فهرست شاهان صفوی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شاهان صفوی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
شاهنشاهی صفوی
پادشاهی سابق
Safavid dynasty (greatest extent).svg
وسعت شاهنشاهی صفوی در دوره شاه عباس بزرگ
Shah abbas i Sahand Ace.jpg
نگارهٔ شاه عباس یکم، بزرگترین و مقتدرترین شاهنشاه صفوی
نخستین پادشاه شاه اسماعیل یکم
آخرین پادشاه شاه سلطان حسین
سکونتگاه رسمی تبریز
(۱۵۰۱ تا ۱۵۵۵ میلادی)
قزوین
(۱۵۵۵ تا ۱۵۹۸ میلادی)
اصفهان
(۱۵۹۸ تا ۱۷۲۲ میلادی)
منصوب‌کننده جانشینی ارثی
آغاز پادشاهی ژوئیه ۱۵۰۱ میلادی
پایان پادشاهی اکتبر ۱۷۲۲ میلادی

دوره صفوی از مهم‌ترین دوران تاریخی ایران به‌شمار می‌آید، زیرا با گذشت ۹۰۰ سال پس از نابودی شاهنشاهی ساسانیان؛ یک پادشاهی متمرکز ایرانی توانست بر سراسر ایران آن روزگار فرمانروایی نماید. این دوره یکی از سه مرحله دوران طلایی اسلام و دوره اوج تمدن اسلامی است و یکی از امپراتوری‌های باروت به شمار می‌رود.[۱] این پادشاهی توسط شاه اسماعیل یکم بنیان‌گذاری شد و در نهایت با سقوط شاه سلطان حسین در اصفهان در سال ۱۷۲۲ میلادی فروپاشید. البته احترام صفویان در میان مردم حتی پس از سلطان حسین نیز پابرجا ماند و حکمرانان بعدی ایران با انتساب خود به نوادگان صفوی مشروعیت‌سازی می‌کردند. آخرین پادشاه صفوی، شاه اسماعیل سوم (نوه‌ی دختری سلطان حسین) بود که در ۱۷۵۰ میلادی توسط کریم‌خان‌زند در اصفهان به شاهی برگزیده شد و تا ۱۷۷۳ میلادی شاه صوری ایران محسوب می‌شد و از احترام برخوردار بود. برهمین اساس کریم‌خان‌زند خود را «وکیل» وی می‌نامید.

صفویان، آیین شیعه را مذهب رسمی ایران قرار دادند. روش فرمانروایی صفوی تمرکزگرا و نیروی مطلقه (در دست شاه) بود. پس از ساختن پادشاهی صفویه، ایران اهمیتی بیشتر پیدا کرده و از ثبات و یکپارچگی برخوردار گردیده و در زمینهٔ جهانی نام‌آور شد.[۲] در این دوره روابط ایران و کشورهای اروپایی به دلیل دشمنی امپراتوری عثمانی با صفویان و نیز جریان‌های بازرگانی، (به ویژه داد و ستد ابریشم از ایران) گسترش فراوانی یافت. در دوره صفوی (به ویژه نیمه نخست آن)، جنگ‌های بسیاری میان ایران با امپراتوری عثمانی در غرب و با ازبکها در شرق کشور رخ داد که علت این جنگ‌ها جریان‌های زمینی و دینی بود.[۳] ایران در دوره صفوی در زمینه مسائل نظامی، فقه شیعه و هنر (معماری، خوشنویسی، و نقاشی) پیشرفت شایانی نمود.[۴]

لقب[ویرایش]

صفویان همواره از لقب شاه پیش از اسم خود استفاده می‌کردند که نشان دهنده قدرت معنوی و دنیوی پادشاه بود. علاوه‌ بر این از لقب‌هایی مانند شاهنشاه، سلطان بر سلاطین، خاقان، صاحبقران نیز استفاده می‌کردند، شاهنشاه لقبی بود که پادشاهان این سلسله را به پادشاهی‌های باستانی مرتبط می‌کرد و میتوانستند بر تمامی اراضی متعلق به ایران ادعای سلطنت کنند، خاقان و بهادرخان نیز لقبی بود که بعد از حمله مغل در ایران رواج پیدا کرده بود و استفاده از آن نیز نوعی مشروعیت داشت.

