پرش به محتوا

سیگارهای فرعون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سیگارهای فرعون
(Les Cigares du Pharaon)
جلد نخستین انتشار سیگارهای فرعون در ایران، انتشارات ونوس
تاریخ
  • ۱۹۳۴ (سیاه‌وسفید)
  • ۱۹۵۵ (رنگی)
سریماجراهای تن‌تن و میلو
ناشرکسترمن
گروه سازنده
خالقهرژه
نسخهٔ اصلی
منتشرشده درلو پتی ونتیم
تاریخ انتشار۸ دسامبر ۱۹۳۲ – ۸ فوریه ۱۹۳۴
زبانفرانسوی
ترجمه
ناشر ترجمهمثوئن
تاریخ ترجمه۱۹۷۱
مترجم
  • لزلی لانزدیل-کوپر
  • مایکل ترنر
گاه‌نگاری
بعد ازتن‌تن در آمریکا (۱۹۳۲)
قبل ازگل آبی (۱۹۳۶)

سیگارهای فرعون (فرانسوی: Les Cigares du Pharaon‎) چهارمین جلد از ماجراهای تن‌تن و میلو، مجموعهٔ داستان‌های کمیک اثر کارتونیست بلژیکی هرژه است. این داستان که به سفارش روزنامهٔ محافظه‌کار بلژیکی لو ونتیم سیکل برای ضمیمهٔ کودکان آن، لو پتی ونتیم، خلق شد، از ۸ دسامبر ۱۹۳۲ تا ۸ فوریه ۱۹۳۴ به‌صورت هفتگی تحت عنوان ماجراهای تن‌تن در مشرق‌زمین و در مجموع در صد و بیست و چهار صفحه منتشر شد. این کتاب که در نوامبر ۱۹۳۴ با عنوان فعلی‌اش، سیگارهای فرعون، به چاپ رسید، اولین جلد از این مجموعه است که توسط انتشارات کسترمن منتشر شده است. این ماجرا برای رنگ‌آمیزی کتاب در سال ۱۹۵۵، به‌طور کامل بازنویسی و بازطراحی شد.

داستان دربارهٔ خبرنگار جوان بلژیکی، تن‌تن، و سگش میلو است که برای یک سفر دریایی در مدیترانه سوار کشتی شده است با مصرشناسی به نام سافوکلس سارکوفاگوس آشنا می‌شود که او را در مصر به مقبره فرعون کی-اوسخ می‌برد و تن‌تن در مقبرهٔ آن فرعون، تابوت تعدادی مصرشناس مرده و جعبه‌های سیگار کشف می‌کند. در پی یافتن راز این سیگارها، تن‌تن و میلو سراسر جنوب عربستان و هندوستان، در پادشاهی خیالی رواژپوتالا، را می‌پیمایند و رازهای یک شبکهٔ بین‌المللی قاچاق مواد مخدر را برملا می‌کنند.

اگرچه پیرنگ داستان بدون هیچ طرح اولیه و پیش‌نویسی ساخته شده که منجر به برخی کاستی‌ها گشته است، سیگارهای فرعون مرحله مهمی در تکامل این مجموعه و کار طراح آن به‌شمار می‌رود که از آن پس اثرش را در مسیری ادبی‌تر قرار داد. این ماجرا که توسط بنوآ پیترس به عنوان «جوهرهٔ داستان‌های دنباله‌دار» توصیف شده، یک اثر تحولی و ساختارشکن محسوب می‌شود، در حالی که ادامه آن، گل آبی، برای بسیاری از تن‌تن‌شناسان نقطه آغاز واقعی این مجموعه است.

این کتاب همچنین با ورود شخصیت‌های جدیدی به مجموعه متمایز می‌شود که به چهره‌های مهم دنیای تن‌تن بدل خواهند شد؛ شخصیت‌هایی نظیر زوج کارآگاه دست‌وپا چلفتی، دوپونت و دوپونط که در آغاز «ایکس ۳۳» و «ایکس ۳۳ پریم» نامیده می‌شدند، تاجر پرتغالی الیورا دا فیگورا، و بیش از همه، شرور اصلی مجموعه یعنی روبرتو راستاپوپولوس. مواجهه با هنر مصر باستان به هرژه اجازه داد تا سبک گرافیکی خود را تثبیت کند و پایه‌های آنچه لینیه کلر نامیده می‌شود را بنا نهد.

پس از تن‌تن در آمریکا، سیگارهای فرعون موفقیتی تجاری به دست آورد و اندکی پس از پایان انتشارش، توسط کسترمن در قالب کتاب منتشر شد. هرژه سپس ماجراهای تن‌تن را با گل آبی ادامه داد که داستان آن دنبالهٔ سیگارهای فرعون بود. خودِ این مجموعه بعدها به بخشی تعیین‌کننده از سنت کمیک‌های فرانسوی-بلژیکی تبدیل شد. در سال ۱۹۵۵، این داستان توسط هرژه و دستیارانش در استودیوهای هرژه بازطراحی و رنگ‌آمیزی شد تا با سبک مشخص لینیه کلر او هماهنگ شود. نقدهای تحلیلی دربارهٔ این داستان بر نوآوری آن متمرکز بوده‌اند. نمایشنامهٔ تن‌تن در هند: راز الماس آبی (۱۹۴۱) اقتباسی آزاد از کتاب بود که توسط هرژه و ژاک فان ملکبکه نوشته شد و اقتباسی وفادارتر بعدها برای مجموعهٔ پویانمایی ۱۹۹۱ ماجراهای تن‌تن محصول شرکت‌های ایلیپسنیم/نلوانا ساخته شد.

خلاصهٔ داستان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
این خلاصهٔ داستان، مربوط به نسخهٔ رنگی سیگارهای فرعون، منتشرشده توسط انتشارات کسترمن در سال ۱۹۵۵ است.

در حالی که تن‌تن و سگش میلو در یک کشتی اقیانوس‌پیمای تفریحی به‌نام ام‌اس ایپومیو در دریای مدیترانه که عازم شانگهای است، تعطیلات خود را می‌گذرانند، با تهیه‌کنندهٔ ثروتمند فیلم، راستاپوپولوس، و مصرشناس عجیب‌وغریب، سافوکلس سارکوفاگوس، آشنا می‌شوند.[H ۱] هنگامی که دو کارآگاه پلیس (دوپونت و دوپونط) تن‌تن را به قاچاق تریاک متهم می‌کنند و در کشتی حبس می‌کنند، او در بندر پورت‌سعید از کشتی می‌گریزد[H ۲] و به سارکوفاگوس می‌پیوندد تا به جست‌وجوی او برای یافتن مقبرهٔ کشف‌نشدهٔ فرعون «کی-اوسخ»، نزدیک قاهره، ادامه دهد. تن‌تن کشف می‌کند که مقبره پر از اجساد مومیایی‌شده (مصرشناسان پیشینی که در تلاش برای یافتن مقبره بودند) و جعبه‌هایی از سیگار با برچسب نماد اسرارآمیز «کی-اوسخ» است. سارکوفاگوس درون مقبره ناپدید می‌شود و تن‌تن و میلو پس از آنکه دشمنی نادیدنی آن‌ها را گاز می‌دهد بی‌هوش می‌افتند. سپس آن‌ها را در تابوت‌های چوبی به کشتی‌ای می‌برند که ناخدایش قاچاقچی آلن است؛ اما برای گریز از گارد ساحلی، آلن دستور می‌دهد تابوت‌ها را به دریا بیندازند.[H ۳]

تن‌تن و میلو توسط یک جهاز که متعلق به یک قاچاقچی اسلحه نجات می‌یابند که آن‌ها را به شبه‌جزیره عربستان می‌برد.[H ۴] در سفر زمینی، تن‌تن با شیخ پاتراش پاشا ـ که طرفدار پروپاقرص اوست ـ دیدار می‌کند و با راستاپوپولوس روبه‌رو می‌شود که در حال فیلم‌برداری است. پس از آنکه دوباره از دست دوپونت و دوپونط می‌گریزد[H ۵] ـ که گمان می‌کنند تن‌تن با قاچاقچی اسلحه همکاری دارد ـ تن‌تن و میلو از صحرا عبور می‌کنند و سرانجام به شهری می‌رسند. ارتش محلی تن‌تن را به خدمت می‌گیرد و سپس پس از آنکه او سیگارهای بیشتری با نماد کی-اوسخ پیدا می‌کند، به‌عنوان جاسوس بازداشتش می‌کند. دوپونت و دوپونط او را از اعدام نجات می‌دهند[H ۶] تا بازداشتش کنند.[۱] بااین‌حال، هنگامی که ارتش به مخفیگاه آن‌ها یورش می‌برد، تن‌تن از دست مقامات می‌گریزد و با سوار شدن به هواپیما از عربستان به سوی راج بریتانیا فرار می‌کند.[H ۷]

سوخت تن‌تن بر فراز راج بریتانیا تمام می‌شود و در جنگل سقوط می‌کند. پس از نجات دادن یک فیل هندی بیمار، تن‌تن سارکوفاگوس را پیدا می‌کند که دیوانه شده و می‌پندارد رامسس دوم است.[H ۸] هنگامی که تن‌تن برای یافتن کمک به روستای نزدیک می‌رود، سارکوفاگوس به‌دست یک مرتاض هیپنوتیزم می‌شود که او را فرمان می‌دهد تن‌تن را بکشد.[H ۹] سپس تن‌تن شاعر زلوتی را که به روستا آمده بازجویی می‌کند. او فاش می‌کند که یک شبکهٔ بین‌المللی قاچاق مواد مخدر مصمم به کشتن تن‌تن است. پیش از آنکه بتواند بگوید رئیس شبکه کیست، به‌دست مرتاض با دارت سمی آغشته به شیرهٔ رادژائی‌ژا («زهر دیوانگی») مسموم می‌شود و گمان می‌کند ناپلئون بناپارت است. با ملاقات مهاراجه گایپاجاما، آن دو با هم دوست می‌شوند و مهاراجه آشکار می‌کند که خانواده‌اش سال‌هاست با یک باند جنایتکار قاچاق تریاک مبارزه می‌کند و در این میان پدر و برادرش دیوانه شده‌اند.

مرتاض دوباره سر و کله‌اش پیدا می‌شود و تن‌تن او را دنبال می‌کند و مخفیگاه کارتل مواد مخدر را پیدا می‌کند. هنگام برگزاری نشست، همهٔ اعضا ردای بنفش‌رنگ شبیه لباس‌های کو کلاکس کلن بر تن دارند. پس از آنکه تن‌تن با موفقیت همهٔ اعضای باند (به‌جز مرتاض) را دستگیر می‌کند،[H ۱۰] دوپونت و دوپونط می‌رسند و برای تن‌تن توضیح می‌دهند که پلیس قاهره موفق شده مخفیگاه قاچاقچیان مواد در مصر را پیدا کند. آن‌ها همچنین درمی‌یابند که تن‌تن بی‌گناه است. مرتاض می‌گریزد و همراه با رهبر نقاب‌دار توطئه، پسر مهاراجه را می‌رباید. تن‌تن با یک خودروی اسپرت آن‌ها را تعقیب می‌کند، پسر را نجات می‌دهد و مرتاض را دستگیر می‌کند، در حالی که سرکرده باند قاچاقچیان به درّه سقوط می‌کند و ظاهراً می‌میرد. تن‌تن به رواژپوتالا بازمی‌گردد، جایی که بازگشتش جشن گرفته می‌شود. تن‌تن با باز کردن یکی از سیگارهایی که نماد اسرارآمیز کی-اوسخ را دارد، برای مهاراجه توضیح می‌دهد که چگونه تریاک درون سیگارها در سراسر جهان قاچاق می‌شد.[H ۱۱][۲]

در این چهارمین ماجرا، تن‌تن و میلو با شخصیت‌هایی همراه می‌شوند که به چهره‌های تکرارشونده در این مجموعه تبدیل خواهند شد؛ مانند کارآگاهان، دوپونت و دوپونط، که ابتدا در نسخه سیاه‌وسفید «ایکس ۳۳» و «ایکس ۳۳ پریم» نامیده می‌شدند،[۳] «نابغه شرارت» روبرتو راستاپوپولوس، که در این ماجرا دوستانه به نظر می‌رسد،[p ۱] تاجر پرتغالی الیورا دا فیگورا، یا همدست قاچاقچیان و ناخدای کشتی تفریحی، آلن، که حضورش تنها در نسخه رنگی است.

شخصیت‌های دیگر در این کتاب، تنها حضور خود در این مجموعه را تجربه می‌کنند. این مورد دربارهٔ مصرشناس، سافوکلس سارکوفاگوس، صادق است که تن‌تن را به مقبره کی-اوسخ می‌برد و قهرمان داستان در نهایت او را در حالی که در هند به جنون مبتلا شده است، پیدا می‌کند. مهاراجه گایپاجاما به تن‌تن کمک می‌کند تا با باند قاچاقچیان تریاک مبارزه کند، که در میان آن‌ها یک مرتاض، خانم و آقای اسنوبال،[H ۱۲] زلوتی شاعر و نویسنده، یک مشاور مهاراجه، یک سرهنگ ارتش و یک مرد ژاپنی که نامش ناشناخته است، دیده می‌شوند. شخصیت‌های دیگر مانند کشیش، آقای پیکاک،[H ۱۳] دکتر فینی[H ۱۴] یا رئیس تیمارستان،[H ۱۵] در نقشی کاملاً فرعی ایفای نقش می‌کنند.

