عالی‌قاپو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
کاخ عالی‌قاپو
Palacio Aali Qapu, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 60.jpg
نامکاخ عالی‌قاپو
کشور ایران
استاناستان اصفهان
شهرستاناصفهان
اطلاعات اثر
نام‌های دیگرآلا قاپی
نام‌های قدیمیآل قاپی
کاربریموزه
دیرینگیدوره صفوی
دورهٔ ساخت اثردوره صفوی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۱۰۴
تاریخ ثبت ملی۱۵ دی ۱۳۱۰
نگاره‌ای از کاخ عالی‌قاپو که در سال ۱۲۸۶ خورشیدی توسط ارنست هولتسر، جهانگرد اروپایی، گرفته شده‌است

کاخ عالی‌قاپو ساختمانی است که در واقع در ورودی دولتخانه صفوی بوده و در ابتدا شکلی ساده داشته، به مرور زمان و در طول سلطنت شاه عباس طبقاتی به آن افزوده شدند و در زمان شاه عباس دوم ایوان ستوندار به آن افزوده شد. این بنا در ضلع غربی میدان نقش جهان و روبروی مسجد شیخ لطف‌الله واقع شده‌است. ارتفاع آن ۴۸ متر است و ۶ طبقه دارد که با راه‌پله‌های مارپیچ می‌توان به آنها رسید. آنچه باعث گردیده‌است عالی قاپو در زمره آثار باشکوه و بسیار نفیس عصر صفوی قرار گیرد، مینیاتورهایی است که کار هنرمند معروف عصر صفوی رضا عباسی است و همچنین گچبری‌های آخرین طبقه کاخ عالی قاپو که تالار آن «اتاق موسیقی» یا «اتاق صوت» نیز نامیده می‌شود.

نمای خارجی عالی قاپو از شرق میدان نقش جهان (نزدیک به ورودی مسجد شیخ لطف‌الله)، در پیش‌زمینه حوض مرکزی میدان نقش جهان دیده می‌شود.

نامگذاری[ویرایش]

قاپو یا قاپی در زبان ترکی به معنی در، درگاه و ورودی، و آلا به معنی رنگ قهوه‌ای روشن است. برای هضم بهتر این ادعا ما در ایران ماهی بنام قزل آلا داریم که قزل در ترکی به معنی طلا و آلا به معنی رنگ قهوه ای روشن می‌باشد. درمنطقه آق قلا (نام اصلی آق قالا در ترکی به معنی قلعه سفید می‌باشد) نیز یک رود بنام آلا چای نیز موجود می‌باشد که خوشبختانه نام اولیه خود را نیز حفظ نموده‌است.

از منابع معتبری که در صحت نام آلا قاپو می‌توان به آن رجوع نمود کتاب خلسه اعتماد السلطنه صفحه ۲۲۹ و همچنین سفرنامه خراسان ناصر الدین شاه صفحه ۹۸ و سفرنامه سوم فرنگ ناصر الدین شاه صفحه ۴۸ که با قطعیت نام آلا قاپو در آن ذکر شده‌است.

در اصلی بنا را شاه عباس از نجف و مقبره امیرالمومنین به این مکان انتقال داده‌است. کتیبه بالای سردر ورودی با عنوان انا مدینه العلم و علی بابها و استقرار ۱۱۰ توپ جنگی در مقابل کاخ به حساب ابجد نام علی را عنوان می‌نماید (ع=۸۰، ل=۲۰، ی=۱۰).

تاریخچه[ویرایش]

ساخت این بنا پس از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان توسط شاه عباس اول، بین سالهای ۹۷۳ تا ۹۷۷ خورشیدی، بعنوان مقر و دولتخانه حکومتی سلاطین صفوی آغاز شد.

