غلط ننویسیم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
غلط ننویسیم
(فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی)
روی جلد غلط ننویسیم
نویسنده ابوالحسن نجفی
ناشر مرکز نشر دانشگاهی
محل نشر ایران
تاریخ نشر ۱۳۶۶ (با تجدیدنظر: ۱۳۷۰)
شابک ۹۷۸–۹۶۴–۰۱–۰۵۵۹–۷
تعداد صفحات ده + ۴۶۶
موضوع اشتباهات کاربردی زبان فارسی، اصطلاح‌ها و واژه‌ها
زبان فارسی
نوع رسانه کتاب

غلط ننویسیم با عنوان فرعی «فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی»، کتابی است در قالب فرهنگ لغت، از ابوالحسن نجفی زبان‌شناس، نویسنده، مترجم و پژوهشگر برجستهٔ معاصر که دربارهٔ غلط‌های رایج در زبان فارسی نوشته شده‌است.

معرفی[ویرایش]

در مقدمهٔ کتاب، ابوالحسن نجفی در بارهٔ غلط‌های املایی می‌گوید:

سخن‌گفتن به فارسی برای کسانی که این زبان را از کودکی آموخته‌اند ظاهراً کار آسانی است. ما به همان سادگی که نفس می‌کشیم با دیگران نیز سخن می‌گوییم. اما نوشتن به فارسی به این آسانی نیست. هنگامی که قلم به دست می‌گیریم تا چیزی بنویسیم، حتی اگر یک نامهٔ کوتاه باشد، غالباً درنگ می‌کنیم و با خود می‌گوییم: آیا «آذوقه» درست است یا «آزوقه»؟ «چمدان» یا «جامه‌دان»؟ «حوله» یا «هوله»؟ «بوالهوس» یا «بلهوس» ؟ «خواروبار» یا «خواربار»؟ «طوفان» یا «توفان»؟ «خشنود» یا «خوشنود»؟ «لشکر» یا «لشگر»؟ «انزجار» یا «انضجار»؟ «بنیانگذار» یا «بنیانگزار»؟ نواری که روی زخم می‌بندند آیا «تنظیف» است یا «تنزیب»؟ هوا «صاف» است یا «صافی»؟ «نواقص» باید گفت یا «نقایص»؟ رئیسم دچار «غیظ» شده‌است یا «غیض»؟ به من «مظنون» شده‌است یا «ظنین»؟ و من دچار «محذور» شده‌ام یا «محظور»؟ آیا حسابم را با طلبکارم «تصفیه» کرده‌ام یا «تسویه»؟ آیا او می‌خواهد برای دخترش «جهاز» بگیرد یا «جهیز» یا «جهیزیه» یا «جهازیه»؟ آیا درآمد من دچار «نکس» شده‌است یا «نکث»؟ و آیا اصلاً این دو کلمه به معنای «کاهش» است؟

و سپس اشاره می‌کند که در این کتاب، غیر از غلط‌های املایی، به غلط‌های انشایی، و استعمال نادرست واژه‌ها، از جمله واژه‌های مأخوذ از زبان‌های خارجی، و نیز اشتباهات صرفی و نحوی و به‌خصوص آنچه به نام گرته‌برداری معروف است، یعنی ترجمهٔ لفظ‌به‌لفظِ اصطلاحات و ترکیبات خارجی نیز پرداخته‌است:

تردید ما همیشه از بابت املا یا معنای کلمات نیست. وانگهی، برای رفع این مشکل کافی است که به یک لغت‌نامهٔ معتبر مراجعه کنیم و جواب خود را در آن بیابیم. هنگام نوشتن، سؤال‌های بسیار دیگری نیز برای ما مطرح می‌شود که جواب به آن‌ها را در لغت‌نامه‌های موجود به‌دشواری می‌توان یافت یا اصلاً نمی‌توان یافت. مثلاً آیا من «استعفا داده‌ام» یا «استعفا کرده‌ام»؟ آیا «بعض شب‌ها» یا «بعضی از شب‌ها» دچار بی‌خوابی می‌شوم؟ آیا «پیشنهادی را که رسیده بود پذیرفتم» یا «پیشنهادی که رسیده بود را پذیرفتم»؟ آیا خانهٔ ما «در جنب مسجد» است یا «جنب مسجد»؟ برگ‌ها از درخت «فروافتاد» یا «فروافتاده‌اند»؟ آیا «آنچه گفتی» شنیدم یا «آنچه که گفتی» یا «آنچه را گفتی» یا «آنچه را که گفتی»؟ آیا باید بگویم: «با او نه دوستی و نه آشنایی دارم» یا «با او نه دوستی و نه آشنایی ندارم» یا «با او نه دوستی دارم و نه آشنایی»؟ و سؤال‌های بسیار دیگر.

پیش از کتاب نجفی، کتاب دیگری چاپ شده بود با عنوان غلط ننویسیم (شامل بحث در لغات از جهتِ صحتِ تحریر و تلفظ). این کتاب را فریدونِ کار در سال ۱۳۳۳ خورشیدی با مقدمهٔ سعید نفیسی در قالب فرهنگ لغت نوشته بود و بنگاه مطبوعاتی گوتنبرگ چاپ کرده بود.[۱] فریدون کار، پیش از آن، در دههٔ ۱۳۲۰ خورشیدی، قسمت‌هایی از کتاب را با نام مستعارِ «علامه» در مجلهٔ سپید و سیاه به چاپ رسانده بود.[۲]

نقدها و نظرها[ویرایش]

وقتی کتاب غلط ننویسیم منتشر شد، زبان‌شناس نامدار، دکتر محمدرضا باطنی، مقاله‌ای در نقد آن با عنوان «اجازه بدهید غلط بنویسیم» نوشت.[۳]

پانویس[ویرایش]

  1. «فراکتاب». بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۶. 
  2. «روزنامهٔ شرق». مگ‌ایران، ۱۲ اسفند ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۶. 
  3. وب‌گاه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مقالۀ اجازه بدهید غلط بنویسیم، دکتر محمدرضا باطنی

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]