طایفه‌های ایل باصری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ایل باصری مشتمل بر ۱۹ طایفه و تعداد زیادی بُنکو است. هر بنکو شامل ۴ تا ۹ خانوار است که در چندین سیاه چادر زندگی می‌کنند. سرپرست اردوها در قدیم از طرف خان تعیین می‌شد و در نبود او ریش سفیدان بنکو این مسئولیت را بر عهده می‌گرفتند. ریاست ایل نیز تا پیش از انقلاب بر عهدهٔ خان یا کلانتر (از طایفه کلمبه‌ای) و منصب او موروثی بود.[۱]

حدود سرزمین کوچ باصری‌ها در نقشه ایران[۲]

طایفه‌ها[ویرایش]

ایل باصری به دو شاخه اصلی علی میرزایی و ویسی تقسیم می‌شود. علاوه بر این دو گروه، عده‌ای از طایفه‌های باصری از ایلات دیگر مهاجرت کرده و به ایل باصری پیوسته‌اند. نام طایفه‌های ایل باصری به شرح زیر است:[۳]

شاخه ویسی[ویرایش]

جوچین[ویرایش]

این طایفه پرجمعیت‌ترین طایفه در شاخه ویسی می‌باشد.مردم این طایفه در شهرهای شیراز ،مرودشت و سروستان و بعضی روستاهای کربال ساکن شده‌اند.[۴]

کلمبه‌ای[ویرایش]

طایفه کُلُمْبه‌ای (یا کُلُنبه‌ای) نیز یکی دیگر از طوایف ایل باصری می‌باشد.سنتاً کلانتر ایل باصری از این طایفه انتخاب می‌شده‌است.امروزه مردم این طایفه در نواحی مرودشت ،شیراز ،پاسارگاد ،جهرم (به خصوص بخش کردیان) ساکن می‌باشند.[۴]

لب‌موسی[ویرایش]

ظایفه لَب‌موسی (یا لبوموسی) یکی از طوایف بزرگ ایل باصری می‌باشد.نام خانوادگی اکثر مردم این طایفه شیروانی می‌باشد.مردم این طایفه در نواحی مرودشت ،شیراز ،پاسارگاد ،جهرم (بخش کردیان) و خرامه ساکن می‌باشند.[۴]

فرهادی (قلندری و بهمنی)[ویرایش]

طایفه فرهادی نیز یکی از طوایف ایل باصری می‌باشد که مردم آن عمدتاً دارای نام خانوادگی فرهادپور، بهمنی و توکلی می‌باشند.طایفه به دو دسته فرهادی قلندری و فرهادی بهمنی تقسیم می‌شود. مردم این طایفه عمدتا در شهرستان‌های مرودشت ،شیراز ،پاسارگاد ،سروستان و فسا اسکان یافته‌اند.[۴]

عبداللهی[ویرایش]

طایفه عبداللهی و عبدلی ، طايفه عبدلي چون جدشان عبدالله(عبدل) بوده‌است به عبدلی معروف شده‌اند كه از طوایف ایل باصری می‌باشند.این طایفه در زمان زندیه مورد توجه خاندان زند بودند و کریمخان زند قشلاق آنان را در کوه احمدی در مشرق شیراز معین کرد تا در مواقع لازم به آن‌ها دسترسی داشته باشد.امروزه عبداللهی‌ها در نواحی مرودشت ،شیراز ،پاسارگاد ،جهرم (به خصوص مناطق کردیان و خفر) و لارستان (بخش جویم) ساکن می‌باشند.[۴]

سروستانی[ویرایش]

امروزه مردم طایفه سروستانی به علت مشکلات کوچ عمدتاً یک‌جانشین شده‌اند و در نواحی مرودشت ،شیراز ،اقلید و سروستان زندگی می‌کنند.[۴]

ایلخاص[ویرایش]

این طایفه تنها طایفه ترک زبان ایل باصری می‌باشد که در اصل از نژاد طایفهٔ جوچین است که در یک سری فعل و انفعالات سیاسی–اجتماعی در زمان کلانتری «آقاجان بیگ » از ایل باصری فراری شده و به ایل قشقایی پیوسته‌اند که بعد از اینکه به ضرورت ترک زبان هم شده بودند، در زمان کلانتری مرحوم محمدخان ضرغامی در دهه ۲۰ شمسی دوباره به عنوان یک طایفه‌ی خاص به ایل باصری بازگشته‌اند[۵].مردم این طایفه عمدتاً ساکن شیراز و روستای شهیدآباد می‌باشند.[۴]