مراحل ساخت بنا[ویرایش]

نمای پشت کاخ عالی‌قاپو

این کاخ طی ۵ مرحله ساخته شد و در زمان جانشینان شاه عباس اول به خصوص شاه عباس دوم و شاه سلیمان بین ۷۰ تا ۱۰۰ سال ادامه و تکمیل یافت. حتی به دلیل وجود کتیبه‌ای به خط نستعلیق در زمان شاه سلطان حسین آخرین پادشاه صفوی، تزئینات طبقه سوم اضافه یا مرمت شده‌است.

در مرحلهٔ اول ساخت، بنا تنها به عنوان ورودی سایر بناها و مجموعه کاخهای سلطنتی می‌باشد. در مرحلهٔ دوم لزوم گسترش بنا و اضافه نمودن طبقات فوقانی به دلیل گسترش پایتخت و افزایش جمعیت شهری و با اهمیت جلوه دادن مقر حکومتی احساس گردید. بدین منظور طبقات سوم و چهارم و نیم طبقه پنجم اضافه گردیدند. در مرحلهٔ سوم ساختمان برجی شکل کاخ با اضافه نمودن آخرین طبقه (معروف به سالن موسیقی) تکمیل شد. درمرحله چهارم یک ایوان به سمت میدان نقش جهان جهت افزایش طول کاخ اضافه شد و در مرحلهٔ پنجم به ایوان با فضا ایجاد شده در مرحله قبل ۱۸ ستون اضافه شد بعلاوه ایجاد پله‌های شاهی و ساخت و تکمیل سیستم آبرسانی بنا جهت انتقال آب به طبقات به خصوص حوض مسی ایوان.

استادکاران و معماران بنا[ویرایش]

کتیبه یا سند مستندی مبنی بر عنوان نام معمار بنا در دست نیست ولی به احتمال زیاد معمار بنا یکی از استادان و معماران معروفی چون استاد علی اکبر اصفهانی یا استاد محمدرضا ابن استاد حسین بنای اصفهانی دو معمار مشهور مسجد جامع عباسی و مسجد شیخ لطف‌الله بوده‌است.

آستانه ورودی[ویرایش]

کمپفر دربارهٔ آستانه کاخ عالی‌قاپو چنین گفته‌است:[۱]

کاخ عالی‌قاپو دارای آستانه‌ای است از جنس مرمر که در تکریم و اجلال پادشاه سهم عمده‌ای دارد و عابرینی که می‌خواهند بدون شرف‌یابی به خدمت شاه برسند در آنجا به زمین می‌افتند و آستانه را می‌بوسند بنابرین همه سعی می‌کنند کفششان به آستانه نخورد وگرنه نگهبان آنان کتک جانانه‌ای می‌زند.

طبقات ششگانه[ویرایش]

تالار موسیقی

بنای عالی قاپو با ارتفاعی حدود ۴۸ متر تا کف بازار بلندترین کاخ چند طبقه تا چند دهه اخیر در شهر اصفهان بوده‌است. به دلیل اضافات و الحاقات معماری در هر سو نمایی متفاوت دارد به طوری که از جلو بنا از میدان نقش جهان ۲ طبقه از پشت ساختمان ۵ طبقه، از طرفین بنا ۳ طبقه و با احتساب طبقه همکف بعنوان اولین طبقه، در کل ۶ طبقه می‌باشد.

تزئینات[ویرایش]

تزئینات خارجی بوسیله آجر که در لچکها (قسمتهای هلالی در بالای هر ورودی) بوسیله کاشی هفت رنگ و تزئینات و خطوط اسلیمی می‌باشد و تزئینات داخلی بوسیله نقوش زیبای گل و بته و شکارگاه و حیوانت و پرندگان بر روی گچ (لایه چینی و کشته بری) یا مینیاتورهای تصویری ایرانی (به سبک نقاشی‌های رضا عباسی) و خارجی (بوسیله نقاشان اروپایی که در زمان شاه سلیمان در دربار صفوی حضور داشتند به سبک نقاشی اروپایی به سبک توسط نقاشان معروفی مانند آنژل ولوکار) می‌باشد.