جغرافیای داستان

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس سیاه و سفیدی که ورود یک کشتی اقیانوس‌پیما به بندر را نشان می‌دهد.
پورت‌سعید در سال ۱۹۳۰

این ماجرا در دریای مدیترانه و بر عرشه یک کشتی اقیانوس‌پیما آغاز می‌شود.[۴] اما برای تن‌تن، این سفر دریایی در جریان توقفی در پورت‌سعید مصر متوقف می‌شود.[۵] قهرمان داستان که با یک داروی بیهوشی قوی در مقبره فرعون کی-اوسخ به خواب رفته است، به دریای سرخ انداخته می‌شود[۶] و سپس توسط یک لنج نجات می‌یابد[۷] که او را در عربستان پیاده می‌کند.[۸] از آن پس، مکان‌های نمایش داده‌شده در داستان همگی خیالی هستند؛ با شهر عربی یابکا آغاز می‌شود که تن‌تن در آنجا به اجبار به خدمت ارتش یک شیخ درمی‌آید.[۹]

قهرمان داستان پس از فرار با هواپیما، به راج بریتانیا[۱۰] و به پادشاهی خیالی رواژپوتالا می‌رسد. به ویژه یک قطار او را به شهر آربوجا می‌برد[۱۱] و پایان این ماجرا در حوالی کاخ مهاراجه رخ می‌دهد.[۱۲]

نمادهای کی-اوسخ و تایی‌جیتو

نخستین نسخه سیاه‌وسفید (۱۹۳۴–۱۹۳۲)

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
ملکه با لباس‌های رنگ روشن، به همراه پروفسور کاپار در کوچه‌ای در معبد قدم می‌زند، که یکی از دیوارهای آن که با هیروگلیف حکاکی شده است، در سمت چپ دیده می‌شود.
ملکه الیزابت باواریا (ملکه بلژیک) و ژان کاپار در معبد حوروس در ادفو در آوریل ۱۹۳۰
عکس سیاه و سفید مردی که در حال بررسی مجسمه‌ای به اندازه سر در میز کارش است.
مصرشناس بلژیکی، ژان کاپار

ژرژ رِمی — که بیشتر با نامِ قلمیِ هرژه شناخته می‌شود — به‌عنوان سردبیر و تصویرگرِ لو پتی ونتیم[۱۳] استخدام شده بود؛ ضمیمه‌ای مخصوص کودکان برای لو ونتیم سیکل، یک روزنامهٔ بلژیکیِ به‌شدت کاتولیکِ رومی و محافظه‌کار، مستقر در بروکسلِ زادگاهِ هرژه که توسط ابه نوربر والز اداره می‌شد. در ۱۹۲۹، هرژه ماجراهای تن‌تن و میلو را برای لو پتی ونتیم آغاز کرد که حول ماجراجویی‌های خبرنگارِ خیالیِ بلژیکی، تن‌تن، می‌چرخید. والز به هرژه دستور داد نخستین ماجراجویی‌اش را در روسیهٔ شوروی قرار دهد تا به‌عنوان پروپاگاندا ضدّ سوسیالیستی برای کودکان عمل کند (تن‌تن در شوروی)،[۱۴] دومی را در کنگوی بلژیک برای تشویق احساسات استعماری (تن‌تن در کنگو)،[۱۵] و سومی را در ایالات متحده آمریکا قرار دهد تا داستان را به‌عنوان محکومیتی علیه سرمایه‌داری آمریکایی به کار گیرد (تن‌تن در آمریکا).[۱۶]

کشف مقبره توت‌عنخ‌آمون (تصویر) توسط هاوارد کارتر در سال ۱۹۲۲، طرح جلد سیگارهای فرعون را تحت تأثیر قرار داد.

برای چهارمین ماجرا، هرژه مشتاق بود یک داستان معمایی بنویسد.[۱۷] پس از موفقیت تن‌تن در آمریکا، شخصیت تن‌تن در مصاحبه‌ای با پل ژامان در شماره ۲۴ نوامبر ۱۹۳۲ نشریه لو پتی ونتیم سفر بعدی خود را به مقصد چین اعلام می‌کند.[p ۲] انتشار دو صفحه نخست از ماجراهای تن‌تن در مشرق‌زمین در همین هفته‌نامه، در ۸ دسامبر همان سال رخ می‌دهد.[۱۸]

این ماجرای جدید در دورانی شکل می‌گیرد که شیفتگی به مصر باستان در بلژیک و همچنین در اروپای غربی بسیار شدید است.[۱۹] و آثار نویسندگانی چون آگاتا کریستی و الری کوئین موفق هستند.[۲۰] در سال ۱۹۲۳، ملکه بلژیک، الیزابت باواریا، در زمره نخستین کسانی است که از آرامگاه توت‌عنخ‌آمون بازدید می‌کند؛ مقبره‌ای که سال قبل از آن توسط باستان‌شناس بریتانیایی، هاوارد کارتر، کشف شده بود.[۲۱] او همچنین از تاسیس بنیاد باستان‌شناسیِ به نام خود توسط مصرشناس، ژان کاپار، حمایت می‌کند.[۲۲][الف] فیلیپ گودن نیز بر این باور است که کاپار عامل اصلی شیفتگی هرژه به مصر بوده است،[۲۳] آن هم از طریق کتاب‌هایی که او برای عموم مردم می‌نوشت و هرژه مستندات خود را از درون آن‌ها استخراج می‌کرد.[۲۴] در بهار ۱۹۳۰، ملکه بلژیک سفر جدیدی را به مصر آغاز می‌کند که این بار پادشاه آلبرت یکم بلژیک نیز او را همراهی می‌کند. این زوج سلطنتی به ویژه از سایت اهرام جیزه و ابوالهول بزرگ، جایی که حفاری‌های باستان‌شناسی جدیدی در آن انجام شده بود، و همچنین از مقبره رامسس یکم بازدید می‌کنند.[۲۵]

عکسی از یک ماسک طلایی که چهره فرعون را نشان می‌دهد.
نقاب توت‌عنخ‌آمون

علاقه به مصر باستان همچنین با ماجرای بسیار رسانه‌ای‌شدهٔ نفرین توت‌عنخ‌آمون تقویت می‌شود؛ نفرینی که پس از درگذشت چندین تن از اعضای تیم باستان‌شناسانی که مومیایی او را از خاک بیرون آورده بودند، قوت می‌گیرد.[۲۶] این درون‌مایه در آن زمان توسط نویسندگان متعددی مورد استفاده قرار می‌گیرد، مانند آگاتا کریستی که ماجرای مقبره مصری را در سال ۱۹۲۳ منتشر می‌کند. هرژه نیز به نوبه خود از آن بهره می‌گیرد تا نفرین فرعون کی-اوسخ را تصویر کند و تن‌تن را در برابر مومیایی‌های ردیف‌شدهٔ نوزده مصرشناس قرار دهد.[۲۷] در طرح داستانی که توسط این طراح تصور شده است، این مقبره در واقع مخفیگاه یک باند بین‌المللی از قاچاقچیان همه‌فن‌حریف است؛ درون‌مایه‌ای که در مطبوعات راست‌گرا که هرژه برای آن‌ها کار می‌کرد، بسیار تکرار می‌شد.[a ۱] هرژه بعدها برای هفت گوی بلورین (۱۹۴۸) به این موضوع بازگشت.[۲۸] نام «کی-اوسخ» اشاره‌ای بود به کیوسک‌هایی که لو پتی ونتیم در آن‌ها فروخته می‌شد.[۲۹] نماد «کی-اوسخ» توسط هرژه به‌عنوان دگرگونی‌ای از نماد تائویستیِ تایی‌جیتو توصیف شد[۲۰] و زندگینامه‌نویس، بنوآ پیترس، معتقد است که این نماد پیش‌درآمدی بود بر «نشانِ زرد» که در کمیک بلیک و مورتیمر با نام م زرد (۱۹۵۴–۱۹۵۲) ظاهر شد که نویسنده‌اش ادگار پ. یاکوبس، همکارِ بعدیِ هرژه بود.[۲۰] هرژه در تولید سیگارهای فرعون از کمک دستیارش پل ژامان بهره می‌برد که به‌شدت تحت تأثیر مجلات بریتانیایی هیوموریست و پانچ بود.[۳۰]

از سوی دیگر، سیگارهای فرعون نخستین داستانی است که هرژه در خلق آن واقعاً آزاد و مستقل عمل می‌کند؛ در واقع تن‌تن در شوروی و تن‌تن در کنگو آثاری سفارشی از سوی ابه نوربر والز، مدیر روزنامه لو ونتیم سیکل، بودند، و تن‌تن در آمریکا به این طراح اجازه می‌داد تا هم شیفتگی خود به بومیان آمریکا را به تصویر بکشد و هم روحیه ضدآمریکایی نوربر والز را به نمایش بگذارد.[۳۱]

نسخه بازنویسی‌شده برای نسخه رنگی (۱۹۵۵)

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در طول جنگ جهانی دوم، لویی کسترمن تمایل خود را برای انتشار کتاب‌های تن‌تن به صورت رنگی به هرژه اعلام می‌کند؛ چرا که به باور او، این تنها راه تسخیر بازار اروپا بود. این پیشنهاد هم شامل ماجراهای بعدی می‌شد و هم کتاب‌هایی که پیش‌تر به صورت سیاه‌وسفید منتشر شده بودند. این طراح پیشنهاد را می‌پذیرد، اما تغییر به نسخه رنگی محدودیت‌هایی را به همراه دارد؛ زیرا ناشر می‌خواهد برای حفظ قیمت تمام‌شدهٔ رقابتی، حجم کتاب را به شصت و دو صفحه رنگی کاهش دهد.[۳۲] از آن پس، هرژه با کمک همکارانش و سپس استودیوهایش که در سال ۱۹۵۰ تأسیس شدند، کار بازنگری کتاب‌هایش را آغاز می‌کند.[a ۲] با این حال، سیگارهای فرعون آخرین ماجرای سیاه‌وسفید است که در سال ۱۹۵۵ رنگی می‌شود؛ یعنی پس از انتشار روی ماه قدم گذاشتیم، هفدهمین کتاب از این مجموعه.[p ۳]

این طراح با ابتدایی دانستن نسخه اول سیگارهای فرعون، آن را به طور کامل بازنویسی می‌کند.[p ۳] از نظر گرافیکی، هرژه تصاویر را غنی‌تر می‌سازد، در حالی که از نظر روایی، برخی صحنه‌های زائد یا دیالوگ‌های تکراری را حذف می‌کند تا ۱۲۴ صفحه ماجرای اولیه در نسخه سیاه‌وسفید را به ۶۲ صفحه در نسخه رنگی کاهش دهد.[۳۳]

این موضوع به‌ویژه در مورد ماجرای کفچه‌مارها صدق می‌کند؛ مارهایی که تن‌تن هنگام پایین رفتن از چاه پنهان‌شده در یک درخت (که ورودی مخفیگاه قاچاقچیان بود) با آن‌ها روبه‌رو می‌شد و با دادن یک تکه شکلات به آن‌ها، از دستشان خلاص می‌شد.[۳۴] یا همچنین بخشِ مربوط به سه مشاور مهاراجه که وی پس از دعوت تن‌تن به خانه‌اش، آن‌ها را به او معرفی می‌کرد.[۳۵] تقسیم‌بندی تصاویر در هر صفحه نیز دوباره طراحی می‌شود: در حالی که نسخه سیاه‌وسفید شامل شش قاب در هر صفحه بود، هرژه در نسخه رنگی به طور متوسط دوازده قاب در هر صفحه ارائه می‌دهد.[۳۳]

شخصیت‌هایی نیز به این نسخه جدید اضافه می‌شوند: این مورد درباره آلن صدق می‌کند که در سال ۱۹۴۱ در خرچنگ پنجه‌طلایی ظاهر شده بود و همدست روبرتو راستاپوپولوس است.[۳۶] هرژه با بازگشت به سیگارهای فرعون در دهه ۱۹۵۰، با راستاپوپولوس تجدید دیدار می‌کند؛ شخصیتی که در سال‌های بعد او را دوباره در انبار زغال‌سنگ وارد داستان می‌کند، و همچنین با الیورا دا فیگورا که چند سال قبل از آن در تن‌تن در سرزمین طلای سیاه بازگشته بود.[۳۷]

منابع الهام

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

مصر: میان واقع‌گرایی باستان‌شناسی و اطلاعات نادرست

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مکان‌های داستان
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس رنگی از نمای کلی اهرام.
اهرام سه‌‌گانهٔ جیزه در پس‌زمینه این کتاب ترسیم شده‌اند.

اگرچه توقف در مصر تنها پنج صفحه از شصت و دو صفحه نسخه نهایی کتاب را به خود اختصاص می‌دهد، اما با این حال جایگاهی محوری در داستان دارد و هرژه به همین مناسبت، پژوهش‌های دقیقی انجام می‌دهد تا طراحی واقع‌گرایانه‌تری ارائه کند.[۲۷] پیش از هر چیز، از زمانی که تن‌تن با یک قایق فلوکه از کشتی اقیانوس‌پیما فرار می‌کند تا زمان کشف مقبره اسرارآمیز کی-اوسخ، این طراح چندین مکان معروف را به تصویر می‌کشد. سپس، وقتی تن‌تن در پورت‌سعید، یعنی دهانه مدیترانه‌ای کانال سوئز پیاده می‌شود، معماری اسلامی در سه قاب به تصویر کشیده شده است.[۳۸] شخصیت‌ها نیز به شکلی واقع‌گرایانه طراحی شده‌اند؛ هرژه بر تن آن‌ها جلابیه (لباس بلند) و بر سرشان کلاه فینه می‌گذارد.[۳۹] در نهایت، هنگامی که قهرمان داستان به همراه سافوکلس سارکوفاگوس به سمت آرامگاه فرعون حرکت می‌کند، مجموعه اهرام جیزه در پس‌زمینه تصویر دیده می‌شوند،[۲۷] بدون آنکه صراحتاً نامی از آن‌ها برده شود.[۴۰]

مقبره کی-اوسخ
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
توت‌عنخ‌آمون، در سمت چپ، بر تخت سلطنت خود نشسته است. همسرش رو به روی او، در سمت راست تصویر ایستاده است.
تزیینات تخت توت‌عنخ‌آمون به عنوان مدلی برای یکی از صحنه‌های این کتاب مورد استفاده قرار گرفته است.