فهرست[ویرایش]

شاهان صفوی
# تصویر نام نام کامل زادروز تولد
(محل تولد)
دوران حکومت
پایتخت تاریخ درگذشت
(محل درگذشت)
محل آرامگاه اتفاقات مهم
۱ Shah Ismail.JPG شاه اسماعیل یکم ابوالمظفر شاه اسمعیل الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ میلادی
اردبیل

ژوئیه ۱۵۰۱
تا
۲۳ مه ۱۵۲۴

تبریز

۲۳ مه ۱۵۲۴
نزدیک تبریز

آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی

  • بنیان‌گذار شاهنشاهی صفوی
  • تشکیل اولین حکومت مرکزی پس از حمله اعراب به ایران
  • انتخاب تبریز به عنوان پایتخت
  • اعلام تشیع به عنوان مذهب رسمی حکومت
  • پیروزی در جنگ برابر ازبکان در سال ۱۵۱۰ میلادی
  • شکست در جنگ چالدران

۲ Tahmasb-1.jpg شاه تهماسب یکم ابوالمظفر ابوالفتح شاه طهماسب الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۲۲ فوریه ۱۵۱۴ میلادی
شاه آباد، اصفهان

۲۳ مه ۱۵۲۴
تا
۲۵ مه ۱۵۷۶

تبریز و قزوین

۱۴ مه ۱۵۷۶
قزوین

حرم امام رضا

  • پیروزی در برابر ازبکان
  • شکست‌های پی‌درپی در جنگ با عثمانی
  • بسته شدن پیمان آماسیه با امپراتوری عثمانی، که به موجب این قرارداد؛ گرجستان غربی، ارمنستان غربی و مناطق عراق کنونی به دولت عثمانی واگذار شد
  • پناهدنگی همایون شاه گورکانیان هند و سلطان بایزید شاهزاده عثمانی به دربار ایران.
  • تغییر پایتخت از تبریز به قزوین

* Prince Muhammad-Beik by Reza Abbasi.jpg حیدر میرزا سلطان حیدر میرزا صفوی

۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ میلادی
اردبیل

۱۴ مه ۱۵۷۶
تا
۱۶ مه ۱۵۷۶

قزوین

۱۶ مه ۱۵۲۴
قزوین

حرم امام رضا

۳ Shah Ismayil II.jpg شاه اسماعیل دوم ابوالمظفر شاه اسمعیل ثانی الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۳۱ مه ۱۵۳۷ میلادی
قم

۲۲ اوت ۱۵۷۶
تا
۲۴ نوامبر ۱۵۷۷

قزوین

۲۴ نوامبر ۱۵۷۷
قزوین

حرم شاهزاده حسین

۴ Shah Mohammad Khodabanda- Sahand Ace.jpg شاه محمد خدابنده ابوالمظفر شاه سلطان محمد الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۱۵۳۲ میلادی
اردبیل

۱۱ فوریه ۱۵۷۸
تا
اکتبر ۱۵۸۷

قزوین

۱۵۹۵
قلعه الموت، قزوین

حرم شاهزاده حسین

  • توسط امرای قزلباش به حکومت می‌رسد
  • شکست در جنگ با امپراتوری عثمانی و جدا شدن ایالت‌های قفقاز، ارمنستان و آذربایجان از ایران
  • محمد خدابنده در سال ۱۵۸۵ میلادی از ازبکان شکست خورد که منجر به جدا شدن ایالت خراسان از ایران شد (در همین سال ازبکان مقبره شاه طهماسب را ویران و استخوان‌های وی را بیرون آوردند و آتش زدند)
  • در جنگ‌های متوالی سر پادشاهی با فرزند خود، عباس میرزا که از حمایت قزلباش‌ها برخوردا بود، شکست خورد و در قلعه الموت تا پایان عمر خود در حبس به سر برد

۵ Shah abbas i Sahand Ace.jpg شاه عباس یکم ابوالمظفر شاه عباس الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۲۱ ژانویه ۱۵۷۱ میلادی
هرات

۱ اکتبر ۱۵۸۸
تا
۱۹ ژانویه ۱۶۲۹

قزوین و اصفهان

۱۹ ژانویه ۱۶۲۹
بهشهر، مازندران

حرم امامزاده حبیب بن موسی

  • با کمک امرای قزلباش به سلطنت رسید
  • صلح زودهنگام با امپراتوری عثمانی و خریدن زمان برای سامان دادن به حکومت و ارتش
  • تغییر پایتخت از قزوین به اصفهان
  • حمله به ازبکان و بازپسگیری مناطق از دست رفته دوره سلطنت شاه محمد خدابنده
  • شروع حملات به امپراتوری عثمانی و بازپسگیری تبریز، ارومیه، ارمنستان و فتح تفلیس، کردستان عراق و بغداد
  • بازپسگیری قندهار از چنگ گورگانیان هند
  • حمله به هرمز با کمک بریتانیا و بیرون راندن پرتغالی‌ها از جنوب ایران

۶ Shah Safi I of Persia on Horseback Carrying a Mace- Sahand Ace.png شاه صفی یکم ابوالمظفر شاه صفی بن فیضی میرزا الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۱۶۱۱ میلادی
؟

۱۹ ژانویه ۱۶۲۹
تا
۱۲ مه ۱۶۴۲

اصفهان

۱۲ مه ۱۶۴۲
کاشان

حرم فاطمه معصومه

  • کشتن تمام امرای دوره شاه عباس و کشتن و کور کردن تمام خاندان سلطنتی
  • از دست دادن ایالت‌های بغداد و قندهار
  • صلح با امپراتوری عثمانی و انعقاد عهدنامه زهاب بین طرفین. با بسته شدن این عهدنامه تا آخر سلطنت صفویان جنگی بین دو کشور در نگرفت.

