غلامرضا قدسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
غلامرضا قدسی
Gholamreza Ghodsi.jpg
نام اصلی غلامرضا قدسی نژاد
زادروز ۲۳ آبان ۱۳۰۴
مشهد
مرگ ۲۱ آذر ۱۳۶۸
مشهد
ملیت ایرانی
جایگاه خاکسپاری غرفهٔ ۱۶۸ در جوار جودی شاعر در صحن امام هشتم
پیشه شاعر، ادیب و استاد دانشگاه
تخلص قدسی
همسر(ها) فرنگیس تقی پور

غلامرضا قدسی (زادهٔ ۲۳ آبان ۱۳۰۴، مشهد – درگذشتهٔ ۲۱ آذر ۱۳۶۸، مشهد) از شاعران ایرانی بود.

در شعر به «قدسی» تخلص می‌کرد.

زندگی نامه[ویرایش]

غلامرضا قدسی در سال ۱۳۰۴[۱] در مشهد به دنیا آمد، نسب او به میرزا محمد جان قدسی مشهدی، شاعر مشهور دورهٔ صفویه می‌رسد که خزانه داری آستان قدس را بر عهده داشت و در عهد شاه جهان که عصر رونق شعر فارسی در هند بود به آنجا سفر کرد.[۲][۳][۴][۵]

قدسی پس از گذراندن دورهٔ ابتدایی، به تحصیلات قدیمه روی آورد. ادبیات عرب، فقه و اصول و منطق و فلسفه را از محضر فضلاء بزرگ خراسان از جمله ادیب نیشابوری (ادیب دوم) و حاج ملا هاشم قزوینی فرا گرفت و سپس در دانشکدهٔ معقول و منقول (دانشکدهٔ الهیات) تحصیل کرد.[۵]

از شانزده سالگی سرودن شعر را آغاز کرد.[۴] شاعر غزل بود و به سبک هندی گرایش داشت و در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی شعرش را به کار گرفت.[۲][۳][۴][۵]

قدسی از بنیان گذاران «انجمن ادبی فردوسی» بود. او در سال ۱۳۲۵ به اتفاق تنی چند از دوستانش به تأسیس این انجمن همت گماشت.[۲][۴][۵][۶][۷]

او از زمان دولت محمد مصدق با سرودن اشعار اجتماعی و انقلابی به مبارزه با حکومت پرداخت و در سال‌های ۱۳۴۲ و ۱۳۵۱ دستگیر و به زندان افتاد.[۳][۴][۵] مدت محکومیت سیاسی او ۵ سال به طول انجامید.[۷] بخش عمده‌ای از نوشته‌ها و اشعار قدسی در همان دوران از بین رفت. چند دفتر شعر نیز در زندان سروده بود که توسط مأمورین رژیم پهلوی ضبط شد؛ اما هرگز به او بازگردانده نشد.[۵][۶] چنان‌که بارها در اشعارش به آن اشاره کرده است:

بسا مضمون رنگینی که پروردم به خون دل

ستمگر کرد پرپر همچو گل اوراق دیوانم

وی برای تدوین دیوان شعر جدش «میرزا محمد جان قدسی مشهدی» به هندوستان رفت که انگیزهٔ سفر او به دست آوردن سایر نسخه‌های خطی این شاعر بود.[۶][۷][۸]

قدسی در دانشگاه فردوسی مشهد به تدریس زبان و ادبیات فارسی و عربی اشتغال داشت.[۴][۷][۸]

درگذشت[ویرایش]

میدان غلامرضا قدسی، شهرداری منطقه ۱۱ مشهد، بلوار جلال آل احمد

در ۲۱ آذر ۱۳۶۸ در سن ۶۴ سالگی بر اثر سکته قلبی در گذشت. او را در غرفهٔ ۱۶۸ در جوار جودی شاعر، در صحن آزادی حرم امام رضا به خاک سپردند.[۹]

کتاب‌شناسی[ویرایش]

  • «مجموعه شعر»، کتاب شعر امروز خراسان، ۱۳۴۲.
  • «مجموعه شعر»، غزل معاصر ایران
  • دیوان اشعار «نغمه‌های قدسی؛ با مقدمهٔ مهرداد اوستا»، چاپ انتشارات ادارۂ کل فرهنگ و ارشاد، ۱۳۷۰.
  • «مجموعه شعر»، کتاب نسیمی از دیار خراسان، ۱۳۷۰.
  • «یاران پیامبر»، دربارهٔ تاریخ اسلام، چاپ بعثت