هرژه برای طراحی مقبره فرعون کی-اوسخ که مخفیگاه مصری قاچاقچیان تریاک است، به طور گسترده از آرایه و تزیینات آرامگاه‌های فرعون‌ها که عمدتاً در دره پادشاهان قرار دارند، الهام می‌گیرد. از آنجا که نفرین ادعایی توت‌عنخ‌آمون الهام‌بخش طرح داستانی این کتاب بوده، این طراح کاملاً طبیعی است که تعدادی از تزیینات آراسته‌کننده مقبره این فرعون مشهور را بازآفرینی کند. به همین دلیل، هنگامی که تن‌تن بر اثر داروهای بیهوشی مسموم شده، بی‌هوش می‌افتد و در طول رویای خود دچار توهمات متعددی می‌شود،[H ۱۶] یکی از قاب‌ها دوپونت و دوپونط را به تصویر می‌کشد که تزیینات یک تخت کوچک کشف‌شده در مقبره توت‌عنخ‌آمون را به تقلید و ریشخند می‌گیرند؛ تختی که در نسخه اصلی، این پادشاه را نشسته در کنار همسرش، عنخ‌اسن‌آمون، نشان می‌دهد. در صحنه کتاب، دوپونت روی تخت نشسته است، در حالی که همکارش سیگار او را روشن می‌کند و در کنار آن‌ها، سارکوفاگوس یک جعبه سیگار برگ را نگه داشته است[۴۱][۴۲][۲۷]

تصویر رنگی از فرعون که بر روی ارابه خود ایستاده و توسط اسبی کشیده می‌شود و کمانداری در جلوی آن قرار دارد.
رامسس دوم در حال رژه با گردونه خود، تصویرشده در بخش زیرزمینی معبد بزرگ ابو سنبل

فرعون مشهور دیگری نیز در این مقبره به تصویر کشیده شده است: رامسس دوم، که در یکی از قاب‌های صفحه هفتم دیده می‌شود. او روی یک نقاشی دیواری پشت سر تن‌تن، درست در لحظه‌ای که او با شگفتی مومیایی‌های مصرشناسانی را که پیش از او به مقبره کی-اوسخ تجاوز کرده بودند کشف می‌کند، متمایز است. این تصویر به زیبایی یک نقاشی دیواری در غار معبد (اسپوس) بزرگ ابو سنبل را بازآفرینی می‌کند که در آن پادشاه در حال رژه با ارابه‌اش دیده می‌شود؛ تصویری که هرژه آن را در یک بریده جراید حاوی طرحی از مصرشناس ایتالیایی، ایپولیتو روسلینی، پیدا کرده بود. تنها شیری که در نقاشی دیواری اصلی زیر اسب می‌دود، در اینجا رسم نشده است.[۴۳][۴۱]

فرعون سِتی یکم، پدر رامسس دوم، نیز به عنوان مدل مورد استفاده قرار گرفته است. روی جلد شماره ۱۹ ژانویه ۱۹۳۳ نشریه لو پتی ونتیم، تن‌تن در حال بازدید از مقبره و عبور از مقابل یک نقاشی دیواری عظیم نشان داده شده است که از نمونهٔ موجود در موزه لوور اقتباس شده است؛ نقاشی‌ای که فرعون را در حال روبه‌رو شدن با حاتحور، ایزدبانوی عشق و موسیقی در مصر باستان، نشان می‌دهد و همه‌جا با هیروگلیف مصری احاطه شده است.[۴۴] در اینجا نیز بازآفرینی بسیار دقیق است.[۴۵][۴۱] علاوه بر این، کارتوش این فرعون روی دیوارهای مقبره‌ای که تن‌تن کشف می‌کند، دیده می‌شود.[۴۶]

در نهایت، برخی از متخصصان بر این باورند که مقبره کی-اوسخ شباهت‌هایی با مصطبهٔ مرروکا دارد؛ یکی از وزیران فرعون تتی که مقبره‌اش در گورستان پادشاهی او در سقاره واقع شده است.[۲۴]

از سوی دیگر، در صفحه سی و هفتم، پروفسور سارکوفاگوس که در آن زمان دچار جنون شده است، نام فرعون سنوسرت یکم را می‌آورد. با این حال، سنوسرت بسیار کم‌قدمت‌تر از فرعون خیالی کی-اوسخ است که توسط هرژه خلق شده است. در واقع، در نخستین نسخه این ماجرا، زمانی که این مصرشناس پاپیروس خود را به تن‌تن نشان می‌دهد، ادعا می‌کند که کی-اوسخ در حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد مسیح حکومت می‌کرده است،[۴۷] یعنی در دوران پادشاهی کهن مصر و به طور دقیق‌تر در طول دودمان چهارم مصر، کم‌وبیش هم‌دوران با حکومت خفرع، فرزند خوفو، که دومین هرم اصلی جیزه برای او ساخته شد. ذکر این تاریخ در نسخه رنگی وجود ندارد و هیروگلیف‌هایی که پاپیروس را تزیین می‌کردند نیز حذف شده‌اند.[H ۱۷]

مومیایی کردن
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مجسمه برنزی که یک عابد را در حال زانو زدن در مقابل آنوبیس نشان می‌دهد.
آنوبیس، خدای تدفین

هرژه برای یادآوری مصر باستان، نه‌تنها از فرعون‌ها، بلکه از خدایان گوناگون نیز استفاده می‌کند. این مورد دربارهٔ آنوبیس، خدای تدفین با سَری چون سگ، صادق است که حضورش در مقبره، جایی که مرگ در کمین تن‌تن است، جلب توجه می‌کند.[۲۷]

ابتدا او را در صفحهٔ هشتم می‌بینیم که در قالب یک مجسمهٔ غول‌پیکر بازنمایی شده است؛ مجسمه‌ای که سرآستین‌ها و کت بلند پروفسور سارکوفاگوس به آن آویزان است. این مجسمه با جهت‌گیری و موقعیتش در تصویر، گویی سالنی مخفی را به تن‌تن نشان می‌دهد — جایی که او در نهایت در آنجا بیهوش خواهد شد — که این امر تداعی‌کنندهٔ نقش این خدای واره است که باید مردگان را در سفرشان به جهان آخرت همراهی کند.[۲۷] این مجسمه احتمالاً از عکس‌های نشنال جئوگرافیک الهام گرفته شده است که مجسمه‌های غول‌پیکر رامسس دوم را در معبد اقصر نشان می‌دهند.[۲۳] آنوبیس در صفحهٔ بعدی دوباره ظاهر می‌شود، در حالی که تهدیدآمیز است و تن‌تن در خواب می‌بیند که در کنار موجودی با نگاهی هیپنوتیزم‌کننده که به نظر می‌رسد فرعون کی-اوسخ باشد، در حال مومیایی شدن است.[H ۱۶]

به همین ترتیب، احتمال مومیایی شدن میلو نیز از نظر باستان‌شناسی پذیرفتنی است. مصریان باستان که به حیوان‌پرستی شهرت داشتند، در واقع حیوانات و به‌ویژه سگ‌ها را مومیایی می‌کردند.[۴۸][۲۷]

دربارهٔ مومیایی‌هایی که در صفحات هفت و هشت دیده می‌شوند، طراح شکل دقیق تابوت توت‌عنخ‌آمون و همچنین بافت باندهای کتانی را که بدن او را می‌پوشانند، بازآفرینی کرده است. در مقابل، بدن‌های مومیایی‌شده در این داستان مصور، ماسک طلا که برای پوشاندن صورت در نظر گرفته می‌شود، بر چهره ندارند. چیدمان عمودی تابوت‌دان‌ها نیز نادرست است.[۲۷] به گفتهٔ فیلیپ گودن، ایدهٔ اینکه اجساد مومیایی‌شده کنار هم در امتداد یک دیوار و به‌صورت عمودی ردیف شوند،؛ از فیلمی که توسط گئورگ ویلهلم پابست در سال ۱۹۳۲ کارگردانی شد و اقتباسی از رمانی به همین نام نوشتهٔ پی‌یر بنوا است که در سال ۱۹۱۹ منتشر شد، گرفته شده است.[۴۴] شارل لسن که در آن زمان مدیر انتشارات کسترمن بود، در نامه‌ای که برای تبریک به خاطر کیفیت کار هرژه به او می‌نویسد، به این فیلم اشاره می‌کند.[۲۳][a ۳]

شبه‌جزیره عربستان: خاورمیانه‌ای کم‌وبیش خیالی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس سیاه و سفیدی که جمعیت را در مقابل دروازه‌های شهر نشان می‌دهد.
مکه در سال ۱۹۲۰ میلادی

خاورمیانهٔ هرژه هیچ‌وقت کاملاً واقعی نیست، اما آن‌قدرها هم دور از ذهن نیست که بگوییم شوخی و کاریکاتوری از خودش است. همه‌چیز باورپذیر به نظر می‌رسد، اما در عین حال، تقریباً همه‌چیز می‌تواند ساختگی و تصنعی از آب درآید.

— آنا مادوف[۴۹]

عربستانِ ترسیم‌شده توسط هرژه، گواه بازنمایی یک خاورزمینِ خیال‌انگیز و شگفت‌انگیز است که از زمان تجدید حیات جنبش خاورگرایی در قرن نوزدهم، در آن دوران بر اروپا سایه افکنده بود. این تصویر در آغاز قرن بعد، به‌ویژه از طریق نوشته‌های توماس ادوارد لورنس بریتانیایی، نویسندهٔ کتاب هفت رکن حکمت، و چارلز داوتی[۳۹] و همچنین به واسطهٔ فیلم‌های پرفروشی مانند شیخ ساختهٔ جورج ملفورد که در سال ۱۹۲۱ اکران شد، به‌طور گسترده‌ای رواج یافت. هرژه مستقیماً به این فیلم اشاره می‌کند؛ در صحنه‌ای که تن‌تن با این تصور که در حال نجات زنی است که توسط بادیه‌نشینان تازیانه می‌خورد، فیلم‌برداری یک سکانس را به هم می‌زند. در نخستین نسخهٔ سیاه و سفید، بازیگر ترسیم‌شده ویژگی‌های چهرهٔ رودلف والنتینو را دارد که نقش اصلی را در آن فیلم ایفا می‌کرد.[۵۰][۴۹]

عکس رنگی از نمای پایین خیابان.
کوچه‌ای در قصبه الجزایر

طراح برای بازسازی یک دکور تصنعی که واقعیت ظاهری آن از انباشت جزئیات کوچک سرچشمه می‌گیرد، به مستندات مکتوب و تصویری متعددی، به‌ویژه عکس‌ها، تکیه می‌کند.[۴۹] پس از ماجرای به هم خوردن فیلم‌برداری، تن‌تن راه خود را در کویر ادامه می‌دهد تا به شهر خیالی یابکا برسد. در نخستین نسخهٔ داستان، این شهر همان مکه بود، اما با این حال، شهر به‌طور وفادارانه‌ای بازنمایی نشده بود: مناره‌ها و حصار شهر بیشتر یادآور شهرهای مراکشی مانند فاس یا مکناس بودند[۳۹] و کوچه‌های پر از پله از قصبهٔ الجزیره الهام گرفته شده بودند که هرژه عکسی از آن را در اختیار داشت، در حالی که مرکز شهر مکه مسطح است.[۵۱]


هند: رُواژپوتالا

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس رنگی که مجسمه تن‌تن را در یک پارک با تم جنگلی نشان می‌دهد.
بازسازی صحنهٔ دوش گرفتن تن‌تن زیر خرطوم یک فیل در والیبی بلژیک، در سال ۱۹۹۲

هواپیمای تن‌تن پس از خروج اضطراری از عربستان، در هند و به بیان دقیق‌تر در قلمرو پادشاهی خیالی رُواژپوتالا سقوط می‌کند. با توجه به نقشه‌ای که هرژه در صفحهٔ دوم گل آبی (منتشرشده در لو پتی ونتیم به تاریخ ۹ اوت ۱۹۳۴) ترسیم کرده است، این ایالت کوچک در شمال دهلی و در نزدیکی مرز آن زمان با تبت قرار دارد.[۵۲] این قلمرو احتمالاً از راجستان الهام گرفته شده است که در گذشته راجپوتانا نامیده می‌شد.[۵۳] با این حال، ساختمان کاخی که در ابتدای لوتوس آبی نشان داده می‌شود، از یک کارت‌پستال الهام گرفته شده است که معبد پارشوانات را به تصویر می‌کشد. این معبد جین که در سال ۱۸۶۷ ساخته شده، در کلکته واقع است.[۵۴]

معبد جین در کلکته، ۲۰۱۴

این قلمرو پادشاهی خیالی در دامنه‌های هیمالیا، پوشیده از جنگل‌های انبوه است. تن‌تن در آنجا با فیل‌هایی روبه‌رو می‌شود، که برای دومین بار پس از ماجرای تن‌تن در کنگو رخ می‌دهد. در جریانی که مرز میان واقعیت و شگفتی است، او پس از مداوای یکی از فیل‌های گله، به جمع آن‌ها پذیرفته می‌شود؛ سپس شیپوری می‌سازد و موفق می‌شود با این حیوانات ارتباط برقرار کند.[۵۵][H ۱۸] او پس از بازگشت به دنیای متمدن، به خانهٔ یک استعمارگر بریتانیایی می‌رسد که با اشیای هنری مختلف هندی تزیین شده است؛ از جمله یک کتار، خنجری با تیغهٔ مثلثی که در مراسم‌های آیینی استفاده می‌شد.[۵۶]

