شلیاق

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیespañol

مختصات: نقشه آسمان ۱۹h ۰۰m ۰۰s٬ +۴۰° ۰۰′ ۰۰″

شلیاق
صورت فلکی
شلیاق
نام لاتینLyra
کوته‌نوشت لاتینLyr
صفت ملکیLyrae
افسانه‌شناسیشلیاق
بعد۱۹ ساعت
میل۴۰°
پهنه۲۸۶ درجه مربع
رتبه۵۲م
شمار ستاره‌های اصلی
(در ترسیم نگاره)
۵
شمار ستاره‌های سیاره‌دار
( دارای سیارات فراخورشیدی)
۷
شمار ستاره‌های نزدیک
نزدیک‌تر از ۵۰ سال نوری
۳
فاصله نزدیک‌ترین ستارهسال نوری
شمار ستارگان
(درخشان‌تر از قدر ظاهری ۳)
۱
نام درخشان‌ترین ستارهکرکس نشسته (آلفا شلیاق)
شمار اجرام مسیه۲
بارش شهابی شلیاقی
صور مجاوراژدها
هرکول
ماکیان
مشهود بین عرض‌های °قطب شمال+ و °۴۰-
بهترین زمان مشاهده در ماه اوت

شَلیاق نام یکی از صورت‌های فلکی است. معادل فارسی آن دیگ‌پایه[۱] یا چنگ رومی و در لاتین Lyra است. ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم برای این صورت فلکی از نام فارسی آن که کَشَف (به معنی لاک‌پشت) بوده‌استفاده کرده‌است.[۲] از این صورت فلکی کوچک در فهرست ۴۸ گانهٔ بطلمیوس ستاره‌شناس و فیلسوف یونانی قرن دوم میلادی و شاید بنیان‌گذار نظریه زمین مرکزی یاد شده‌است. شلیاق همچنین یکی از ۸۸ صورت فلکی به رسمیت شناخته شده از سوی انجمن بین‌المللی اخترشناسی است. یکی از ۳ ستاره‌ای که صورت‌وارهٔ بارز مثلث تابستانی در آسمان را می‌سازند درخشان‌ترین ستارهٔ این صورت فلکی است. این پیکر آسمانی از گروه ستارگان کوچکی تشکیل شده‌است که به آسانی قابل مشاهده هستند. ستاره کرکس نشسته که در این پیکر قرار دارد پنجمین ستارهٔ درخشان آسمان شب است که ۲۶ سال نوری با ما فاصله دارد.[۳]

افسانه[ویرایش]

ایرانیان از قدیم این پیکر آسمانی را دیگ‌پایه، یک‌پایه، کَشَف و عوام سه‌پایه می‌نامیدند. این پیکر آسمانی را همچنین به گونه کرکسی با بال‌های جمع‌شده تصور می‌کرده‌اند.[۴] در افسانه‌های یونانی، از بین گوهرهای درخشان آسمان، چنگ رومی نماینده سازی است که اورفئوس آن را نواخت تا نیروهای هادس را ترغیب نماید تا همسر دوست داشتنی او، ائورودیکه را از دنیای مردگان آزاد نماید. او چنان دلنواز می‌نواخت که نگهبانان خشمگین دنیای مردگان را آرام می‌کرد. سرانجام ائورودیکه اجازه یافت به دنیای زندگان برگردد؛ ولی اورفئوس نباید تارسیدن به دنیای زندگان اوریدیکه را نگاه را می‌کرد و وقتی او این کار را کرد،ائورودیکه برای همیشه ناپدید شد.[۵]

ستاره‌ها[ویرایش]

ستاره آلفا یا کرکس نشسته. طیفش A0 V با قدر ۰٫۰۳ و فاصله ۲۶ سال نوری است ستاره بتا تا زمین ۳۰۰ سال نوری فاصله دارد و به عنوان ستاره‌ای از آغازین از گروه متغیرهای گرفتی به‌شمار می‌آید. دو ستارهٔ آن از نوع A۸ و B۷ هستند ستارهٔ بتا دارای قدر متغیر ۳٫۳ تا ۴٫۳ در مدت ۱۲٫۹ ستارهٔ اپسیلون با چشم غیر مسلح با قدر ۴ به نظر می‌رسد. اما با دوربین دوچشمی به صورت دو ستاره تفکیک می‌شود تلسکوپ‌های بهتر هرکدام را به صورت یک جفت جدا از هم تفکیک می‌کند.

در فهرست ستاره‌های شلیاق ستارهٔ کرکس نشسته که سومین ستارهٔ پرنور شب با چشم مسلح در سر تا سر آسمان زمین است درخشان‌ترین ستارهٔ صورت فلکی است و ستاره‌های گاما شلیاق، بتا شلیاق، آر شلیاق به ترتیب از درخشنده‌ترین‌ها در آن فهرست هستند.

اجرام عمق آسمان[ویرایش]

  • مسیه ۵۷: یک سحابی حلقه‌ای با قدر نهم در میانه راه بتا و گامای شلیاق در فاصله ۲۱۵۰ سال نوری از ماست
  • مسیه ۵۶: یک خوشه کروی با قدر ۸ است.

