شتربان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

مختصات: ۳۸°۶′۲۷٫۶۶″ شمالی ۴۶°۱۷′۳۸٫۳۴″ شرقی / ۳۸٫۱۰۷۶۸۳۳°شمالی ۴۶٫۲۹۳۹۸۳۳°شرقی / 38.1076833; 46.2939833

نقشه محلات تبریز -از جمله شتربان- در دوران مشروطه، سال ۱۹۰۸

دَوه‌چی (شُتُرْبانْ) یکی از کوی‌های تاریخی و بزرگ شهر تبریز است. این کوی از سوی شمال به کوه سرخاب، از سوی جنوب به رودخانهٔ مهران‌رود، از سوی خاور به کوی سرخاب و از سوی باختر به کوی امیرخیز می‌رسد. مسجد عربلر مهمترین مسجد در میان مساجد سی‌گانهٔ کوی شتربان است. امامزاده سید ابراهیم، درهٔ گرو و میدان صاحب‌الامر نیز در این کوی هستند. سنگ‌نوشتهٔ بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم اثر میرزای سنگلاخ پیش‌تر در امامزاده سید ابراهیم نگهداری می‌شد که بعدها به موزهٔ آذربایجان منتقل شده‌است.[۱] بیشتر اهالی این کوی به همراه کوی‌های باغمیشه، سرخاب و ششگلان هنگام جنبش مشروطه ایران مخالف مشروطه بوده و با اهالی کوی‌های خیابان و امیرخیز که هوادار مشروطه بودند مخالفت کرده و با آنها درگیر جنگ داخلی شدند.[۲]

وجه تسمیه[ویرایش]

  • کوی دوه‌چی در کتب و منابع تاریخی به‌صورت «ساربان» نیز نوشته شده‌است. تا اواخر دههٔ چهارم خورشیدی ساکنان این کوی که بیشتر آنان بازرگان بودند برای حمل و نقل کالا و اجناس خود شتر به کار می‌بردند. از آنجا که واژهٔ دوه در زبان ترکی آذربایجانی به معنای شتر است احتمال می‌رود این منطقه بدین جهت دوه‌چی (شتربان) خوانده شده‌است.[۱]

آثار تاریخی[ویرایش]

طاق نصرت؛ دسته‌های جشن محله‌های شتربان و ششگلان در سالگرد پیروزی مشروطه؛ ۱۳۲۵ هجری.
  • آب‌انبار مشیرالتجار
  • بازارچهٔ دوه‌چی
  • پل ملامحمد دایی
  • حمام وزیر
  • خانهٔ حاج سید یزدانی
  • خانهٔ حاج علی‌اکبر شله چی
  • خانهٔ حاج کریم
  • خانهٔ حاج مطلب‌خان
  • خانهٔ قدیم حجت‌الاسلام
  • خانهٔ میرابوالفضل
  • خانهٔ میرزا اسحاق‌خان
  • کاروانسرای آقاآجچی
  • کاروانسرای حاج حسین
  • کاروانسرای حاج خلیل
  • کاروانسرای حاج محمدجعفر
  • کاروانسرای حاج میرزا محمدامین
  • کاروانسرای حسن
  • کاروانسرای کربلایی الله‌وردی
  • کاروانسرای مشهدی جعفر
  • کاروانسرای مشهدی محمد
  • کاروانسرای ملامحمد دایی
  • کاروانسرای میرزا ابراهیم
  • کاروانسرای میرزا رضا صابون‌پز
  • گورستان دوه چی
  • مدرسهٔ میرزا مهدی
  • مسجد دباغ‌خانه
  • میدان صاحب‌الامر
  • سامان میدانی
  • یخچال
  • یخچال خرابه
  • میدان صاحب آباد
  • کاخ هشت بهشت (باغ صاحب آباد)
  • مسجد حسن پاشا

امروزه برخی از این آثار از میان رفته‌اند.[۱]

نقل‌قول‌ها[ویرایش]

نادر میرزا در خاطرات خود کدخدای شتربان را حاجی میرزا موسی همتی که جد خانواده همتی روزی معرفی کرده و هم‌چنین دربارهٔ قنات‌های این کوی می‌نویسد:[۱]

قنات امام جمعه:

این کهریز بزرگ که رودی است روان از مشرق می‌آید. این قنات را حاجی میرزا لطفعلی امام جمعه حفر نموده‌است.

قنات امیرنظام:

این کهریز، بساتین نزدیک به قنطرهٔ آجی را آبیاری نماید. این قنات را امیر بزرگ محمدخان زنگنه امر به حفر نموده.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ذوقی، فریبرز و نیکنام لاله، ایوب (۱۳۷۴تبریز در گذر تاریخ، تبریز: انتشارات یاران
  2. علی کمالوند (۱۳۳۶). باسکرویل و انقلاب ایران. تهران: لاله زار. صص. ۳۶، ۳۷، ۵۰.