عکس گاو سفید شاخ‌دار در خیابان.
یک گاو هندی

هرژه همچنین برای شکل‌دادن به طرح داستانی خود از برخی سنت‌های هندی الهام می‌گیرد. به این ترتیب، میلو با هزینهٔ خودش پی می‌برد که رویارویی با یک گاو مقدس چه عواقبی دارد؛ چرا که هند نیز مانند مصر باستان، به داشتن سنت حیوان‌پرستی شهرت دارد. روستاییان متعصب تصمیم می‌گیرند او را روی محراب شیوا قربانی کنند، پیش از آنکه در آخرین لحظه توسط دوپونت و دوپونط نجات یابد.[۵۷][۴۸] هرژه بر اساس تصورات رایج در ذهنیت غربی، ویژگی‌ها و قدرت‌های جادویی متعددی از جمله هیپنوتیزم یا توانایی سرپا نگه داشتن یک طناب جادویی را به مرتاض در کتاب سیگارهای فرعون نسبت می‌دهد.[۵۸] هنگامی که این خبرنگار با مهاراجه ملاقات می‌کند، او مشغول شکار ببر است. این سرگرمی به‌ویژه در میان مهاراجه‌ها محبوب بود، تا اینکه در دههٔ ۱۹۷۰ برای جلوگیری از تهدید این گونهٔ در حال انقراض، ممنوع شد.[۵۴]

طرحی از آرتور کروگر، منتشرشده در نشریهٔ در واره یاکوب (۳۰ مارس ۱۹۱۷)، که هرژه برای بازنمایی اعضای انجمن مخفی از آن الهام گرفته است.
لیتوگرافی که مهاراجه ترانوانکور را سوار بر فیل در تریواندروم، کرالا، اثر ال اچ د رادر (۱۸۰۷–۱۸۸۱)، بر اساس نقاشی اصلی شاهزاده الکساندر میخائیلوویچ سالتویکوف، به تصویر می‌کشد.
یک کجاوه

اعضای انجمن برادری قاچاقچیان، رداهای بلند بنفش‌رنگی به تن دارند که نشان فرعون کی-اوسخ بر آن‌ها نقش بسته است، و برای پنهان ماندن هویتشان ماسک و نقاب به چهره می‌زنند. آن‌ها از کلمات و واژگانی رسمی استفاده می‌کنند، مانند زمانی که رئیس جلسه سخن را به برادر غربی واگذار می‌کند. هرژه در این بخش، از فراماسونری الهام گرفته است؛[۵۹] با تکیه بر مقاله‌ای که در سال ۱۹۳۲ توسط لوسین فارنو-رنو در مجلهٔ رادیکال کراپویو نوشته شده بود.[۶۰][۶۱]

خواننده به دلیل شکل نقاب‌ها و رداهای آن‌ها، به‌راحتی باور می‌کند که این لباس‌ها از پوشش کو کلاکس کلن الهام گرفته شده‌اند؛ به‌ویژه که در نسخهٔ انگلیسی‌زبان کتاب، تن‌تن پس از بیهوش کردن و بستن دست و پای همهٔ اعضای این فرقه می‌گوید: «حالا، بیاین نگاهی به چهرهٔ این کو کلاکس کلانِ جنگل بندازیم.»[۶۲] در نسخهٔ اصلی، او با سادگی بیشتری می‌گوید: «و حالا، بیاین چهرهٔ همهٔ این رفقا رو ببینیم.». به گفتهٔ فیلیپ گودن، نویسندهٔ مقدمهٔ نسخهٔ رنگی کتاب اصلی که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، صحنهٔ جلسهٔ این فرقه در زیر کاخ رُواژپوتالا در واقع از روی طرح جلد نشریهٔ در واره یاکوب، یک مجلهٔ طنز آلمانی به تاریخ ۳۰ مارس ۱۹۱۷، برگرفته شده است.[۶۳]

در پایان کتاب، تن‌تن، میلو و مهاراجه در یک کاروان با الهام از سنت‌های امپراتوری گورکانی رژه می‌روند. آن‌ها بر پشت یک فیل، درون یک کجاوه مجلل و تزیین‌شده که روی حیوان قرار گرفته است و یک فرش هندی نیز بر بردارد، نشسته‌اند. تن‌تن با عمامه‌ای بر سر، مانند میزبانش به سبک هندی لباس پوشیده است.[۶۴] برخلاف همتای آفریقایی، فیل آسیایی رام‌شدنی است. این حیوان در مناسبت‌های گوناگون، چه جشنی و چه کاربردی، مانند همین رژه استفاده می‌شود.[۵۴]

دو مرد با کت و شلوار مشکی و کلاه لبه‌دار، که یکی از آنها دو چتر در دست دارد، مرد سومی را که تا حدی صورتش را پوشانده است، همراهی می‌کنند.
پوشش مأموران امنیت ملی الهام‌بخش لباس دوپونت و دوپونط است.

دو کارآگاه، دوپونت و دوپونط، که در ابتدا «ایکس ۳۳» و «ایکس ۳۳ پریم» نامیده می‌شدند، مستقیماً از پدر و عموی هرژه، یعنی الکسی و لئون رمی الهام گرفته شده‌اند؛ دوقلوهای جدایی‌ناپذیری که تنها از روی اخلاق و رفتارشان از یکدیگر متمایز می‌شدند.[a ۴] به همین ترتیب، دوپونت و دوپونط لباس‌های یکسانی به تن دارند، یعنی یک کت‌وشلوار مشکی، یک کلاه شاپو (کلاه لگنی) مشکی و یک عصا، و تنها از روی شکل سبیل‌هایشان از هم تشخیص داده می‌شوند: سبیل دوپونت صاف کوتاه شده است، در حالی که سبیل دوپونط رو به بیرون تاب خورده است.[۶۵] این پوشش و لباس از پوشش مأموران امنیت ملی الهام گرفته شده است که در سال ۱۹۱۹ در جریان دستگیری امیل کوتن آنارشیست بلژیکی از آن‌ها عکس‌برداری شده بود.[۳] این دو کارآگاه کورکورانه از دستور مأموریت خود که دستگیری تن‌تن است اطاعت می‌کنند، اما بُعد خرابکار و دست‌وپاچلفتی آن‌ها خیلی زود آشکار می‌شود.[a ۴]

خاستگاه شخصیت روبرتو راستاپوپولوس نامشخص‌تر است، همان‌طور که هرژه در نامه‌ای به یک خواننده در سال‌های پایانی عمرش فاش می‌کند:

راستاپوپولوس دقیقاً نشان‌دهنده شخص خاصی نیست. همه‌چیز از یک نام شروع شد، نامی که توسط یکی از دوستانم به من پیشنهاد شده بود؛ و این شخصیت حول آن نام شکل گرفت. راستاپوپولوس برای من کم‌وبیش یک فرد مشکوکِ یونانیِ شامی است (بدون جزییات بیشتر)، به هر حال او بی‌وطن است، یعنی (از دیدگاه من در آن زمان) بی‌دین و ایمان و بی‌قانون! یک نکتهٔ دیگر: او یهودی نیست.

— هرژه.»[a ۵]

او که به عنوان یک میلیاردر و مدیر یک شرکت بزرگ فیلم‌سازی به نام کاسموس پیکچرز معرفی می‌شود، اخلاق تند و خشونت‌آمیزش از همان اولین کادری که در آن به تصویر کشیده شده، نمایان است؛ یعنی زمانی که به پروفسور سارکوفاگوس که برحسب تصادف به او برخورد کرده، پرخاش می‌کند.[۶۶] با این حال، او در ابتدا برای تن‌تن شخصیتی دوستانه به نظر می‌رسد، پیش از آنکه به بزرگ‌ترین شخصیت شرور این مجموعه کتاب‌ها تبدیل شود.[p ۱]

عکس سیاه و سفید از مردی با کت و شلوار.
آنری دو مونفرد به عنوان الگویی برای ناخدای یک جهاز دریایی که تن‌تن را نجات می‌دهد، قرار می‌گیرد.

ناخدای یک جهاز دریایی که تن‌تن را از غرق شدن در دریای سرخ نجات می‌دهد، پیش از آنکه مشخص شود قاچاقچی اسلحه است، بدلِ آنری دو مونفرد است؛[a ۶] ماجراجو، نویسنده و قاچاقچی‌ای که داستان‌های زندگی‌نامه‌ایِ خودش، به‌ویژه رازهای دریای سرخ و سفر حشیش الهام‌بخش برخی از عناصر داستان سیگارهای فرعون بوده است.[۶۷] هرژه که جنگ جهانی اول را پشت سر گذاشته بود، از دلالان اسلحه خوشش نمی‌آمد و مونفرد را پایهٔ شخصیت اسلحه‌فروش در سیگارها قرار داد.[۶۸] خدمه کشتی این ناخدا که تن‌تن را نجات می‌دهند، همانند خدمه آنری دو مونفرد، متشکل از عفارها هستند؛ سیاه‌پوستانی که اصالتاً اهل اتیوپی هستند.[۲۳]

با این حال، تصویرسازیِ این اعضای خدمه بسیار کاریکاتورگونه از آب درآمده است، چه از نظر طراحی (آن‌ها پوست بسیار تیره و لب‌های بزرگی دارند) و چه از نظر زبان (آن‌ها به فرانسوی دست‌وپا شکسته صحبت می‌کنند، در حالی که سایر خارجی‌ها، از مصری‌ها گرفته تا هندی‌ها، هیچ مشکلی در جمله‌سازی ندارند).

نام شیخ پاتراش پاشا از سلطان پاشا الاطرش الهام گرفته شده است که رهبری شورش دروزی‌ها علیه قدرت فرانسه در سوریه را بین سال‌های ۱۹۲۵ و ۱۹۲۷ بر عهده داشت.[۶۹]

کشتی اقیانوس‌پیمای اپومئو
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

به این ترتیب، کشتی اقیانوس‌پیمای اپومئو که تن‌تن در آغاز این ماجرا با آن در سفر دریایی است، یک کپی دقیق از ویکتوریا است؛ کشتی‌یی که در سال ۱۹۵۳ توسط شرکت ایتالیایی لوید تریستینو به آب انداخته شد. این کشتی با طول صد و پنجاه و دو متر و با قابلیت سوار کردن پانصد مسافر، خط کشتیرانی بین ونیز و خاور دور را پوشش می‌داد. نام این کشتی که توسط هرژه انتخاب شده است، خود برگرفته از کوه اپومئو، بلندترین نقطه جزیره ایسکیا است.[۷۰]

کشتی تفریحی سِرنو
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس رنگی از یک قایق تفریحی در اسکله.
ام‌وی ساوارنا الهام‌بخش کشتی تفریحی آلن است.

کشتی تفریحی سرنو، متعلق به آلن، که برای مدت کوتاهی تابوت‌های حاوی تن‌تن، میلو و پروفسور سارکوفاگوس را سوار می‌کند،[۷۱] تا حدی با الهام از کشتی تفریحی ام‌وی ساوارنا[۷۲] (در ابعاد کوچک‌تر) طراحی شده است. دماغه این کشتی به‌طور وفادارانه‌ای بازآفرینی شده است (اگرچه در مقیاس ۱/۲)، اما ابعاد ام‌وی ساوارنا[۷۳] به مراتب از ابعاد سِرنو[۷۰][۷۴] بزرگ‌تر است که در واقع دقیقاً نصف آن است. منبع الهام دیگر را می‌توان در کشتی تفریحی گانیلدا متعلق به سال ۱۸۹۷ یافت که ابعاد و ظاهر کلی سرنو به طرز بسیار بیشتری با آن مطابقت دارد.

گانیلدا ۶

در نهایت، به عنوان سومین منبع الهام، قایق توپدار ایتالیایی آئورورا[۷۵] از نظر اندازه (طولی مشابه با گانیلدا) و ظاهر با سِرنو همخوانی دارد، به جز رنگ (مشکی) بدنه آئورورا.[۷۶]

قایق تندروی گارد ساحلی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

هرژه برای به تصویر کشیدن قایق تندروی گارد ساحلی که کشتی تفریحی سِرنو را بازرسی می‌کنند، از یک کلاس از قایق‌های تندروی رودخانه‌‌ای بلژیکی و هم‌دوره با نسخه ۱۹۵۵ الهام گرفته است.[۷۷] در این تصویر نیروهای گارد ساحلی، پرچمی را برافراشته‌اند که شبیه به پرچم عربستان سعودی است.[۷۸]

خودروی لینکلن که تن‌تن با آن پروفسور سارکوفاگوس و زلوتی را به آسایشگاه می‌برد، به‌طور وفادارانه‌ای از روی یک طرح تبلیغاتی بازآفرینی شده است. با این حال، این خودرو هرگز فراتر از یک طرح اولیه وجود خارجی نداشته است؛ ژاک ساوچیک، اتاق‌ساز خودرو که این مدل را تصور کرده بود، در نهایت هرگز آن را نساخت.[۷۹]

در نسخه سیاه و سفید، جهت تردد رایج در هند رعایت شده است: رانندگی از سمت چپ جاده، با فرمان در سمت راست. در نسخه رنگی، فرمان این لینکولن در سمت چپ قرار دارد[۸۰] و وسایل نقلیه از سمت راست حرکت می‌کنند.

