شفاعت از دیدگاه قرآن

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

در قرآن، کتاب مقدس اسلام، در آیات مختلفی در مورد شفاعت سخن رفته‌است،[۱][نیازمند منابع بیشتر به ویژه منابع اثبات‌پذیر آنلاین] که جنبه‌های مختلفی از آن را بررسی کرده‌اند؛‎[نیازمند منبع] که در زیر به طور جداگانه بررسی می‌شوند:

ارکان شفاعت[ویرایش]

شفاعت دارای سه رکن اساسی است: ۱- خداوند(پذیرنده شفاعت) ۲- شفاعت کننده ۳- شفاعت شونده.‎[نیازمند منبع]

نکته اول این است که هیچ شفاعتی بدون اجازه الهی ممکن نیست،[۱] و خارج از قدرت و حکمت او نمی‌باشد. دوم این‌که هر کسی قابلیت شفاعت کردن ندارد، و مثلاً بت‌ها نمی‌توانند کسی را شفاعت کنند؛ بلکه شفاعت‌گر باید شرایط و ویژگی‌هایی داشته باشد. سوم این‌که هر کسی قابلیت مورد شفاعت واقع شدن را ندارد، و شفاعت شونده هم باید دارای مشخصاتی باشد؛ و در مورد برخی گنهکاران هیچ شفاعتی مورد قبول واقع نمی‌شود. نتیجه شفاعت هم آمرزش گناهان می‌باشد.[۲][۳] در زیر به هر یک از این موارد به طور جداگانه پرداخته می‌شود.

خداوند[ویرایش]

اذن الهی[ویرایش]

طبق آیات مختلفی از قرآن شفاعتی در آخرت بدون اذن الهی نیست.[۱] شفاعت شفاعت کنندگان، و تأثیر شفاعت آنها هم، مشروط به اذن الهی است. حتی شفاعت فرشته‌ها هم مشروط به اذن خداوند است.[۴]

همچنین، در آیات مختلفی از قرآن، خداوند شفیع مطلق معرفی شده‌است که در مقابل او شفاعتی وجود ندارد.

شفاعت کننده[ویرایش]

شرایط شفاعت کننده[ویرایش]

از آیات قرآن بر می‌آید که شافعان باید شایستگی‌هایی در پیشگاه خداوند داشته باشند؛ که بین آیات، ملاک‌های زیر برای برخورداری از مقام شفاعت ذکر شده‌است:

۱. توحید و اعتراف به آن[۵]

۲. علم به استحقاق آدمیان از شفاعت

۳. عقل و خردورزی

۴. مالکیت و فرمانروایی

۵. قدرت بر تأثیر، [و عدم قدرت بت‌ها]

۶. ترس از خدا

مصادیق شفاعت‌کنندگان[ویرایش]

از آیات قرآن بر می‌آید که در قیامت، غیر از خدا، شفیعان «متعدّد»ی وجود دارد.[۶]

برخی از مصادیق این شافعان که در آیات مختلف ذکر شده‌است، عبارتند از:

۱. پیامبر اسلام[۱][۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

۲. ملائکه و فرشتگان: فرشتگان در حیطه اذن الهی از مقام شفاعت برخوردار هستند.[۱۶][۱۷]

۳. مؤمنان[۱۸]

۴. اصحاب اعراف[۱۹]

شفاعت شونده[ویرایش]

شرایط و زمینه‌های شفاعت شونده[ویرایش]

طبق آیات قرآن، هر کسی مورد شفاعت واقع نمی‌شود، بلکه کسی را می‌توان شفاعت کرد که شرایط حداقلی‌ای را داشته باشد، که برخی از این شرایط در آیات مختلف قرآنی ذکر شده‌است:

۱. دینداری و رضایت خدا از بندگان[۲۰]

۲. استغفار و توبه به سوی خداوند[۲۱]

مصادیق شفاعت‌شوندگان[ویرایش]

در آیات مختلف قرآن، از کسانی نام برده شده‌است که می‌توانند مورد شفاعت واقع شوند:

۱. گناهکاران موحّد[۲۲]

۲. مؤمنان[۲۳][۲۴]

۳. تقواپیشگان[۲۵]

موانع شفاعت[ویرایش]

در جای‌جای قرآن، از عواملی که باعث محرومیت از شفاعت، و عدم تأثیر شفاعت شافعان می‌شود نام برده شده‌است:

۱. استکبار

۲. اعراض از قرآن

۳. بازیچه قرار دادن دین

۴. باطل گرایی

۵. ترک غذا دادن به تهی‌دستان

۶. ترک نماز

۷. تکذیب قیامت

۸. جرم و گناه[۲۶]

۹. حتمیت عذاب[۲۷][۲۸][۲۹]

۱۰. شرک[۳۰][۳۱]

۱۱. ظلم

۱۲. فراموشی آخرت[۳۲][۳۳]

۱۳. قتل ناحق

۱۴. کفر[۳۴][۳۵][۳۶][۳۷]

۱۵. نفاق[۳۸][۳۹]

آثار شفاعت: آمرزش گناهان[ویرایش]

وساطت و شفاعت پیامبران، در پیشگاه خداوند، برای آمرزش گناهکاران است.

