علیمراد خان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از علی مردان خان بختیاری)
پرش به: ناوبری، جستجو

علیمرادخان[۱] یکی از خوانین ایل بختیاری، از شاخه هفت لنگ بود و در هنگامی که نادرشاه افشار در قفقاز و همچنین در جبهه دیگر با عثمانیان در نبرد بود و خود را برای تاج‌گذاری در دشت مغان آماده می‌کرد، علیمرادخان غیبت او را مغتنم شمرد و سر به شورش برداشت و در حدود بختیاری (تقریباً در حوالی شهر مسجدسلیمان کنونی) آشوبی بر پا کرد.

نادرشاه پس از تاجگذاری در دشت مغان چون میرحسین پسر میرویس برادر شاه محمود هوتاکی غلیجایی در قندهار یاغی شده بود، قصد رفتن به قندهار کرد و هنگامی که از آذربایجان وارد قزوین شد، شنید که علیمرادخان بختیاری هم سر به شورش برداشته است؛ لذا از قزوین روانه بختیاری شد، ولی علیمردان پیش از این که نادرشاه برسد از محل خود گریخته در کوه‌های صعب‌العبور بختیاری بین شوشتر و اصفهان که دارای دره‌های عمیق و قله‌های بلند است سنگر گرفت.

نادرشاه برای تنبیه او عازم کوه‌های صعب‌العبور گردیده و با دستجات علیمراد خان جنگ آغاز شد. سرانجام پس از کشته شدن جمعی از بختیاری‌ها، علیمراد خان مغلوب شده فرار نمود و پس از چند روزی دستگیر شده او را به حضور نادرشاه آوردند. نادرشاه امر کرد که دو دست و دو پای او را ببرند و دو چشم او را نیز درآورند. بدیهی است که پس از این همه عقوبات درگذشت (۱۱۴۹ ه. ق).

پس از دفع علیمرادخان و امنیت بخشیدن به نواحی بختیاری چون از بختیاریان جلادت و رشادت زیادی مشاهده کرد، چهار هزار نفر از آنان را به سرداری علی صالح خان برادرزاده علیمراد خان موصوف انتخاب کرده ملازم رکاب خود قرار داد. علاوه بر آن، سه هزار خانوار از بختیاری‌ها را به کلی کوچ داده مأمور نمود که در خراسان توطن اختیار نمایند و بعد از این عملیات خود وارد اصفهان شد و بعد چند نفر از مستوفیان را از اصفهان برای ممیزی املاک فارس مأمور نمود.

علی مراد خان هفت لنگ پسر خلیل خان است. خلیل خان از (۱۰۷۷-۱۰۳۷ ق) حاکم سرزمین بختیاری بود که پس از میرجهانگیرخان که او نیز از سال ۹۷۴ تا ۱۰۳۷ فرمانروای بختیاری بود، از سوی شاه عباس به حکومت بختیاری منصوب شد. علی صالح خان نیز فرزند یوسف خان فرزند خلیل خان است که در زمان نادر شاه به حکومت بختیاری برگزیده شد و در رکاب نادرشاه در جنگ‌های هندوستان، هرات و قندهار نیز شرکت داشت.

علی صالح خان بختیاری، فرمانده و سردار بختیاری است که قلعه قندهار را با نیروهای بختیاری زیر فرمان خود فتح نمود و نادرشاه از این کار خشمگین شد چون بدون پروانه او انجام شده بود؛ لذا میرزا مهدی خان استرآبادی برای آرام کردن نادرشاه این دوبیتی را سرود: تو مپندار بختیاری کرد حق مدد کرد و بخت یاری کرد شاه ایران و نادر دوران خاک بر فرق قندهاری کرد

نادرشاه افشار در مدت حکومت خود چهار مرحله به سرزمین بختیاری لشکرکشی کرد. آنچه در این جا ذکر آن اهمیت دارد این است که مورخین در سه مورد طرف‌های درگیر با نادر را به ترتیب علی مرادخان هفت لنگ، علیمردان خان چهارلنگ و علی مرادی زلکی ذکر کرده‌اند. در این خصوص که مورخین نام هر سه نفر را علیمراد نوشته‌اند دو حالت وجود دارد؛ اول اینکه بر حسب تصادف نام سه تن علیمراد بوده است. دوم اینکه با توجه به صعب العبور بودن خاک بختیاری، چون مورخین خودشان حضور نداشته‌اند و روایت‌ها را از دیگران شنیده‌اند، هر سه نفر را با نام علیمراد ذکر کرده‌اند و متأسفانه تاریخ وقوع این جنگ‌ها نیز مشخص نیست، اما نادر احتمالاً در سه زمان، جداگانه و در سه محل مختلف در خاک بختیاری با این سه نفر درگیر شده است:

  • قیام علی مراد خان در حوالی مسجدسلیمان و احتمالاً در بدو حکومت نادر بوده است.
  • قیام علی مراد خان میوند که در نزدیکی کوه سالند در میانکوه بختیاری میوند اتفاق افتاده است.
  • قیام علی مرادی زلکی که در نزدیکی امامزاده محمدحسن موسوم به چال شه از توابع الیگودرز رخ داده است. در هر سه مرحله پیروزی از آن نادرشاه بود.

پانویس[ویرایش]

  1. در تاریخ ایل بختیاری دو نفر دیگر به همین نام مشهور شده‌اند. یکی علیمردان خان چهارلنگ ازسران ایل بختیاری که پس از مرگ نادرشاه با حمله به نواحی مرکزی ایران از جمله اصفهان، فارس، بنادر و عراق عجم و خوزستان به نیابت از ابوتراب شاهزادهٔ صفوی که توسط وی به سلطنت رسیده بود حکومت نمود و دیگری علیمردان خان (شیر علی مردان)، که مادرش سردار مریم بود و خودش زمان رضا شاه با دولت مرکزی درافتاد و عاقبت در زندان شاه تیرباران شد.

منابع[ویرایش]

  • بامداد، مهدی. «شرح حال رجال ایران»، انتشارات زوار، چاپ پنجم، تهران:۱۳۷۸.