شاخه علی میرزایی[ویرایش]

کرمی[ویرایش]

طایفه کَرَمی پرجمعیت‌ترین طایفه در شاخه علی میرزایی می‌باشد.مردم این طایفه در نواحی مرودشت ،شیراز ،اقلید و سپیدان (بخش بیضا) اسکان یافته‌اند.[۴]

علی قنبری[ویرایش]

طایفه علی قنبری از طوایف ایل باصری می‌باشد که امروزه در مرودشت ،شیراز ،ارسنجان و سروستان ساکن می‌باشند.[۴]

ظهرابی[ویرایش]

طایفه ظهرابی از طوایف ایل باصری می‌باشد.جد این قوم ظهراب نام داشته و نام این طایفه نیز به همین دلیل ظهرابی شده‌است.مردم این طایه عمدتاً در نواحی مرودشت و شیراز ساکن می‌باشند.[۴]

قوقی[ویرایش]

طایفه قوقی یکی از طوایف معروف علی میرزایی‌ها می‌باشد.اولین کلانتر ایل باصری بعد از بیرون آمدن از زیر سلطه خوانین عرب ؛حاج نورعلی قوقی ،از این طایفه بود.اکنون مردم این طایفه در نواحی سروستان ،مرودشت و شیراز ساکن می‌باشند.[۴]

میر[ویرایش]

مردم این طایفه نسبتاً کوچک اکثراً ساکن نواحی بیضا ،شیراز و رامجرد می‌باشند.[۴]

مهاجرین[ویرایش]

علی شاه قلی[ویرایش]

احتمال می‌رود جد این طایفه از جنوب شرقی اصفهان ،احتمالا ورزنه به ایل باصری پیوسته باشد.هم‌اکنون مردم این طایفه در نواحی پاسارگاد ،مرودشت و شیراز ساکن می‌باشند.[۴]

آلقلی[ویرایش]

مردم این طایفه اصالتاً ترک و از طایفه قراچه قشقایی می‌باشند.اسکان این طایفه در نواحی پاسارگاد ،مرودشت و لارستان (بخش جویم) انجام شده‌است.[۴]

حنایی[ویرایش]

اجداد این طایفه از جنوب اصفهان و شهر حنا به ایل باصری پیوسته‌اند.یک سند قدیمی مربوط به ایل باصری که در سال ۱۱۲۵ هجری شمسی تنظیم شده‌است ؛مهاجرت اختیاری چندین خانوار از حنا را به ایل باصری نشان می‌دهد.اکثر حنایی‌ها در مرودشت و آباده (ایزدخواست) سکونت دارند.[۴]

کُرِجه‌ای[ویرایش]

کُرِجه‌ای‌ها از مهاجرین ایل باصری به شمار می‌روند. اجداد آن‌ها ( احتمالا پیش از حمله افغان‌ها به ایران و) در سال‌های پایانی حکومت صفویه از جی اصفهان (نام این طایفه نیز برگرفته از همین می‌باشد ) و به روایتی دیگر از اطراف اصفهان به نواحی فارس آمده و عده‌ای به ایل باصری پیوسته‌اند.عده‌ای دیگر نیز وارد ایلهای عرب و قشقایی شده‌اند که به این موضوع در کتاب ایل باصری نوشته فردریک بارث ترجمه دکتر کاظم ودیعی هم اشاره شده است.جد بزرگ آن ها یوسف نام داشته است.اکثر کرجه‌‌ای‌‌‌ها در مرودشت و شیراز سکونت دارند.[۴]

بر طبق یک نظریه هم این طایفه اصالت لر (طبق گفته ریش سفیدان این طایفه بختیاری)دارند چرا که نام این طایفه هم نامی لُری است که از دو واژه کُر به معنی پسر و جی که اسم مکانی است تشکیل شده است.اما در گذر زمان چنان با باصری و خصوصا جوچین ترکیب شده اند که تقریبا همه این اصالت لری را از دست داده اند و فقط یک اسم از آن باقی مانده است.

نام های خانوادگی رحیمی،شریفی، حیدر زاده و عزیزی در این طایفه بسیار است.