عکس یک ماشین قرمز رنگ که در نمایشگاه به نمایش گذاشته شده است.
آمیلکار سی‌جی‌اس‌اس

خودرویی که تن‌تن از مهاراجه قرض می‌گیرد تا تلاش کند به ربایندگان پسرش برسد، در نسخه سیاه و سفید به صورت اجمالی و ساده طراحی شده بود، اما در نسخه رنگی به یک خودروی مسابقه‌ای قرمز رنگ و بسیار پرجزئیات تبدیل می‌شود. این طرح را یکی از همکاران هرژه، یعنی طراح ژاک مارتان، با اقتباس از عناصر خودروهای واقعی اجرا کرده است. جلوپنجره متعلق به آمیلکار سی‌جی‌اس‌اس است، درِ موتور (کاپوت) و لوله اگزوز روی بدنه سمت راست از آلفا رومئو پی۳ گرفته شده‌اند، در حالی که بخش پشتی و دوکی‌شکل آن، از مدلی از برند ای‌آر‌ای الگوبرداری شده است.[۸۱]

عکسی از یک ماشین قرمز در مسیر، با مردمی که در پس‌زمینه پشت عدل‌های کاه دیده می‌شوند.
آلفا رومئو پی۳

کشتی قاچاق‌بر حاوی جعبه‌های سلاح، مانند نارنجک است. این نارنجک‌ها دارای یک چاشنی اولیه و یک ماسوره (دتوناتور) هستند. ماسوره برای حفظ امنیت، همیشه به صورت جداگانه در جعبه‌های مخصوص بسته‌بندی می‌شود. این قطعه تنها در زمان استفاده درون نارنجک‌ها قرار می‌گیرد. بنابراین تعجب‌آور نیست که نارنجک‌های چیده شده در این جعبه‌ها به ماسوره خود مجهز نباشند و تنها چاشنی اولیه را داشته باشند.[۵۴]

نکات پنهان و ارجاعات فرهنگی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

آغاز داستان — زمانی که تن‌تن تلاش می‌کند پاپیروس سارکوفاگوس را که باد با خود برده است بگیرد — یادآور شروع داستان مسیو پنسیل است؛ یک «ادبیات مصور» که توسط رودولف توپفر در سال ۱۸۳۱ طراحی شده است.[p ۴][a ۷] افزون بر این، هرژه دو ارجاع موسیقایی را در این کتاب می‌گنجاند که از زبان پروفسور سارکوفاگوس بیان می‌شود؛ کسی که پس از دچار شدن به جنون، دو بار آواز می‌خواند. در صفحه سی و ششم، او ترانه «بر روی دریای آرام‌شده» را سر می‌دهد که یک اقتباس فرانسوی از قطعه «یک روز زیبا، خواهیم دید» برگرفته از اپرای مادام باترفلای اثر جاکومو پوچینی است. پنج صفحه بعد، وقتی تن‌تن از او دربارهٔ چشمانی که راهنمایی‌اش می‌کنند سؤال می‌کند، سافوکلس سارکوفاگوس ترانه «نه، چشمانم دیگر تو را نخواهند دید» را سر می‌دهد که بخشی از آریای از هنر، شکوه جاودان برگرفته از اپرای بن‌ونوتو چلینی اثر هکتور برلیوز است.[۸۲]

عکس قهوه‌ای مایل به قهوه‌ای از مردی که در حالی که روی صندلی راحتی نشسته و کت و شلوار کامل و کلاه به سر دارد، مطالعه می‌کند.
نام لُرد کارنارون، مصرشناس معروف، در این داستان به صورت «لُرد کارناوال» تغییر شکل یافته است.

این طراح در طول اثر خود، تعدادی بازی با کلمات را مطرح می‌کند. نخست اینکه نام فرعون «کی-اوسخ» یک جناس آشکار است که از واژه کیوسک در زبان فرانسوی ساخته شده؛ جایی که ماجراهای تن‌تن هر هفته در صفحات نشریه لو پتی ونتیم در آن به فروش می‌رسید.[p ۵] از سوی دیگر، هرژه نام‌های طنزآمیز متعددی را برای دانشمندانی که مومیایی‌شده در مقبره فرعون نشان می‌دهد، ابداع می‌کند.[H ۱۹] نام مصرشناس «آی.ای. روگلیف» یک بازی با کلمات به همان اندازه آشکار با واژه هیروگلیف است،[۸۳] در حالی که نام «لُرد کارناوال» یادآور لُرد کارنارون است که هاوارد کارتر را در زمان کشف آرامگاه توت‌عنخ‌آمون همراهی می‌کرد.[۲۷] در نخستین ویرایش سیاه و سفید، شخصی به نام «زائرکرات» نیز حضور دارد که نامش در زبان آلمانی به معنای کلم‌ترش است.[۲۷] به گفته فردریک سوموا، این نام احتمالاً ارجاعی به بازرگان و باستان‌شناس آلمانی، هاینریش شلیمان است.[۸۳][۴۶]

در ویرایش رنگی، هرژه با مومیایی کردن شخصی به نام «ای.پی. یاکوبینی»، به همکار پیشین خود ادگار پ. یاکوبس اشاره می‌کند. این ارجاع با حضور فردی به نام «گروس‌گراب» بر روی جلد دوچندان می‌شود که یادآور شخصیت «دکتر گروس‌گرابن‌اشتاین» است؛ شخصیتی که ادگار پ. یاکوبس برای داستان مصور راز هرم بزرگ، یعنی دومین ماجرا از مجموعه بلیک و مورتیمر خلق کرده بود.[۸۴][۲۴] به گفته بنوآ پیترس، این اشاره به همکار پیشین خود، احتمالاً کمتر از آنچه به نظر می‌رسد دوستانه بوده است. در زمان بازطراحی رنگی سیگارهای فرعون، هرژه و یاکوبس دیگر با یکدیگر همکاری نمی‌کردند و مهم‌تر از همه، از زمانی که هرژه بدون مشورت با یاکوبس، یکی از طرح‌های او را برای روی جلد مجلهٔ تن‌تن رتوش کرده بود، اختلافی میان آن‌ها شکل گرفته بود. یاکوبس برای نشان دادن نارضایتی خود، به مناسبت هفتمین سالگرد این مجله طرحی را کشید که در آن خود را زیر دست و پای تن‌تن که ظاهری هیولامانند داشت، له شده نشان می‌داد. مومیایی کردن ادگار پ. یاکوبس بر روی جلد این کتاب، در پی این اختلاف رخ داده است.[p ۶]

عکس رنگی از دو آبنبات کاراملی، یکی هنوز در کاغذ خود پیچیده شده است.
شکلات‌های بابلوت

این موضوع دربارهٔ برخی نام‌های جغرافیایی ابداعی هرژه نیز صدق می‌کند. به این ترتیب، تن‌تن در هند سوار بر قطاری سفر می‌کند که «سِرو» را به «آربوجا» متصل می‌کند. نام شهر اول از نام دهکده والونی سرو-موستی گرفته شده که هرژه در آنجا خانه‌ای خریده بود، در حالی که آربوجا از یک نوع شیرینی با طعم بادیان رومی به نام «کارابویا» در بلژیک می‌آید.[۸۵] همچنین، فیل‌بانی که تن‌تن را گرفتار در یک تله در دل جنگل‌های هند پیدا می‌کند، فریاد می‌زند «به بابلوت مقدس!»، اما این واژه توسط نویسنده ابداع شده و مطمئناً از کلمه بابلوت گرفته شده است که به یک نوع شیرینی کاراملی بومی فلاندر غربی اشاره دارد.[۸۶][۸۷]

در نهایت، هرژه نشانه‌ای پنهان به جهان داستانی خود ارائه می‌دهد: هنگامی که شیخ «پاتراش پاشا» پذیرای تن‌تن می‌شود، تحسین خود را با نشان دادن داستانی از ماجراهای تن‌تن به او ابراز می‌دارد و اعلام می‌کند که سال‌هاست او را دنبال می‌کند. در نسخه اصلی سیاه و سفید، این داستان همان داستان قبلی یعنی تن‌تن در آمریکا است، سپس در ویرایش سیاه و سفید دیگری، این طرح جلد با طرح جلد تن‌تن در کنگو جایگزین می‌شود. در زمان بازطراحی و رنگ‌آمیزی داستان در سال ۱۹۵۵، کتاب مورد نظر به هدف کره ماه تبدیل می‌شود، در حالی که این طراح به‌تازگی داستان دوگانه ماه خود را به پایان رسانده بود.[۸۸] این صنعتِ داستان در داستان (میز آن آبیم) یک زمان‌پریشی (ناهمزمانی تاریخی) محسوب می‌شود، زیرا چارچوب زمانی این ماجرا مربوط به دورانی پس از سیگارهای فرعون است، اما هرژه از این طریق این تصور را ایجاد می‌کند که داستان‌هایش مجموعه‌ای تقریباً همزمان را تشکیل می‌دهند که خواننده می‌تواند به دلخواه خود در میان آن‌ها سیر کند.[p ۷][a ۸]

در حالی که تن‌تن و میلو سوار بر تابوت‌ها در دریا شناورند، موجی تهدید می‌کند که آن‌ها را ببلعد. این صحنه با الهام از موج عظیم کاناگاوا، اثر چاپی نقاش ژاپنی کاتسوشیکا هوکوسائی، طراحی شده است.[۵۴]

انتشار اصلی: نسخۀ سیاه‌وسفید، ۱۹۳۴–۱۹۳۲

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکسی از داستان سیگارها روی جلد لو پتی ونتیم؛ این کتیبه بر اساس نمونه‌ای در موزه لوور است.[۴۴]

در ۲۴ نوامبر ۱۹۳۲، لو پتی ونتیم یک مصاحبهٔ خیالی میان پل ژامان و تن‌تن منتشر کرد که در آن خبرنگار اعلام می‌کرد از راه مصر، هند، سری‌لانکا و اتحادیه هندوچین به چین سفر خواهد کرد.[۸۹] بعدتر در ۸ دسامبر ۱۹۳۲،[۱۸] داستان با عنوان ماجراهای ماجراهای تن‌تن در مشرق‌زمین در ضمیمهٔ روزنامه به‌طور دنباله‌دار[۹۰] و با روند دو صفحه جدید در هر هفته منتشر شد و برای مجموع ۱۲۴ صفحه ادامه یافت،[۹۱] که این امر یک رکورد برای این مجموعه محسوب می‌شود.[a ۷] از آنجا که داستان در مصر آغاز می‌شد نه در چین، هرژه برای مدتی کوتاه نام داستان را به ماجرای قاهره تغییر داد.[۹۲] داستان از هیچ طرح یا نقشهٔ از پیش تعیین‌شده‌ای پیروی نمی‌کرد و هرژه طبق معمول، آن را هفته‌به‌هفته پیش می‌برد.[۹۳]

انتشار این ماجرا با یک بازی تعاملی در قالب ستونی به نام «نظرسنجی بزرگ ما: راز تن‌تن» همراه بود، که هدف آن بیش از هر چیز تبلیغات به منظور وفادار ساختن خوانندگان بود. هر هفته از خوانندگان دعوت می‌شد تا دیدگاه خود را درباره این پرونده ارائه دهند. نشریه لو پتی ونتیم به این ترتیب از الری کوئین الگوبرداری می‌کرد که رمان‌های پلیسی خود را با یک چالش برای خواننده جذاب‌تر می‌ساخت. این اقدام با موفقیت روبه‌رو شد و نامه‌های خوانندگان به سوی روزنامه سرازیر گشت.[p ۸]

این داستان در ماه نوامبر ۱۹۳۴ با عنوان فعلی آن یعنی سیگارهای فرعون منتشر شد. سیگارهای فرعون نخستین ماجرایی بود که تحت نشان انحصاری کسترمن منتشر می‌شد؛ هرژه در اواخر ۱۹۳۳ با این ناشر قرارداد بسته بود،[a ۳][p ۹] اما علیرغم دلخوری او، انتشار کتاب را تا پاییز ۱۹۳۴، پس از پایان تعطیلات تابستان، به تأخیر انداختند.[۹۴] بازخورد این کتاب جدید در مطبوعات تخصصی نسبتاً مثبت بود،[p ۱۰] همانند ژان کاپ که آن را یک «رمان پلیسی عالی برای بچه‌ها» توصیف کرد.[a ۳] در ۱۹۳۶، آنان با موفقیت از هرژه درخواست کردند که چند صفحهٔ رنگی برای درج در چاپ دوبارهٔ کتاب تولید کند.[۹۵]

در سیگارهای فرعون چند شخصیت معرفی شدند که بعدها نقش تکرارشونده‌ای در ماجراهای تن‌تن یافتند.[۹۶] مهم‌ترینِ آن‌ها دو کارآگاه بودند که ابتدا با نام رمز «مأمور X33 و مأمور X33 پریم» نام داشتند. هرژه در نمایشنامهٔ ۱۹۴۱ خود که با ژاک فان ملکبکه نوشته بود، یعنی تن‌تن در هند: رازِ الماس آبی، نام آنان را «دوران و دوران» گذاشت، اما بعدتر آن‌ها را به دوپونت و دوپونط تغییر داد.[۹۷] مترجمان انگلیسی مجموعه، مایکل ترنر و لزلی لانزدیل-کوپر، نام آن‌ها را «تامسون و تامسون» گذاشتند.[۹۸] این دو شخصیت ترکیبی بودند از تصویر قالبی پلیس بلژیکی دههٔ ۱۹۳۰ و نیز مشاهدات هرژه از پدر و عمویش، آلکسی و لئون رِمی، که دوقلوهای یکسان بودند.[۹۹]

این مجموعه دشمن تن‌تن، روبرتو راستاپوپولوس، را نیز در سیگارهای فرعون معرفی کرد؛ او اینجا به‌صورت یک کارگردان مشهور هالیوودی تصویر شده است. تنها در جلد بعدی، گل آبی است که آشکار می‌شود او رئیس یک سازمان جنایی بین‌المللی نیز هست. نام او را یکی از دوستان هرژه پیشنهاد داده بود؛ هرژه این نام را بسیار خنده‌دار یافت و تصمیم گرفت از آن استفاده کند.[۱۰۰] او راستاپوپولوس را به‌عنوان یک ایتالیایی با نامی یونانی طراحی کرده بود، اما این شخصیت با کلیشه‌های یهودستیزانه دربارهٔ یهودیان تطابق داشت؛ هرژه مُصرّ بود که این شخصیت یهودی نیست.[۱۰۱] چهارمین شخصیت تکرارشونده که در این داستان معرفی شد، الیورا دا فیگورا تاجر پرتغالی بود که بعدها در دو ماجرای دیگری که در خاورمیانه رخ می‌دهند، یعنی تن‌تن در سرزمین طلای سیاه (۱۹۵۰) و انبار زغال‌سنگ (۱۹۵۸) دوباره ظاهر شد.[۱۰۲] یکی از شخصیت‌های محوری داستان، سافوکلس سارکوفاگوس، مصرشناس و نمونهٔ کلیشه‌ای یک استادِ عجیب‌وغریب است. از این منظر، او نمونهٔ اولیهٔ شخصیت پروفسور تورنسل به‌شمار می‌رود که هرژه بعدها در گنج‌های راکام (۱۹۴۳) معرفی کرد.[۱۰۳]

در جریان انتشار سریالی سیگارهای فرعون بود که نوربر والز درگیر یک رسوایی شد؛ زیرا او متهم به افترا زدن به «ادارهٔ امور عمومی» شده بود. این اتهام به طرح شکایتی حقوقی علیه روزنامه انجامید و در واکنش، مالکان روزنامه استعفای والز را خواستار شدند که او در اوت ۱۹۳۳ آن را تقدیم کرد.[۱۰۴] بدون والز، هرژه افسرده شد و در مارس ۱۹۳۴ تلاش کرد استعفا دهد، اما پس از کاهش حجم کار و افزایش حقوق ماهانه‌اش از ۲۰۰۰ به ۳۰۰۰ فرانک، تشویق شد که بماند. از آن پس، دستیارش ژامن وظیفهٔ ادارهٔ روزمرهٔ لو پتی ونتیم را بر عهده گرفت.[۱۰۵]

نسخهٔ دوم، ۱۹۵۵

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
مقایسهٔ صحنه‌ای یکسان از نسخه‌های ۱۹۳۴ و ۱۹۵۵ کمیک.
حروف نگاری سبک دار نام تن تن، به رنگ مشکی.
نسخه رنگی در سال ۱۹۷۶ در هفته‌نامه تن‌تن منتشر شد.

