شمول معنایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

در زبان‌شناسی، شُمول معنایی (Hyponymy) یا تَضَمُّن به حالتی اشاره دارد که معنای یک واژه به طور کامل توسط یک واژه دیگر که معنای فراگیرتری دارد پوشش داده شود، برای نمونه معنای چای توسط معنای نوشیدنی پوشش داده می‌شود و معنای سرخ توسط معنای رنگ.

در این نمونه‌ها واژه چای و سرخ واژه‌های زیرشمول[۱] hyponym و نوشیدنی و رنگ واژه‌های شامل hypernym نامیده می‌شوند. واژه‌هایی که تحت یک واژه کلی (بالاتر) قرار گرفته‌اند، واژه‌های هم‌شمول cohyponym نامیده می‌شوند، بنابراین، اسب و سگ کلمه‌هایی هم‌شمول‌اند و واژه کلی مختص به آنها، حیوان است (واژه شامل).

گاه در ترجمه‌ها زمانی که واژه‌ای در زبان مبدأ برابر دقیقی در زبان مقصد ندارد مترجمان از برابرهای معناشمول‌تری استفاده می‌کنند.

برخی کلمات و عبارت‌ها در ظاهر زیرشمول واژه دیگر به نظر می‌آیند ولی در اصل زیرشمول نیستند، برای نمونه «رئیس جمهور پیشین» را نمی‌توان نوعی «رئیس جمهور» و زیرشمول آن لغت به‌شمار آورد زیرا رئیس جمهور پیشین دیگر رئیس جمهور نیست.

منابع و پانویس‌ها[ویرایش]

  • Linguistica: مرجع اطلاع‌رسانی زبان‌شناسی، معناشناسی و کاربردشناسی. بازدید: مارس ۲۰۱۳.
  • شجاع رضوی، سعیده: جنسیت و شمول معنایی. فصلنامه پازند، ۱۳۸۶. سال سوم، شماره ۱۰.
  1. واژه مشمول هم نامیده شده