پله‌ها[ویرایش]

پنجره‌ای چوبی در یکی از پِله‌های مارپیچ کاخ عالی‌قاپو.
نقوش گل و بُته و تزئینات هنری بر روی دیواره‌ها و سقف گچی پلکان، جلوه‌ای زیبا به نگاره بخشیده است.

این کاخ در حال حاضر دارای سه دستگاه پله، شامل دو دستگاه پله مارپیچ به‌صورت قرینه در قسمت غربی ساختمان و یک دستگاه پله به‌صورت پلکانی (به‌صورت چند پله و اتاقهای بین راه به شکل زیگزاگی) معروف به پله‌های شاهی که به منظور تشریفات ساخته شده‌است.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. حسین سلطان زاده. فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران.[کدام صفحه؟]
Ālī Qāpū Palace
عالی‌ قاپو‎, ‘Ālī Qāpū
Ālī Qāpū in golden time.jpg
Ālī Qāpū Palace in golden time
General information
TypeRoyal Palace
Imperial residence
Architectural styleSafavid/Persian
LocationIsfahan - Iran
Opened1597 AD
ClientSafavid Emperors
OwnerIslamic Republic of Iran
Official nameNaghsh-e Jahan square and Ālī Qāpū Palace
LocationIsfahan, Isfahan Province, Iran
CriteriaCultural: (i)(v)(vi)
Reference115
Inscription1979 (3rd session)
Coordinates32°39′26″N 51°40′36″E / 32.65722°N 51.67667°E / 32.65722; 51.67667Coordinates: 32°39′26″N 51°40′36″E / 32.65722°N 51.67667°E / 32.65722; 51.67667
Ālī Qāpū is located in Iran
Ālī Qāpū
Location of Ālī Qāpū in Iran
Exterior view of the palace

Ali Qapu Palace (Persian: عالی‌ قاپو‎, ‘Ālī Qāpū) or the Grand Ālī Qāpū is an imperial palace in Isfahan, Iran. It is located on the western side of the Naqsh-e Jahan Square, opposite to Sheikh Lotfollah Mosque, and had been originally designed as a vast portal entrance to the grand palace which stretched from the Naqsh-e Jahan Square to the Chahar Baq Boulevard. The palace served as the official residence of Persian Emperors of the Safavid dynasty. UNESCO inscribed the Palace and the Square as a World Heritage site due to its cultural and historical importance. The palace is forty-eight meters high and there are six floors, each accessible by a difficult spiral staircase. In the sixth floor, Music Hall, deep circular niches are found in the walls, having not only aesthetic value, but also acoustic. Ālī Qāpū is regarded as the best example of Safavid architecture and a symbol of Iran's Islamic heritage.

Fresco from the portico of the palace, depicting a Persian woman

The name Ali Qapu, from Persian ‘Ālī (meaning "imperial" or "great"), and Azerbaijani Qāpū (meaning "gate"), was given to this place as it was right at the entrance to the Safavid palaces which stretched from the Naqsh-e Jahan Square to the Chahar Baq Boulevard. The building, another wonderful Safavid edifice, was built by decree of Shah Abbas I in the early seventeenth century. It was here that the great monarch used to entertain noble visitors, and foreign ambassadors. Shah Abbas, here for the first time, celebrated the Nowruz (Iranian New Year) of 1006 AH / 1597 C.E.

Ali Qapu is rich in naturalistic wall paintings by Reza Abbasi, the court painter of Shah Abbas I, and his pupils. There are floral, animal, and bird motifs in his works. The highly ornamented doors and windows of the palace have almost all been pillaged at times of social anarchy. Only one window on the third floor has escaped the ravages of time. Ali Qapu was repaired and restored substantially during the reign of Shah Sultan Hussein, the last Safavid ruler, but fell into a dreadful state of dilapidation again during the short reign of invading Afghans. Under the reign of Naser ad-Din Shah the Qajar (1848–96), the Safavid cornices and floral tiles above the portal were replaced by tiles bearing inscriptions.