بین سال‌های ۱۹۴۲ و ۱۹۴۷، زمانی که محبوبیت هرژه افزایش یافته بود، او به درخواست ناشر خود، کسترمن، رنگ‌آمیزی و تقسیم‌بندی مجدد ماجراهای اولیه را در شصت و دو صفحه پذیرفت.[a ۹] او برای اجرای این پروژه، از یک دستیار به نام آلیس دووس بهره برد — که پس از او ادگار پ. یاکوبس جانشینش شد، کسی که به بازطراحی برخی از ماجراها نیز کمک کرد.[۱۰۶] ادگار پ. یاکوبس در سال ۱۹۴۶ همکاری خود را در ماجراهای تن‌تن قطع کرده بود تا خود را وقف فعالیت‌های شخصی‌اش کند. هرژه که مشغول خلق داستان‌های جدید بود، پروژه رنگ‌آمیزی را به تعویق انداخت. تنها پس از تأسیس استودیو هرژه در سال ۱۹۵۰ بود که سیگارهای فرعون مدرن‌سازی شد. هرژه و گروهش در استودیو هرژه بسیاری از ماجراهای سیاه‌وسفید اولیهٔ تن‌تن را با استفاده از سبک طراحی لینیه کلر (به معنی «خط واضح»)[ب] که خود او توسعه داده بود، دوباره و این‌بار به‌شکل رنگی بازطراحی کردند تا از نظر بصری با ماجراهای جدید تن‌تن که در حال خلق بودند، هماهنگ شوند. در این دوره، کتاب‌های ستاره اسرارآمیز (۱۹۴۲)، گوش شکسته (۱۹۴۳)، جزیره سیاه (۱۹۴۳)، خرچنگ پنجه‌طلایی (۱۹۴۳)، تن‌تن در کنگو (۱۹۴۶، بازطراحی‌شده)، تن‌تن در آمریکا (۱۹۴۶، بازطراحی‌شده)، گل آبی (۱۹۴۶، صفحات اولیه بازطراحی‌شده) و عصای اسرارآمیز (۱۹۴۷، دکورهای بازطراحی‌شده) رنگ‌آمیزی شدند. هنرمندان استودیو هرژه سیگارهای فرعون را در سال ۱۹۵۵ بازآفرینی و رنگ‌آمیزی کردند؛ این آخرین اثرِ دورهٔ اولیه بود که این فرایند روی آن انجام شد.[۱۰۸] تن‌تن در شوروی هرگز در زمان حیات هرژه رنگ‌آمیزی نشد، اگرچه نسخه رنگی این داستان در سال ۲۰۱۷ منتشر شد. به این مناسبت، داستان هم از نظر گرافیکی و هم از نظر روایی به‌طور عمیقی بازنگری شد. صد و بیست و چهار صفحه اولیه از طریق ایجاد یک تقسیم‌بندی جدید یا حذف برخی از صحنه‌ها به شصت و دو صفحه کاهش یافت.[p ۳][۳۳] برای کوتاه کردن طول داستان، هرژه چندین صحنهٔ پراکنده را که نقشی در پیشبرد طرح داستان نداشتند حذف کرد؛ مانند صحنه‌هایی که تن‌تن با یک خفاش، یک کروکودیل و مارها روبه‌رو می‌شود.[۱۰۹] شهری عربی که تن‌تن و میلو در داستان به‌دنبال آن بودند دیگر مکه نام نگرفت،[۱۱۰] و سه مشاور مهاراجه نیز حذف شدند.[۱۱۱] عناصر جدیدی نیز افزوده شد؛ هرژه تصویر اهرام مصر را در پس‌زمینه اضافه کرد.[۱۱۲] او همچنین شخصیت آلن را افزود؛ شخصیتی که در اصل در ماجرای بعدی سال ۱۹۴۱، یعنی خرچنگ پنجه‌طلایی معرفی شده بود و در کتاب‌های بعدی نیز به‌عنوان همکار راستاپوپولوس ظاهر می‌شد.[۱۰۲] هرژه با قرار دادن یک استاد مومیایی‌شده به نام «ای.پی. یاکوبینی» در مقبرهٔ مصری، اشاره‌ای به دوست و همکارش ادگار پ. یاکوبس انجام داد.[۱۱۳]

تجدید چاپ‌های جدیدتر سیگارهای فرعون حاوی یک اشتباه در صفحه اول هستند. در واقع، در نسخه ۱۹۵۵، هرژه نقشه‌ای را برای به تصویر کشیدن سخنان تن‌تن، زمانی که او به مراحل مختلف سفر خود (عدن، بمبئی، کلمبو، سنگاپور، هنگ کنگ و شانگهای) اشاره می‌کند، گنجاند. در دهه ۱۹۷۰، انتشارات مثوئن که این ماجرا را در بریتانیا بازاریابی می‌کرد، به طراح فشار آورد تا تغییرات خاصی اعمال کند، به‌ویژه در این نقشه؛ زیرا در آن زمان دیگر امکان سفر به هند با کشتی وجود نداشت؛ بنابراین نقشه تغییر یافت تا با نقشه یک سفر دریایی ساده در مدیترانه جایگزین شود. در نسخه‌های فرانسوی که در آن زمان منتشر شدند، مانند نسخه‌ای که در سال ۱۹۷۶ در مجله تن‌تن چاپ شد، همان نسخه انگلیسی نقشه حفظ شد، بدون اینکه سخنان تن‌تن تغییر کند، که این امر باعث ایجاد تناقض میان صحبت‌های این شخصیت و آنچه که در واقع به خواننده نشان داده می‌شود، گردید.[۱۱۴]

در نسخهٔ اصلی، شیخ پاتراش پاشا به تن‌تن نسخه‌ای از تن‌تن در آمریکا نشان می‌داد، اما در نسخهٔ ۱۹۵۵ این کتاب به تن‌تن در کنگو تغییر یافت و هرژه بار دیگر در ۱۹۶۴ برای چاپ‌های بعدی آن را تغییر داد و این بار به هدف کره ماه (۱۹۵۳)، ماجرایی که از نظر زمانی پس از سیگارهای فرعون قرار دارد.[۱۱۵] بنوآ پیترس اظهار داشت که در این صحنه، خواننده می‌تواند شگفتی تن‌تن را تصور کند که با ماجرایی روبه‌رو می‌شود که هنوز تجربه‌اش نکرده و شخصیت‌های کاپیتان هادوک و پروفسور تورنسل را که هنوز ملاقات نکرده، در آن می‌بیند.[۱۱۶] یک ناسازگاری زمانی دیگر در این نسخه فقط در نسخهٔ انگلیسی دیده می‌شود، آنجا که میلو به کاخ مولینسار اشاره می‌کند؛ خانهٔ اجدادی کاپیتان هادوک، که مربوط به کتاب‌های بسیار بعدتر این مجموعه است. هری تامسون عقیده داشت مهم‌ترین تغییرات کتاب، تغییرات هنری بودند؛ زیرا هرژه در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ در اوج توانایی هنری خود قرار داشت.[۱۱۷]

انتشارهای بعدی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

نسخه رنگی‌شده مجدداً از سال ۱۹۷۶ در مجله تن‌تن به صورت پاورقی منتشر شد.[۱۱۸]

در سال ۱۹۷۹، کسترمن نسخه اصلی سیاه و سفید را در مجلدی که شامل گل آبی و گوش شکسته نیز می‌شد، بازنشر کرد تا دومین مجلد از آرشیو هرژه را تشکیل دهد.[۱۱۹] در سال ۱۹۸۳،[۱۱۹] یک نسخه چاپ عکسی از این نسخه اصلی نیز منتشر شد.[۱۲۰]

در سال ۲۰۲۲، کسترمن و مولینسار یک نسخه رنگی‌شده از کتاب ۱۹۳۴ را با مقدمه‌ای به رشته تحریر فیلیپ گودن به طور مشترک منتشر کردند.[۱۲۱]

سیگارهای فرعون نخستین کتاب از ماجراهای تن‌تن و میلو است که به زبان پرتغالی ترجمه شده است. از ۱۸ آوریل ۱۹۳۵،[۱۲۲] روزنامه اّو پاپاگایو انتشار آن را تحت عنوان سیگارهای فرعون آغاز کرد. این نسخه شامل تعدادی اصلاحات است: به عنوان مثال، شخصیت تاجر، الیورا دا فیگورا، دارای ملیت پرتغالی نیست، بلکه اسپانیایی است.[۱۲۳]

پس از نخستین انتشار این کتاب به زبان فرانسوی در نسخه رنگی در سال ۱۹۵۵، مدت زمانی سپری شد تا این اثر در خارج از کشور ترجمه شود. این کتاب ابتدا در اسپانیا، توسط انتشارات خوبنتود، در سال ۱۹۶۴ منتشر شد و سپس در بریتانیا در سال ۱۹۷۱، توسط انتشارات مثوئن به چاپ رسید.[۱۲۳] در این ترجمه دیرهنگام، میلو به کاخ مولینسار اشاره می‌کند، که این امر یک زمان‌پریشی (ناهمخوانی زمانی) محسوب می‌شود، چرا که این قصر تنها در یازدهمین ماجرا یعنی اسب شاخدار ظاهر می‌شود.[۱۲۳] متعاقباً، این کتاب به چندین زبان ترجمه شد، مانند لاتین[۱۲۴] و صربی در سال ۱۹۹۰،[۱۲۵] ویتنامی در سال ۱۹۹۶،[۱۲۶] ارمنی در سال ۲۰۰۸،[۱۲۷] فارسی در سال ۲۰۰۹،[۱۲۸][پ] مجاری در سال ۲۰۱۱.[۱۲۹] همچنین دو نسخه به زبان‌های منطقه‌ای وجود دارد، یکی به زبان اکسیتان که در سال ۲۰۱۶ با عنوان سیگارهای فرعون منتشر شد[۱۳۰] و دیگری به زبان گالیک ایرلندی که در سال ۲۰۱۴ به چاپ رسید.[۱۳۱]

تحلیل انتقادی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

دیدگاه‌های کلی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

ژان مارک لوفیسیه و رندی لوفیسیه سیگارهای فرعون را از نظر گرافیکی در حدفاصلِ تن‌تن در آمریکا و گل آبی می‌دانستند، زیرا هرژه در این دوره «واژگان بصری» خود را گسترش می‌داد و از «لحظه‌های فراموش‌نشدنی»‌ای همچون صحنهٔ رؤیا در مقبره بهره می‌برد.[۱۳۲] آنان با اینکه قبول داشتند هرژه همچنان طرح داستان را هفته‌به‌هفته پیش می‌برد، معتقد بودند این اثر به‌سبب حضور «راز و خیال» نسبت به ماجراهای پیشینش، قدمی رو به جلو به‌حساب می‌آید.[۱۳۳] آن‌ها با دادن سه ستاره از پنج ستاره، این کتاب را «تریلری سوررئال، غوطه‌ور و پُر‌فضا» دانستند. با این باور که این اثر نه‌تنها به جنون می‌پردازد، بلکه خودش، جنون است، اظهار کردند کتاب «حسی از تعلیق رؤیاگونهٔ ناباوری» ایجاد می‌کند.[۱۳۳] آنان همچنین به حضور نماد «کی-اوسخ» در سراسر کتاب اشاره کردند و آن را همچون موتیفی موسیقایی دانستند که «نتی از خیال‌بافی ناب» می‌افزاید.[۱۳۳]

Photograph of a middle-aged man speaking into a microphone.
زندگی‌نامه‌نویس هرژه، بنوآ پیترس، سیگارهای فرعون را نخستین ماجرا از ماجراهای تن‌تن می‌دانست که «وحدت روایی» از خود نشان می‌دهد.