امید واهی به شفاعت[ویرایش]

بر اساس قرآن، یهودیان می‌پنداشتند که همه گناهکاران در قیامت از شفاعت بهره‌مند می‌شوند؛ که خداوند این عقیده را رد می‌کند.[۴۰][۴۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ The Qur'an: An Encyclopedia.
  2. اکبر هاشمی رفسنجانی و جمعی از محققان مرکز فرهنگ و معارف قرآن (۱۳۸۶). فرهنگ قرآن. ۱۷. قم: مؤسسه بوستان کتاب قم (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم). ص. ۳۰۷. شابک (ج ۱۷) ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۸-۸۴۲-۸ / (دوره)ISBN ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۸-۸۳۷-۴ مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).
  3. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی - مرکز فرهنگ و معارف قرآن (۱۳۹۰). دائرةالمعارف قرآن کریم. قم: مؤسسه بوستان کتاب قم. شابک (دوره) ۹۷۸-۹۶۴-۵۴۸-۸۵۵-۸ مقدار |شابک= را بررسی کنید: invalid character (کمک).
  4. مجمع البیان، ج ۷- ۸، ص ۷۱؛ الکشّاف، ج ۳، ص ۱۱۲
  5. المیزان، ج ۱۸، ص ۱۲۷؛ التفسیر المنیر، ج ۲۵، جزء ۲۵، ص ۱۹۷
  6. مجمع البیان، ج ۷- ۸، ص ۶۰۹؛ الفواتح الالهیه، ج ۲، ص ۱۷۵
  7. مجمع البیان، ج ۳- ۴، ص ۱۰۵؛ غرائب القرآن، ج ۲، ص ۴۳۹
  8. روح المعانی، ج ۴، جزء ۵، ص ۲۱۱؛ الجدید فی تفسیر القرآن المجید، ج ۲، ص ۳۴۵
  9. مجمع البیان، ج ۵- ۶، ص ۱۳۴
  10. تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۱۱، ح ۴۰۲
  11. الدرالمنثور، ج ۴، ص ۱۹۷
  12. بحارالانوار، ج ۸، ص ۶۱، ح ۸۶
  13. تفسیر فرات کوفی، ص ۵۷۱
  14. بحارالانوار، ج ۸، ص ۵۷، ح ۷۲
  15. مجمع البیان، ج ۹- ۱۰، ص ۸۳۶- ۸۳۷
  16. مجمع البیان، ج ۷- ۸، ص ۶۰۹
  17. الکشاف، ج ۴، ص ۱۷۲
  18. مجمع البیان، ج ۵- ۶، ص ۸۲۰؛ المیزان، ج ۱۴، ص ۱۱۱
  19. التّبیان، ج ۴، ص ۴۱۱
  20. التّوحید، صدوق، ص ۴۰۸، ح ۶؛ تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۲۴، ح ۵۰
  21. الکشاف، ج ۱، ص ۵۲۸؛ مجمع البیان، ج ۳- ۴، ص ۱۰۵
  22. مجمع البیان، ج ۳- ۴، ص ۶۵۳
  23. مجمع البیان، ج ۵- ۶، ص ۱۳۴؛ روض الجنان، ج ۱۰، ص ۹۳
  24. مجمع البیان، ج ۵- ۶، ص ۸۲۰
  25. مجمع البیان، ج ۹- ۱۰، ص ۱۰۲
  26. المیزان، ج ۱۰، ص ۴۳
  27. مجمع البیان، ج ۵- ۶، ص ۲۴۱
  28. جامع البیان، ج ۷، جزء ۱۲، ص ۴۵
  29. تفسیر التحریروالتنویر، ج ۱۲، جزء ۲۳، ص ۳۷۲
  30. روح المعانی، ج ۴، جزء ۶، ص ۳۰۲
  31. تفسیر روح البیان، ج ۲، ص ۴۲۲
  32. المیزان، ج ۸، ص ۱۳۴- ۱۳۵
  33. جامع البیان، ج ۸، جزء ۸، ص ۱۴۶
  34. مجمع البیان، ج ۱- ۲، ص ۶۲۵
  35. التّفسیر الکبیر، ج ۱۰، جزء ۲۸، ص ۲۲۷
  36. تفسیر التحریروالتنویر، ج ۳، جزء ۲، ص ۱۵۲
  37. التفسیر الکبیر، ج ۳، جزء ۸، ص ۲۸۸
  38. البحر المحیط، ج ۴، ص ۱۱۳
  39. المیزان، ج ۵، ص ۱۱۸
  40. مجمع‌البیان، ج ۱- ۲، ص ۲۲۳
  41. جلاء الاذهان، ج ۱، ص ۸۱
  • Afsarrudin, Asma (2006). "SHAFA'A". In Leaman, Oliver. The Qur'an: An Encyclopedia. Routledge. p. 582-583. ISBN 978-0415775298.