی به گرفتن درجه دکترا نائل شد. رساله دکترای خود را دربارهٔ آناتول فرانس به رشته تحریر درآورد و سپس در سال ۱۳۱۳ شمسی و در سن ۳۲ سالگی به ایران آمد.

سپس در دانشگاه تهران عهده‌دار کرسی ادبیات تطبیقی شد، که بنیانگذار آن نیز محسوب می‌شود. وی به زبان و ادبیات فرانسوی هم مسلط بود. او همچنین در نخستین کنگره نویسندگان ایران که به سال ۱۳۲۵ در تهران برگزار گردید، به ایراد سخنرانی جالبی در باب ادبیات تطبیقی پرداخت.

او با پسر عمویش حمید سیاح ازدواج کرد و همین علت که مدتی همسر حمید سیاح بوده است، او را فاطمه سیاح می‌خواندند ولی این ازدواج پس از سه سال به جدایی انجامید. فاطمه سیاح در ایران بزرگ نشده بود، بنابراین زبان فارسی را خوب نمی‌دانست و مطالب خود را به زبان روسی می‌نوشت و دیگران به فارسی ترجمه می‌کردند.

وضعیت خانوادگی[ویرایش]

پدر فاطمه سیاح، میرزا جعفر رضازاده از محلات و مادرش اهل آلمان و بزرگ شده روسیه بود. میرزا جعفر رضازاده در جوانی (سال ۱۲۹۰ هجری قمری) به روسیه رفت و بیش از چهار دهه در آن‌جا به تحصیل و تحقیق پرداخت. خانم فاطمه سیاح دربارهٔ پدرش می‌گوید:

«پدرم مرحوم جعفر رضازاده سیاح مدت ۴۵سال در دانشکده زبان شرقی در مسکو، پروفسور زبان و ادبیات بودند.»[۱]

او در روسیه با همسرش که آلمانی‌الاصل و ساکن روسیه بود آشنا شد و همان‌جا ازدواج کردند و در سال ۱۳۱۳ هجری شمسی (پس از ۴۵سال سکونت در روسیه) همراه با دخترش به ایران آمد.[۱]

فعالیت‌ها[ویرایش]

فعالیتهای سیاسی و اجتماعی فاطمه سیاح از همان اولین روزهای ورودش به ایران شکل گرفت. در مصاحبه‌ای با مجله عالم زنان در سال ۱۳۲۳ او گفت:

«از اولین سال ورود به ایران با یک عده از زنان روشنفکر به اقداماتی برای آزادی و نهضت بانوان دست زده‌ام و هنگامی که وزارت فرهنگ «کانون بانوان» را تشکیل داد، جزو هیئت مدیره این انجمن شدم».[۱]

فاطمه سیاح، اولین زن ایرانی بود که به کرسی استادی در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران دست یافت. همچنین اولین زنی بود که عهده‌دار مأموریت سیاسی در خارج از کشور بود.[۲]

خلاصه‌ای از فعالیتهای فاطمه سیاح به این شرح است: وی در سال ۱۳۱۳ شمسی در کنگره هزاره فردوسی شرکت کرد. در سال ۱۳۱۴ شمسی به استخدام در وزارت فرهنگ و معاونت اداره تعلیمات نسوان درآمد و در هیئت مدیره «کانون بانوان ایران» عضو شد. در سال ۱۳۱۵ شمسی به تدریس زبانهای خارجی در دانشسرای عالی اشتغال داشت و در همین سال در هفدهمین دوره جامعه ملل در ژنو از طرف وزارت امور خارجه شرکت کرد. در سال ۱۳۱۷ شمسی به مقام دانشیاری ارتقا یافت. در سال۱۳۲۲ شمسی به عضویت در دبیرخانه حزب زنان ایران و همچنین به عضویت در هیئت مدیره «انجمن روابط فرهنگی ایران و شوروی درآمد. در سال ۱۳۲۳ شمسی از طرف حزب زنان ایران به ترکیه سفر کرد. در سال ۱۳۲۴ شمسی از طرف شورای زنان ایران به فرانسه سفر کرد و در «کنگره زن و صلح» در پاریس شرکت داشت. در سال ۱۳۲۵ شمسی ریاست هیئت مدیره «انجمن معاونت عمومی زنان» را برعهده داشت و در «جمعیت شیر و خورشید سرخ بانوان ایران» عضو بود. در سال ۱۳۲۶ شمسی وی در تالار سخنرانی انجمن روابط فرهنگی ایران و فرانسه دربارهٔ تأثیر داستایوسکی در ادبیات فرانسه به زبان فرانسه سخنرانی کرد.[۱]

درگذشت[ویرایش]

فاطمه سیاح در روز پنج‌شنبه ۱۳ اسفند ماه ۱۳۲۶ شمسی در سن ۴۵ سالگی در تهران بر اثر بیماریِ قند و سکته قلبی، دار فانی را وداع گفت و در روز جمعه ۱۴ اسفند در گورستان ابن بابویه به خاک سپرده شد. محمد گلبن در سالهای پیش از انقلاب یادبودی از این بانوی برجسته و پیشگام شناخت ادبیات نوین جهانی گردآوری و منتشر نمود. فاطمه سیاح بانی ناشناختهٔ ادبیات تطبیقی در ایران است.[۲][۳]

آثار[ویرایش]

آثار فاطمه سیاح عبارت است از:

  • رساله دکتری دربارهٔ آناتول فرانس، به زبان فرانسه
  • تألیف کتاب روسی برای دبیرستان به سفارش وزارت فرهنگ، با همکاری مهری آهی و گیلده برآندت، استاد دانشگاه تهران (باکو ـ تهران، ۱۳۲۴ش)
  • تاریخ ادبیات روسی، پس از مرگ سیاح، جلد اول تاریخ ادبیات روس به قلم سعید نفیسی در ۱۳۴۴شمسی منتشر شد. یادداشتهایی ناتمام برای نگارش کتاب «سنجش ادبیات زبان‌های خارجه»
  • مقالات نوشته شده در مجلات ایران. این مقالات به همت محمد گلبن، در کتاب نقد و سیاحت (۱۳۵۴ش) گردآوری شده است.

منابع[ویرایش]

- خاطرات مهرانگیز دولتشاهی[۱]، مجموعه تاریخ به روایت تاریخ سازان، شاهرخ مسکوب، غلامرضا کردگاری، تهران، صفحه سفید[۲]

- کارنامه زنان مشهور علم و ادب ایران، انتشارات وزارت آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۵۲، فخری قویمی (خشایار وزیری)

پیوند به بیرون[ویرایش]