هری تامسون سیگارهای فرعون را «تقریباً کاملاً غیرقابل‌شناسایی نسبت به پیشینیانش» توصیف کرد و از «شخصیت‌های کمدی الهام‌گرفته» و «کمدی شخصیتِ مشاهده‌شده» ستایش کرد؛ اموری که از کمدی صرفاً لُغزشیِ ماجراهای پیشین فراتر می‌رفت.[۱۳۴] او همچنین عناصر راز و تعلیقی را که هرژه افزوده بود ستود و معتقد بود این عناصر «بدون توسل به امداد غیبی» حس واقعیِ ترس ایجاد می‌کنند.[۱۳۵] با دیدگاهی انتقادی‌تر، او بزرگ‌ترین «نقص آشکار» داستان را انتقال ناگهانی وقایع از مصر به هند دانست و همچنین بر این باور بود که حضور استعمارگران بریتانیایی به‌عنوان ضدقهرمانان، «تا حدی» نگرش استعمارگرایانهٔ تن‌تن در کنگو را جبران می‌کند.[۹۲] مایکل فار فکر می‌کرد تن‌تن در سیگارهای فرعون «قهرمانی پخته‌تر» است که بیشتر به کارآگاهی شباهت دارد تا خبرنگاری.[۱۳۶] او صحنهٔ رؤیا را «یکی از خیال‌انگیزترین و آزاردهنده‌ترین صحنه‌ها» در مجموعه دانست که نشان‌دهندهٔ «استادی روبه‌رشد هرژه در این رسانه» است.[۱۳۷] او همچنین صحنه‌های واقع‌شده در اقامتگاه استعماری هندی را ستود و آن را «خفه‌کننده و تاریک‌نمایانهٔ نمایشی» دانست که در حد آثار آگاتا کریستی است[۱۱۱] و تعقیب‌وگریز با خودرو را «پایانی بسیار سینمایی» ارزیابی کرد.[۱۱۱] در مجموع، او این اثر را روایتی «سرشار از رمز و درام» دانست که به‌اندازهٔ گل آبی نقطهٔ عطفی در مجموعه است.[۱۱۱]

بنوآ پیترس، زندگی‌نامه‌نویس هرژه، معتقد بود که هرژه با سیگارهای فرعون وارد قلمرو «رمان‌گونه» شده و صحنهٔ آغازین داستان پژواکی از مستر پنسل اثر رودولف توپفر دارد.[۱۳۸] او همچنین این اثر را نخستین ماجرا می‌دانست که تا حدی دارای «وحدت روایی» است.[۲۰] پی‌یر آسولین، زندگی‌نامه‌نویس دیگر، معتقد بود داستان برای خواننده دشوار است زیرا رنگ‌وبوی شرق‌گرایانهٔ آن در میان سرعت بسیار بالای روایت رنگ می‌بازد.[۱۳۹] منتقد ادبی تام مک‌کارتی به نقش برجستهٔ توتون در داستان اشاره کرد و با بهره‌گیری از ایده‌های ژاک دریدا، امکان نمادین بودن آن را مطرح نمود.[۱۴۰] او همچنین پیشنهاد کرد که حضور مصرشناسانِ مومیایی‌شده در داستان هشداری است دربارهٔ «خطرات مومیایی‌سازی از طریق تفسیر».[۱۴۱]

جایگاه این کتاب در میان این مجموعه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سیر تکاملی به سوی یک داستان منسجم

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
عکس رنگی گرفته شده از یک فیلم انیمیشن که جعبه‌ای حاوی سیگارهای متعدد را نشان می‌دهد.
سیگارهای برگ تقلبی مشابه سیگارهای قاچاقچیان

بنوآ پیترس، تن‌تن‌شناس و متخصص آثار هرژه، اشاره می‌کند که این طراح پس از فرستادن قهرمان خود به شوروی، کنگو و آمریکا، این بار او را به بازدید از شرق می‌فرستد، گویی می‌خواهد چهار جهت اصلی قطب‌نما را دنبال کند. به نظر می‌رسد این داستان‌های اولیه با «رؤیایی ساده‌لوحانه از تسخیر جهان، یعنی یک نگاه کاملاً سطحی و بیرونی به قلمروهای بزرگ سیاره» همخوانی دارند.[p ۲] با این حال، رویکرد هرژه با کتاب سیگارهای فرعون گام جدیدی را نشان می‌دهد، زیرا ماجراجویی دیگر تنها بر روی یک کشور متمرکز نیست، بلکه بر یک جست‌وجو استوار است. در سه کتاب قبلی، تن‌تن به تجربه کردنِ مجموعه‌ای از حوادثِ عجیب و غریب بسنده می‌کند که تنها رشتۀ اتصال و پیونددهنده آن‌ها، کاوش روشمند کشورهای مطرح‌شده در داستان، یا بهتر بگوییم، دیدگاهی خیال‌پردازانه از این کشورها از منظر اروپایی است.[p ۱۱][۱۴۲] اگرچه فضای این چهارمین ماجراجویی همچنان بسیار عجیب و غریب باقی می‌ماند، اما دیگر در مرکز داستان قرار ندارد: این رویارویی میان تن‌تن و قاچاقچیان مواد مخدر است که دقیقاً در قلب روایت قرار می‌گیرد، و این یک نوآوری در این مجموعه محسوب می‌شود.[۱۴۲]

علاوه بر این، به نظر می‌رسد هرژه طی سه کتاب، «تخیل سیاسی زمانه خود» را درنوردیده است: او پس از توصیف روسیه بلشویکی در اولین ماجراجویی، حماسه استعمار در دومین کتاب و ماشین‌گرایی آمریکایی در سومین کتاب، از این پس مایل است اثر خود را به سوی سبک رمان‌گونه و داستانی سوق دهد.[p ۱۱] این جاه‌طلبی ادبیِ جدید، به‌ویژه در انتخاب عنوان کتاب نمود پیدا می‌کند که برای نخستین بار نام قهرمان داستان را در خود جای نداده است[۷۹]. با این حال، این امر مانع از آن نمی‌شود که این چهارمین ماجراجویی همچنان بسیار بداهه و بدون بدون کوچک‌ترین طرح داستانی یا متن پیش‌نویس تصویرگری شود. به گفته بنوآ پیترس، این اثر مظهر و «جوهره تمام‌عیار داستان‌های دنباله‌دار» است.[p ۴] هرژه در گفتگوهای خود با نوما سادول، این رویکرد بسیار خودجوش را چنین توضیح می‌دهد: «می‌خواستم وارد دنیای رازآلود، رمان‌های پلیسی و تعلیق شوم، و آن‌قدر خودم را در میان معماهایم پیچاندم و گرفتار کردم که چیزی نمانده بود هرگز نتوانم از آن‌ها خلاص شوم!»[۱۴۳] پی‌یر آسولین نیز با اشاره به یک «داستان عجیب و غریب و باورنکردنی»، به پراکنده و بی‌ربط بودن خط داستانی اشاره می‌کند. او علاوه بر این تأکید می‌کند که هرژه «در زمینه موارد غیرمحتمل هیچ محدودیتی برای خود قائل نمی‌شود» و به عنوان نمونه به صحنه‌ای اشاره می‌کند که هواپیمای تن‌تن در ابری برفراز عربستان ناپدید می‌شود و لحظه‌ای بعد بر فراز هند پدیدار می‌گردد، که این خود «نوعی رکورد در هنر حذف زمان و مکان (ایجاز)» به‌شمار می‌رود.[a ۱۰]

پیش از بت آرومبایا، نشان «کی-اوسخ» اولین «رشتۀ اتصالی و پیونددهنده» این مجموعه خواهد بود.

به این ترتیب، سیگارهای فرعون به عنوان اثری نقطه عطف در این مجموعه به شمار می‌رود که پیش از گل آبی قرار دارد؛ کتابی که بسیاری از تن‌تن‌پژوهان آن را نقطه آغاز واقعی جهان تن‌تن می‌دانند. فرانک تیبو این داستان را «کتابی انتقالی و نقطه گسستی میان قبل و بعدِ آفرینش هنری هرژه می‌داند که در آن، اثرِ آینده را گویی در دوران جنینیِ خود می‌یابیم؛ نوعی کتاب-آزمایشگاه که نویسنده در آن فرمول جدیدی را شکل می‌دهد.»[۱۴۴] اگرچه پی‌یر فرنو-دروئل این داستان را «بی‌چفت‌وبست» ارزیابی می‌کند،[۱۴۵] اما جنبه دنباله‌دار بودن آن مانع از آن نمی‌شود که سیگارهای فرعون دارای یک انسجام روایی واقعی باشد،[p ۱۲] همان‌طور که تیری اسمولدرن در مطالعه خود با عنوان دفترچه‌های دزدیده‌شده سرگرد به آن اشاره کرده است: نشان فرعون کی-اوسخ مانند یک رشتۀ پیونددهنده عمل می‌کند که خواننده در چندین صحنه در طول داستان دوباره با آن مواجه می‌شود.[۱۴۶] با این حال، این نشان تنها نقشی ثانویه ایفا می‌کند و هرژه تلاش خواهد کرد تا در ماجراجویی بعدی خود، گوش شکسته، این روش را از طریق بت آرومبایا تقویت کند.[p ۱۳]

پیدایش شخصیت‌های فرعی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

علاوه بر پیشرفتی آشکار در سطح روایی، ماجراجویی سیگارهای فرعون نقطه عطفی در این مجموعه به‌شمار می‌رود، چرا که برای نخستین بار، تن‌تن دیگر تنها نیست: در واقع در همین کتاب است که اولین شخصیت‌های تکرارشونده وارد داستان می‌شوند و به جهانی غنا می‌بخشند که تا پیش از این، تنها شخصیت‌های برجسته و اصلی‌اش تن‌تن و میلو بودند.[۱۴۷] بنوآ پیترس پدید آمدن این شخصیت‌ها را ناشی از نیاز به خلق «ساختاری پیچیده‌تر که در آن تن‌تن با هم‌صحبت‌هایی واقعی روبه‌رو شود» می‌داند، آن هم درست در زمانی که هرژه می‌خواهد یک «سیستم روایی پخته‌تر و پرجزییات‌تر» را پایه‌ریزی کند.[p ۱۴]

پیش از همه، شخصیت منفی و شرور بزرگ این مجموعه، روبرتو راستاپوپولوس، وارد صحنه می‌شود. او بعدها به دشمن قسم‌خورده تن‌تن تبدیل خواهد شد؛ همان کسی که تن‌تن در طول ماجراجویی‌هایش به‌طور منظم با او مواجه می‌شود. با این حال، جنبه بی‌رحم او هنوز در این کتاب آشکار نشده است: پوشش او به عنوان مدیر یک شرکت فیلم‌سازی، که شخصیتی بسیار ثروتمند است، چنان محترمانه به نظر می‌رسد که تن‌تن به او شک نمی‌کند.[p ۱] از همین رو، تن‌تن درددل‌ها و گرفتاری‌هایش را با او در میان می‌گذارد و از او کمک می‌خواهد. تنها در بخش بعدی، یعنی گل آبی است که تن‌تن از هویت واقعی او، یعنی «رئیس بزرگ» انجمن مخفی قاچاقچیان تریاک، پرده برمی‌دارد.[۱۴۷]

نخستین عناصر کمدی این مجموعه نیز از طریق کارآگاهان، دوپونت و دوپونط، پدیدار می‌شوند. در اولین نسخه سیاه و سفید، آن‌ها «ایکس ۳۳» و «ایکس ۳۳ پریم» نامیده می‌شدند، پیش از آنکه هرژه نام آن‌ها را از کتاب عصای اسرارآمیز تغییر دهد و تکامل بخشد.[۳] در این ماجراجویی، اگر آن‌ها سرسختانه به دل هر خطری می‌زنند تا تن‌تن را نجات دهند، پیش از هر چیز به این دلیل است که مأموریت دارند شخصاً او را بازداشت کنند.[۱۴۷][p ۱] دوپونت و دوپونط در وهله اول مانعی به‌شمار می‌روند که قهرمان داستان را از مسیرش منحرف کرده و به این ترتیب، گره‌گشاییِ روایت را به تأخیر می‌اندازند؛ موضوعی که پی‌یر-ایو بوردیل آن را این‌گونه خلاصه می‌کند: «هرگاه هرژه سرِ ذوق باشد، مداخله‌های این مأموران پلیس را افزایش می‌دهد؛ و هرگاه بخواهد داستان را پیش ببرد، آن‌ها را کنار می‌گذارد.»[۱۴۸] یکی از شگردهای کمدیِ اصلیِ مرتبط با این دو کارآگاه از همین ماجراجویی شکل می‌گیرد؛ یعنی زمانی که آن‌ها تلاش می‌کنند با پوشیدن لباس محلی، توجه کسی را جلب نکنند و ناشناخته بمانند.[۱۴۹] آن‌ها در این داستان سه بار دست به این کار می‌زنند: نخست در خیابان‌های پورت‌سعید[H ۲۰] که خود را به شکل بادیه‌نشینان درمی‌آورند، سپس در بیابان عربستان،[H ۲۱] و در نهایت زمانی که برای آزادی تن‌تن (که به اعدام محکوم شده و به دروغ اعدامش کرده‌اند) لباس زنان را به تن می‌کنند.[H ۲۲]

در نهایت، سینیور الیورا دا فیگورا وارد داستان می‌شود. این بازرگان دوره‌گرد پرتغالی در خاورمیانه که لقب «سفیدپوستی که همه‌چیز می‌فروشد» را به او داده‌اند، با موفقیت در متقاعد کردن تن‌تن برای خرید وسایل متعددی که هیچ نیازی به آن‌ها ندارد، نبوغ و استعداد خود را نشان می‌دهد. با این حال، او در ادامه این ماجراجویی‌ها، دوستی وفادار باقی می‌ماند که آماده است در هر یک از سفرهای تن‌تن به خاورمیانه، یعنی در کتاب‌های تن‌تن در سرزمین طلای سیاه و انبار زغال‌سنگ، به او کمک کند.[۱۴۷]