۷ Abbas ii- Sahand Ace.jpg شاه عباس دوم ابوالمظفر شاه عباس ثانی الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

۳۱ دسامبر ۱۶۳۲ میلادی
قزوین

۱۵ مه ۱۶۴۲
تا
۲۶ اکتبر ۱۶۶۶

اصفهان

۲۶ اکتبر ۱۶۶۶
خسروآباد، نزدیک دامغان

حرم فاطمه معصومه

  • در سال‌ ۱۶۴۳ رستم خان سپهسالار و در سال ۱۶۴۴ اقوام بختیاری قیام کردند اما هر دو قیام توسط ساروتقی اعتمادالدوله سرکوب شدند.
  • در ۲۲ فوریه ۱۶۴۹ قندهار دوباره تحت تصرف صفویان درآمد، این شهر تا زمان سقوط اصفهان جزئی از پادشاهی صفویان باقی ماند.
  • جنگ‌های ایران و روسیه (۱۵۵۱ - ۱۵۵۳) رخ داد، هیچ‌کدام از طرفین برتری کامل نیافت با این وجود پس از این دوره جنگ‌ها نفوذ ایران بر قسمت‌های شمالی قفقاز مستحکم شد.

۸ Shah Suleyman Sahand Ace.jpg شاه سلیمان یکم ابوالمظفر شاه سلیمان الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

فوریه یا مارس ۱۶۴۸ میلادی
اصفهان

۱ نوامبر ۱۶۶۶
تا
۲۹ ژوئیه ۱۶۹۴

اصفهان

۲۹ ژوئیه ۱۶۹۴
اصفهان

حرم فاطمه معصومه

  • ابتدا در ۱ نوامبر ۱۶۶۶ با نام شاه صفی دوم و در ۲۰ مارس ۱۶۶۸ با نام شاه سلیمان تاج‌گذاری کرد.
  • در دوره اولین تاجگذاری وی، قبایل شرق دریای خزر سر به شورش نهادند از جمله قزاق‌ها که از طریق دریا به ایران حمله کردند و ضمن کشتار مردم و اشغال بخشی از کشور، شهر فرح‌آباد را به آتش کشیدند.
  • اداره حکومت توسط وزیر اعظم شیخعلی خان زنگنه و افزایش نفوذ خاجگان و زنان حرم‌سرا.
  • افزایش ارتباط با دولت‌های اروپایی و ساخت‌ و ساز های بسیار در کشور از جمله ساخت کاخ هشت‌بهشت.

۹ Sultan Husayn of Persia.jpg شاه سلطان حسین ابوالمظفر شاه سلطان حسین الحسینی الموسوی الصفوی بهادر خان

اکتبر ۱۶۶۸ میلادی
اصفهان

۶ اوت ۱۶۹۴
تا
۲۱ اکتبر ۱۷۲۲

اصفهان

۱۵ نوامبر ۱۷۲۶
اصفهان

حرم فاطمه معصومه

  • افزایش نفوذ روحانیان شیعه همچنون علامه مجلسی و سخت‌گیری بیش از حد به اقلیت‌های مذهبی
  • شورش افغان‌های غلجایی و ابدالی، بلوچ‌ها، کردها و اقوام لزگی در سرتاسر ایران.
  • آغاز حملات محمود افغان در سال ۱۷۲۰ برای از بین بردن حکومت مرکزی و سقوط کرمان در سال ۱۷۲۱
  • فرستادن تهماسب میرزا به قزوین و صفی میرزا به کرمانشاه پیش از سقوط پایتخت برای کمک به دولت مرکزی
  • محاصره اصفهان از ۸ مارس ۱۷۲۲ توسط محمود افغان، تسلیم تاج و تخت سلطنت در اکتبر ۱۷۲۲ به محمود افغان و سقوط دولت صفوی

پانویس[ویرایش]

  1. موسی نجفی (۱۳۸۸انقلاب فرامدرن و تمدن اسلامی (موج چهارم بیداری اسلامی)، مؤسسه مطالعات تاریخن صفوی و مذهب: معاصر ایران، ص. ۲۴۹، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۲۸۳۴-۱۳-۶
  2. تاریخ ایران (۲)، ص ۱۲۲
  3. تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوران صفویه (صص ۶–۲۸۴)
  4. http://ganjoor.net/mohtasham/

منابع[ویرایش]