نمونهٔ اشعار[ویرایش]

ما را بس[۱۰][ویرایش]

همچو خورشید به عالم نظری ما را بس

نفس گرم و دل پر شرری ما را بس

خنده در گلشن گیتی به گل ارزانی باد

همچو شبنم به جهان چشم تری ما را بس

گرچه دانم که میسر نشود روز وصال

در شب هجر، امید سحری ما را بس

اگر از دیدهٔ کوته نظران افتادیم

نیست غم، صحبت صاحب‌نظری ما را بس

شد برومند ز خون دل ما نخل سخن

اگر این نخل دهد برگ و بری ما را بس

در جهانی که نماند ز کسی نام و نشان

«قدسی» از گفتهٔ شیوا اثری ما را بس

کاش بودم[۲][۴][۱۱][ویرایش]

کاش بودم لاله تا جویند در صحرا مرا

کاش داغ دل هویدا بود از سیما مرا

کاش بودم همچو گوهر، تا زند دریا دلی

دل به دریا، تا بیابد در دل دریا مرا

کاش بودم چون کتاب افتاده در کنجی خموش

تا نگردد رو به رو، جز مردم دانا مرا

کاش بودم همچو عنقا بی‌نشان در روزگار

تا نبیند چشم تنگ مردم دنیا مرا

کاش بودم شمع، تا بهر رفاه دیگران

در میان جمع سوزانند سر تا پا مرا

کاش بودم همچو شبنم تا میان بوستان

بود هر شب تا سحر در دامن گل جا مرا

کاش «قدسی» از هوا پُر می‌شدم همچون حباب

تا به هر جا جای می‌دادند در بالا مرا

پانویس[ویرایش]

  1. «به مناسبت سالگرد درگذشت مرحوم غلامرضا قدسی». ایرنا. بازبینی‌شده در ۲ نوامبر ۲۰۱۶. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ «شعرای امروز خراسان»، مجلهٔ تربیت نوین، ش ۱۲، شهریور ۱۳۴۰، ص ۱۰.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «قدسی به حریم قدسیان کرد عروج»، روزنامهٔ قدس، س ۳، ش ۵۷۹، آذر ۱۳۶۸، ص ۲.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ «درگذشت استاد غلامرضا قدسی» ، مجلۀ ادبستان، دی ۱۳۶۸، ص 57.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ «از زبان یاران»، روزنامهٔ قدس، ۲۱ آذر ۱۳۷۱.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ علی باقرزاده «بقا»، بیست و یک مقاله، مشهد: سخن گستر، ١٣٨٧، ص ٨٨ تا ٩٢.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ خبرهای فرهنگی و هنری ایران، "وداع با سخن سرای وارستهٔ خراسانی"، مجلهٔ کیهان فرهنگی، س ۶، ش ۹، آذر ۱۳۶۸، ص ۴۴.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ «یادی از استاد»، روزنامهٔ اطلاعات، ش ۱۸۹۸۷، اسفند ۱۳۶۸، ص ۷.
  9. FarsNews - فارس نیوز: شاعری که شعرش را وقف انقلاب کرد.
  10. غلامرضا قدسی، دیوان اشعار، مشهد: ادارهٔ کل فرهنگ و ارشاد، ۱۳۷۰.
  11. مجلهٔ خواندنیها. ۳ اسفند ۱۳۵۰، ص ۵۸.

منابع[ویرایش]

  • ادبیات فارسی ۱ (قسمت دوم)- کتاب درسی دبیرستان، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی
  • ادبیات فارسی ۳ انسانی، کتاب درسی دبیرستان، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی
  • باقرزاده «بقا» علی، بیست و یک مقاله، مشهد: سخن گستر، ۱۳۸۷.
  • برگزیدهٔ متون ادب فارسی، کتاب درسی دانشگاه، مرکز نشر دانشگاهی ISBN 978-964-01-1277-9
  • برگزیدهٔ متون ادب فارسی، کتاب درسی دانشگاه، مرکز نشر دانشگاهی ISBN 964-01-0805-7
  • متولی، احمد رضا، «بوی گل‌های چیده می‌آید»، روزنامهٔ خراسان، ش ۱۴۰۰۶، ۱۸ آذر ۱۳۷۶.

پیوند به بیرون[ویرایش]