Shah Abbas II was enthusiastic about the embellishment and perfection of Ali Qapu. His chief contribution was given to the magnificent hall, the constructors on the third floor. The 18 columns of the hall are covered with mirrors and its ceiling is decorated with great paintings.

The chancellery was stationed on the first floor. On the sixth, the royal reception and banquets were held. The largest rooms are found on this floor. The stucco decoration of the banquet hall abounds in motif of various vessels and cups. The sixth floor was popularly called the Music Hall. Here various ensembles performed music and sang songs.

From the upper galleries, the Safavid ruler watched Chowgan (polo), army maneuvers and horse-racing in the Naqsh-e Jahan square.

The palace is depicted on the reverse of the Iranian 20,000 rials banknote.[1] Actually, the palace is depicted on the reverse of the Iranian 20 rials banknote series 1953.[2]

Cause of Denomination

The Ali Qapu has multiple connotations, but generally connotes entrance or supreme gate to the complex of palaces and public buildings of the Safavi Government.

Construction stages

Ali Qapu's building was founded in several stages, beginning from a building with a single gate, with entrance to the government building complex, and gradually developed, ending in the existing shape. The period of the development, with intervals, lasted approximately seventy years.

First Stage: The initial building acting as entrance to the complex was in cubical shape and in two stories, with dimensions measuring 20 x 19 meter and 13 meter high.

Second Stage: Foundation of the upper hall, built on the entrance vestibule, with cubical shape, over the initial cubic shape structure with the same height in two visible stories.

Third Stage: Foundation of the fifth story, the Music Amphitheater or the Music Hall, built on the lower hall, using the central room for sky light, and thus the vertical extension being emphasized.

Fourth Stage: Foundation of the eastern verandah or pavilion advancing towards the square, supported by the tower shaped building. By foundation of this verandah, the entrance vestibule was extended along the main gate and passage to the market, perpendicular to the eastern flank of the building.

Fifth Stage: Foundation of the wooden ceiling of the balcony, supported by 18 wooden columns, and contemporaneous with erection of the ceiling, an additional stairway of the southern flank was founded and was called the Kingly Stairway.

Sixth Stage: During this stage, a water tower was built in the northern flank for provision of water for the copper pool of the columned balcony. Plaster decorations in reception story and the Music Hall.

The room on the sixth floor is also decorated with plaster-work, representing pots and vessels and one is famous as the music and sound room. It is certainly well worth visiting for the cut out decorations round the room, which represent a considerable artistic feat. These cut out shapes were not placed there to act as cupboards; the stucco-work is most delicate and falls to pieces at the highest touch. So we conclude that it was placed in position in these rooms for ornament and decoration. The rooms were used for private parties and for the king's musicians, and these hollow places in the walls retained the echoes and produced the sounds of the singing and musical instruments clearly in all parts.

Decorations

The decoration of the large room on the third floor which opens out on the large pillared hall, and which was used by Shah Abbas for entertaining his official guests, is the most interesting. Fortunately, the ceilings, on which birds are depicted in their natural colors, have remained without interference in their original state from Safavid times, and these are the best roofs in the building.

See also

Bibliography

  • M. Ferrante: ‘Dessins et observations préliminaires pour la restauration du palais de ‛Alī Qāpū’, Travaux de restauration de monuments historiques en Iran, ed. G. Zander (Rome, 1968), pp. 137–206
  • E. Galdieri: Eṣfahān: ‛Alī Qāpū: An Architectural Survey (Rome, 1979)

References

  1. ^ Central Bank of Iran. Banknotes & Coins: 20000 Rials. – Retrieved on 24 March 2009.
  2. ^ "Iran 20 Rials banknote 1953 Mohammad Reza Shah Pahlavi". www.worldbanknotescoins.com. Retrieved 2017-04-21.

External links