منابع[ویرایش]

کتاب صورت‌های فلکی نوشتهٔ دکترگری مکلر

  1. دهخدا: دیگ‌پایه.
  2. دهخدا، سرواژه سلحفات.
  3. فراس، نایجل، آسمان شب، ترجمهٔ علی رؤوف، معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی، چاپ دوم: بهمن ۱۳۶۹. ص۲۹
  4. لغتنامه دهخدا، سرواژهٔ شلیاق و سلحفات.
  5. اوبلاکر، صورت‌های فلکی و نشانه‌های نجومی،42-41
  • منبع جعبه اطلاعاتی:ویکی‌پدیای انگلیسی
La Lira
Lyra
Lyra constellation map.svg
Carta celeste de la constelación de la Lira en la que aparecen sus principales estrellas.
Nomenclatura
Nombre
en español
La Lira
Nombre
en latín
Lyra
Genitivo Lyrae
Abreviatura Lyr
Descripción
Introducida por Conocida desde la Antigüedad
Superficie 286,5 grados cuadrados
0,694 % (posición 52)
Ascensión
recta
Entre 18 h 13.87 m
y 19 h 28.48 m
Declinación Entre 25.66° y 47.71°
Visibilidad Completa:
Entre 42° S y 90° N
Parcial:
Entre 64° S y 42° S
Número
de estrellas
73 (mv < 6,5)
Estrella
más brillante
Vega (mv 0,03)
Objetos
Messier
2
Objetos NGC 34
Objetos
Caldwell
Ninguno
Lluvias
de meteoros
2 lluvias
Constelaciones
colindantes
4 constelaciones
Mejor mes para ver la constelación
Hora local: 21:00
Mes Agosto

La constelación de Lyra (la lira, en griego: Λύρα) no es grande pero es fácilmente identificable por su estrella Vega, que es uno de los vértices del denominado "Triángulo de verano" (las otras dos estrellas son Deneb, en la constelación del Cisne, y Altair, en el Águila).

Mitología

Cygnus y Lyra.

Lira es la Lira de Orfeo, de quien se dice que hacía una música tan encantadora que hasta los animales se detenían a escuchar. Orfeo fue uno de los Argonautas que acompañaron a Jasón en la expedición en busca del Vellocino de oro. Cuando murió Eurídice, la mujer de Orfeo, este logró convencer a Hades y a Perséfone, ambos dioses del inframundo, para que la dejaran volver al mundo de los vivos con él. Ellos accedieron con la condición de que Orfeo no mirara atrás, pero un temor de que le engañaran y de que ella no estuviera detrás de él, hizo que tornase la vista antes de salir, por lo que ella tuvo que quedarse con los muertos y Orfeo se quedó allí para siempre con ella. Zeus convirtió su lira luego en una constelación.

Cielo profundo

M57 (Nebulosa del Anillo).

Entre los objetos de 'cielo profundo' más destacados están M57, la nebulosa anular de Lyra, el cúmulo globular M56 así como las estrella variables RR Lyrae y Beta Lyrae, que han dado nombre a dos tipos de variables distintas: la primera de período corto y la segunda de tipo 'eclipsante', así como NGC 6791, un cúmulo abierto rico que cuenta con aproximadamente 300 estrellas.

Estrellas principales

α Lyrae (Vega) su estrella más importante.
Lyra constelacion.jpg

Su estrella más importante es Vega, una brillante estrella azulada situada a unos 25 años luz de la Tierra de magnitud 0,03 que puede verse en el cénit durante las noches de verano.

Entre sus estrellas más importantes destaca Beta Lyrae, un astro variable del tipo binaria eclipsante; RR Lyrae es una estrella variable que da nombre a este grupo de astros pulsantes de corto período. Epsilón1 y Epsilón2 son, a su vez, estrellas binarias con separaciones muy dispares: el primer par presenta una distancia de 2.7", el segundo de 2.3".

Zeta Lyrae es una estrella doble fácil para el aficionado: está formada por un astro de magnitud 4.3 y otro de magnitud 5.7 separados por una distancia de 44".

En torno a la estrella Delta2 Lyrae existe un pequeño y joven cúmulo de estrellas dispersas, Stephenson 1,[1]​ formado por unos 240 astros de diversos tipos espectrales y colores entre las magnitudes 8 y 14 V; Delta2 es, a su vez, una estrella variable roja (espectro M4 II) de pequeña amplitud. En febrero de 2008 investigadores españoles (del Observatorio Astronómico de Cáceres) descubrieron que una de sus estrellas, BD +36 3317,[2]​ es un sistema binario eclipsante cuyo período es igual a 4.30216 días.

Un reciente estudio de la estrella Delta1 (publicado a inicios de 2010) arroja nueva información sobre su composición espectral.[3]

R Lyrae y XY Lyrae son gigantes rojas y estrellas variables.

WISE 1828+2650 es una de las enanas marrones más frías que se conocen.[4]​ Su temperatura superficial es apenas 300 K.

Referencias

Enlaces externos