صومعه دافنی

نیایشگاه دلفی

میراث جهانی یونسکو
مکان	یونان
معیار ثبت	فرهنگی: i, iv
شمارهٔ ثبت	۵۳۷
تاریخ ثبت	۱۹۹۰ (طی نشست چهاردهم )

صومعه‌ دافنی (Daphni Monastery، همچنین Dafni نوشته می‌شود)(به یونانی: Δαφνί) در حدود ۹ کیلومتری شمال غرب مرکز شهر آتن قرار دارد. نام «دافنی» (یونانیِ کهن: δάφνη daphnē) به معنای «لور/برگ‌بو»، گیاهِ مقدسِ خدای آپولون است.

صومعه‌ دافنی همراه با صومعه هوسیوس لوکاس در نزدیکی دلفی و صومعه نئا مونی در جزیرۀ خیوس، از سه بنای مذهبیِ بیزانسیِ مهمِ سدۀ یازدهم در یونان به‌شمار می‌آید.

این صومعه در ۹ کیلومتری شمال‌باختریِ مرکز آتن، در گذرگاهی کم‌ارتفاع از رشته‌کوه «آیگالئو» قرار دارد. شهرت آن بیش از همه به موزاییک‌هایش است و از سال ۱۹۹۰ در فهرست میراث جهانیِ یونسکو ثبت شده است.

تاریخچه

در روزگار باستان احتمالاً در محلِ کنونیِ صومعه، پرستشگاهی برای آپولون بوده است. در سدۀ پنجم میلادی در این مکان کلیسایی ساخته شد که در حدود سال ۱۰۸۰ میلادی با بنای کنونی جایگزین گردید. در ۱۲۰۶م، در پی چهارمین جنگ صلیبی، «اتو دو لا روش» (لردِ بزرگِ تبس و آتن) آن را به فرقهٔ سیسترسی‌ها، مشخصاً به راهبانِ صومعۀ Bellevaux—که جدّ اعلای او در «فرانش-کُنتِه» بنیان نهاده بود—واگذار کرد. این اقدام بخشی از طرحِ او برای استقرار نظامِ کلیساییِ لاتینی در قلمرویش بود و نیز با صومعۀ خانوادگی‌اش پیوند داشت. سیسترسی‌ها تا ۱۴۵۸ م در آنجا ماندند (← صومعۀ سیسترسیِ دافنی).

از آغاز اشغالِ آتن به‌دست عثمانیان در ۱۴۵۸م، صومعه دوباره به‌وسیلهٔ راهبانِ ارتدوکس مسکون شد که تا ۱۸۲۱ م سهم مهمی در جنبشِ رهایی‌بخشِ ملی ایفا کردند. با این‌همه خودِ صومعه رو به زوال رفت و در همان ۱۸۲۱م—هنوز تحت نفوذ عثمانی—منحل شد.

در سدۀ نوزدهم این مجموعه مدتی کوتاه به‌عنوان آسایشگاه به‌کار رفت.

این مجموعه در ۱۹۹۰ در فهرستِ میراث جهانیِ یونسکو ثبت شد؛ در زلزلۀ ۱۹۹۹ به‌شدت آسیب دید و از آن زمان مرمتی درازمدت بر آن جریان دارد. از ۱۵ اکتبر ۲۰۰۸ دست‌کم حیاطِ صومعه دوباره قابلِ بازدید است.

هر سال در پاییز کنارِ صومعه جشنِ شراب برگزار می‌شود که نزدِ گردشگران محبوب است و در آن شرابِ شیرینِ «ماورودافنی» (Mavrodafni) می‌چشند.

موزاییک‌ها

در کلیسا یکی از مهم‌ترین چرخه‌های موزاییکِ بیزانسیِ سدۀ یازدهم حفظ شده است. صحنه‌های رواییِ آن بخشی از «چرخهٔ اعیاد» است. مرکزِ گنبد را تصویرِ «مسیح پانتوکراتور» پر کرده و در نوارِ زیرِ آن، میانِ پنجره‌ها، پیامبرانِ ایستاده دیده می‌شوند. پندِنتیوها صحنه‌های «بشارت به مریم»، «میلادِ مسیح»، «تعمیدِ مسیح» و «تجلّیِ مسیح» را نمایش می‌دهند.

در بازویِ شمالیِ صلیب: «ولادتِ مریم»، «ورود به اورشلیم»، «مصلوب‌شدنِ مسیح» و «دیدار با توماسِ ناباور»؛ در بازوی جنوبی: «سجدهٔ سه مغ» و «اَناستاسیس/رستاخیز»؛ و بر دیوارِ غربیِ نائوس هنوز بقایای «کوی‌مِسیس/خوابِ مریم» باقی است.

در نارتکس (دهلیزِ ورودی) صحنه‌های «دعای یواخیم و آنا»، «ورودِ مریم به معبد»، «شست‌وشویِ پاها»، بقایای «شامِ آخر» و «خیانتِ یهودا» دیده می‌شود.