نکته قابل ذکر اینکه برخی این طایفه را به اشتباه تیره ای از طایفه جوچین می دانند لیکن حقیقت امر این است که این طایفه پس از یک سری از کش و قوس ها و ماجراهای سیاسی-اجتماعی حدود سال ۱۳۰۰ه.ش.استقلال خود را از طایفه جوچین گرفته اند و اولین کدخدای این طایفه مرحوم «احمد بیگ حیدر زاده» و پس از وی پسرش مرحوم «حیدر حیدر زاده» بوده است.

سرحد (ییلاق ) این طایفه در منطقه سرحد چهاردانگه بوده و منطقه احمد آباد ،دردانه، دشت نمدان، سیربانو ، دین مهدی و قنات سفید و قنات سبز بوده و گرمسیر (قشلاق) آن‌ها دشت موش ، دشت قند ،دشت کدو، هود و بیدشهر و منطقه چهار رودخانه در منطقه لارستان بوده‌است.

بی شک یکی از دقیقترین و معتبرترین شجره نامه‌های موجود در ایل باسری مربوط به این طایفه می‌باشد که کمترین گمانه زنی و افسانه گرایی در آن می‌باشد حتی بخشی از شجره نامه آن ها در کتاب ایل باصری نوشته فردریک بارث به عنوان شجره نامه مثال آورده شده است که خود نشانگر دقت آن است. (نوشته احمدرضا رحیمی)

تربر[ویرایش]

طایفه تَربُر نیز از مهاجرین ایل باصری می‌باشد.اجداد این طایفه در زمان قاجار و از خراسان به ایل باصری پیوسته‌‌اند.تربرها اکثراً ساکن شیراز و روستاهای تربرلای بیشه و تربر جعفری می‌‌باشند.[۴]

چاربنیچه[ویرایش]

طایفه چاربنیچه مخلوطی از غربت، سفید گر ،سلمانی و مهاجرین دیگر بوده‌اند که به ایل باصری پیوسته‌اند.[۴]

دور و بَر[ویرایش]

افراد این طایفه در اصل ترکیبی از دیگر طوایف بوده‌اند و به امورات کلانتر می‌پرداختند و اطرافیان کلانتر را تشکیل می‌دادند و بر همین مبنا دور و بر خوانده می‌شدند.نمونه‌هایی از این نوع طایفه در ایلات قشقایی و عرب نیز موجود می‌باشد که به عمله معروف هستند.[۴]

کردشولی[ویرایش]

کردشولی یا کُرشولی یک طایفه مستقل بوده‌اند اما به دلیل جمعیت کم زیر مجموعه ایل باصری وگاهی هم زیر مجموعه ایل قشقایی قرار گرفته‌اند. زبان این طایفه مستقل لری است.[۴]این طایفه همان طایفه شالوی بختیاری است که به آن مکان مهاجرت کرده‌اند.

پانویس[ویرایش]

  1. باصِری
  2. یوسفی، احسان (۱۳۹۳. در صفحه ی ۹۲ کتاب نقشه ای از ایران به زبان عربی رسم شده و این نقشه مطابق آن رسم شده). عشایر پارس: ایل باصری. قشقایی. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  3. یوسفی، احسان (۱۳۹۳. در فهرست کتاب به نام این طوایف اشاره شده). عشایر پارس. قشقایی. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
  4. ۴٫۰۰ ۴٫۰۱ ۴٫۰۲ ۴٫۰۳ ۴٫۰۴ ۴٫۰۵ ۴٫۰۶ ۴٫۰۷ ۴٫۰۸ ۴٫۰۹ ۴٫۱۰ ۴٫۱۱ ۴٫۱۲ ۴٫۱۳ ۴٫۱۴ ۴٫۱۵ ۴٫۱۶ ۴٫۱۷ ۴٫۱۸ ۴٫۱۹ یوسفی، احسان (۱۳۹۳). عشایر پارس. قشقایی.
  5. مختاری، علی‌نقی. ایلات خمسه به روایت اسناد.

منابع[ویرایش]

  • یوسفی، احسان (۱۳۹۳). عشایر پارس. انتشارات قشقایی.
  • دانشنامه جهان اسلام. «باصری ایل». دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۶.
  • ایرانیکا. «باصری». دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۶.