اگرچه سافوکلس سارکوفاگوس، مصرشناس داستان، تنها در این کتاب حضور دارد، اما او سرآغاز نسلی از دانشمندان است که توسط هرژه خلق شده‌اند؛ مانند نستور آلمبیک در کتاب عصای اسرارآمیز، هیپولیت کالیس در کتاب ستاره اسرارآمیز، و به‌ویژه پروفسور تورنسل که در کتاب گنج‌های راکام ظاهر می‌شود و از آن پس به یکی از شخصیت‌های اصلی این مجموعه بدل می‌گردد. سافوکلس سارکوفاگوس با پوشش قدیمی و شلخته خود، پیش‌درآمدی بر جانشینان خویش است و از الگوهای بازنمایی دانشمندان در داستان‌های مصور اواسط قرن بیستم پیروی می‌کند؛ گویی می‌خواهد تأکید کند که این نوع شخصیت‌ها «به دوران خود تعلق ندارند و به نوعی از بستر تاریخی و اجتماعیِ فوری و ملموسی که در آن زندگی می‌کنند، جدا شده‌اند.»[۱۵۰]

ورود پدیده‌های فراطبیعی به جهان تن‌تن

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در این ماجراجویی است که برای نخستین بار پدیده‌های فراهنجار در این مجموعه ظاهر می‌شوند؛ به‌ویژه از طریق درون‌مایه «نفرین فرعون» که بعدها در کتاب معبد خورشید نیز دوباره به آن پرداخته می‌شود.[۱۵۱] با این حال، این دو داستان رویکردی متضاد دارند. هرژه در سیگارهای فرعون از ماهیت مرموز پدیده‌های ماوراءطبیعی پرده برمی‌دارد؛ چرا که این نفرین یک توضیح منطقی و عقلانی دارد و در واقع توسط باند قاچاقچیان تریاک هدایت و اجرا می‌شود،[۱۵۲] در حالی که در معبد خورشید، امر فراطبیعی به تنها توضیح ممکن برای آن پدیده اسرارآمیز تبدیل می‌شود.[۱۵۳]

نفرین فرعون تنها پدیده فراهنجار مطرح‌شده در این کتاب نیست. هیپنوتیزم نیز از طریق شخصیت مرتاض که با نگاهش دیگر شخصیت‌ها را مسحور و جادو می‌کند، در داستان حضور دارد.[۱۵۴] تن‌تن در هر بار، به سختی از تسلط و نفوذ این مرتاض جان سالم به در می‌برد: بار اول، این حماقت و دست‌وپاچلفتی بودنِ پروفسور سارکوفاگوس است که با شلیک یک گلوله، خلسه و هیپنوتیزم را می‌شکند؛ در حالی که بار دوم، سنگی که بر سر مرتاض سقوط می‌کند و او را از هوش می‌برد، به این جادو پایان می‌دهد.[۱۵۵] به همین ترتیب، موضوع اشیاء جادویی نیز از طریق خنجر هندی (کتار) مطرح می‌شود که خودبه‌خود جلوی پای تن‌تن در زمین فرومی‌رود و به این شکل، او را از خطر باخبر می‌سازد.[۱۵۶][۱۵۷]

جنون بی‌آزار

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سیگارهای فرعون همچنین سرآغاز پدیدار شدن درون‌مایه جنون و دیوانگی در این مجموعه است. به این بیماری پیش از هر چیز به گونه‌ای پرداخته شده که لبخند بر لب خواننده بنشاند و چنین به نظر می‌رسد که بر اثر یک عامل بیرونی تحریک و ایجاد شده است. به این ترتیب، چندین شخصیت پس از اصابت تیر زهرآلود آغشته به «رادژائی‌ژا» — «زهری که انسان را دیوانه می‌کند» — دچار روان‌پریشی می‌شوند. پروفسور سارکوفاگوس و سپس زلوتی شاعر که یکی پس از دیگری گرفتار این وضعیت شده‌اند، رفتاری کودکانه و در ظاهر بی‌آزار از خود نشان می‌دهند. تنها تحت تأثیر و نفوذ مرتاض است که این مصرشناس تن‌تن را به مرگ تهدید می‌کند. به همین ترتیب، دیگر دیوانگانی که هرژه به تصویر می‌کشد نیز هر یک نشان‌دهنده شکلی از جنون بی‌آزار هستند. در ورودی آسایشگاهی که تن‌تن، پروفسور سارکوفاگوس و زلوتی را به آنجا می‌برد، چهار تن از آن‌ها به تصویر کشیده شده‌اند: اولی ژستِ معروفِ ناپلئون بناپارت را به خود گرفته است، در حالی که دیگری خود را اسب او می‌پندارد؛ سومی در حالی که هوا کاملاً آفتابی است، چتری در دست دارد و خود را در آینه تماشا می‌کند، و چهارمی در حال آب دادن به یک کلاه شاپو روی زمین است.[۱۵۸]

درون‌مایه‌های تکرارشونده

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

ناخدای لنجی که در دریای سرخ به تن‌تن یاری می‌رساند، هم‌زمان نقش یاری‌رسان و دشمن را ایفا می‌کند: او ابتدا بر حسب یک وظیفه اخلاقی و طبیعی، تن‌تن را از غرق شدن نجات می‌دهد، اما در ادامه، هنگامی که مشخص می‌شود خودش یکی از اعضای باند قاچاق اسلحه و تریاک است، در نهایت قهرمان داستان را تهدید می‌کند. بنابراین او شخصیتی دوگانه و مبهم دارد و از این حیث، به برخی از گانگسترهای کتاب قبلی، یعنی تن‌تن در آمریکا شباهت دارد که هنگام دریانوردی در دریاچه میشیگان، ابتدا بر حسب غریزه به تن‌تن یاری می‌رسانند، اما به محض اینکه هویت واقعی او را می‌فهمند، قصد جانش را می‌کنند.[۱۵۹]

علاوه بر این، سیگارهای فرعون از نظر جایگاه دنیای دریانوردی در ماجراجویی‌های تن‌تن، در امتداد یک پیوستگی مشخص قرار می‌گیرد. در واقع، در آغاز داستان، قهرمان روی عرشه یک کشتی اقیانوس‌پیما در حال سفر تفریحی در دریای مدیترانه به مقصد شانگهای است. به همین ترتیب، دومین کتاب این مجموعه، یعنی تن‌تن در کنگو نیز با صحنه حرکت یک کشتی آغاز می‌شد؛ و همین کتاب، در کنار تن‌تن در آمریکا و گل آبی (که دنباله سیگارهای فرعون خواهد بود)، با صحنه بازگشت با کشتی به پایان می‌رسند. ساموئل بیدو معتقد است که در ماجراجویی‌های اولیه این مجموعه، کشتی برای تن‌تن حکم یک مکان برای استراحت و توقف را دارد، درست همان‌طور که کاخ مولینسار در کتاب‌های پایانی این نقش را ایفا خواهد کرد. از این سفرهای دریایی، زمان‌بندی و ضرب‌آهنگ خاصی برداشت می‌شود که با ریتم پرشتاب و سرسام‌آور حوادثی که قهرمان داستان با آن‌ها دست‌به‌گریبان است، تضاد دارد.[۱۵۹]

ساختار روایی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

یک تکاپوی سرسام‌آور به سوی کشفی به تأخیر افتاده

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
یک دی هاویلند دی‌اچ.۸۰ای پاس ماث، هواپیمایی که به تن‌تن اجازه می‌دهد خود را به هند برساند.

داستان سیگارهای فرعون عناصر روایی متعددی را از رمان‌های عامه‌پسند وام گرفته است؛ عناصری چون حضور یک نابغه شرور و مرموز که هویتش ناشناخته باقی می‌ماند، یک انجمن مخفی وحشتناک که نخ تمام قاچاق‌ها را در دست دارد، نفرین مرموز یک فرعون، و یا حتی حذف مهره‌ها و شخصیت‌های داستان یکی پس از دیگری با «زهری که انسان را دیوانه می‌کند.»[۱۴۲] شخصیت راستاپوپولوس تمام این‌ها را با «یک رمان سینمایی واقعی» خواندنِ حوادثی که تن‌تن با او در میان می‌گذارد، خلاصه می‌کند.

این ماجراجویی که بدون طرح داستانیِ قبلی خلق شده، با ساختاری خطی مشخص می‌شود که با پیش رفتنِ الهامات ذهن طراح جلو می‌رود. از نظر فرانک تیبو، این داستان «تحت فرمان نوعی پویاییِ گریز و فرار قرار دارد، گویی مدام در حال فرار از دست قهرمان، خواننده و حتی خودش است»؛[۱۶۰] چرا که برملا شدن راز معمای سیگارها بارها و بارها به تأخیر می‌افتد. تن‌تن چندین بار از کشف آن بازمی‌ماند: نخست در مقبره کی-اوسخ، جایی که این سیگارها را پیش از آنکه با یک داروی بیهوشی به خواب برود کشف می‌کند؛ و سپس بعدتر، در دفتر سرهنگ، جایی که مچ او حین جست‌وجو گرفته می‌شود و همین امر او را به پای جوخه اعدام می‌کشاند. تنها در آخرین صفحه از این کتاب است که این راز گشوده می‌شود و تن‌تن درمی‌یابد که این سیگارها حاوی تریاک بوده‌اند.[۱۶۱] پی‌یر فرنو-دروئل اشاره می‌کند که هرژه به این ترتیب از نویسندگان رمان‌های مهیج و پرتعلیق الهام می‌گیرد که برای آن‌ها «مسئله، ایجاد بیشترین شمار واسطه‌ها میان قهرمان و لحظه کشف اوست.»[۱۶۲] ورود دوپونت و دوپونط به این مجموعه پاسخگوی همین منطق است: آن‌ها که «تکراری و کاملاً بی‌ثمر» هستند، پیش از هر چیز مانند موانعی عمل می‌کنند که قهرمان را از هدفش منحرف کرده و به همان اندازه گره‌گشایی پیرنگ داستان را به تأخیر می‌اندازند.[۱۶۳]

در تضاد با کندیِ سفر با کشتی اقیانوس‌پیما که در کادرهای ابتدایی از زبان میلو به آن اشاره می‌شود، داستان با برخورد غیرمنتظره با پروفسور سارکوفاگوس و پاپیروس مرموزش شتاب می‌گیرد. این چرخش ناگهانی در داستان، تن‌تن را وارد جریانی پرشتاب می‌کند که کنترلش در دست او نیست و حوادث غیرمنتظره با ریتمی سرسام‌آور پشت سر هم تکرار می‌شوند. با این حال، به همان اندازه‌ای که این حوادث او را به جلو می‌رانند، به شانگهای یعنی هدف اولیه سفرش نزدیک‌تر می‌کنند.[۱۶۰] اگرچه او در پایان این ماجراجویی به آنجا نمی‌رسد، اما در داستان بعدی یعنی گل آبی به آنجا کشانده خواهد شد و به شکلی متناقض، این انحراف از مسیر اصلی داستان «کمتر یک راه فرعی و بیشتر یک مسیر مستقیم‌تر» نسبت به آن سفر تفریحی اعلام‌شده در صفحه نخست است.[۱۴۹]

علاوه بر این، فرانک تیبو کتاب سیگارهای فرعون را به رمان دور دنیا در هشتاد روز اثر ژول ورن تشبیه می‌کند، زیرا تن‌تن در طول سفر دور و دراز خود از وسایل نقلیه متعددی استفاده می‌کند: پس از کشتی اقیانوس‌پیما که داستان در آن آغاز می‌شود، قهرمان داستان سپس سوار بر یک یات، یک جهاز دریایی، یک قایق و حتی یک تابوت‌دان (گور سنگی) همسفر دریا می‌شود؛ اما او روی زمین نیز با الاغ، فیل، اسب، پیاده، با ماشین، قطار یا آمبولانس و همچنین با هواپیما برای رسیدن به هند جابه‌جا می‌شود.[۱۶۴]

توهم برای حفظ تعلیق

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

هرژه پیرو سنت داستان‌های پاورقی و دنباله‌دار، می‌کوشد تا با چرخش‌های ناگهانی و مکررِ پیرنگ داستان، جلبِ توجه کند. به همین خاطر، او می‌کوشد در پایان هر صفحه، هاله‌ای از ابهام و رازآلودگی باقی بگذارد تا خواننده را مشتاق و چشم‌انتظار نگه دارد شاهد بارز این امر، نخستین صفحه از کتاب سیگارهای فرعون است: در آخرین قاب، تن‌تن با فریادی خارج از تصویر که می‌گوید «بگیریدش!»، از غرق شدن در افکار خود بیرون می‌آید. استفاده از ضمیر «او/آن» [در زبان فرانسوی le] که هم می‌تواند به یک شخص اشاره داشته باشد و هم به یک شیء، بر ابهام داستان می‌افزاید و نوعی اثر پایان معلق ایجاد می‌کند که خواننده را ترغیب می‌کند تا بخواهد ادامه داستان را بداند.[۱۶۵] در واقع، فریاد مورد نظر مربوط به یک شخصیت نیست، بلکه صرفاً برای تکه کاغذی است که به هوا برخاسته است.[H ۲۳] این شگرد به‌طور منظم در سراسر این داستان تکرار می‌شود: در آخرین قاب‌های هر صفحه، تن‌تن بارها با دیدن عنصری که خارج از میدان دید رها شده و ماهیت آن تنها در صفحه بعد آشکار می‌شود، غافلگیر می‌گردد.[۱۶۶] این حرکتِ معلق مانده، در بیشتر مواقع خود را از طریق حضور قطره‌های غافلگیری در اطراف چهره قهرمان، و نیز نشانه‌های تعجب یا پرسش نمایان می‌سازد.[۱۶۷]

هر رویدادی که در طول داستان رخ می‌دهد، واهی و فریبنده از آب درمی‌آید و در نهایت هم تن‌تن و هم خوانندهٔ داستان او را گمراه می‌کند، و این روند درست از همان آغاز کتاب شروع می‌شود: مقبره کی-اوسخ جعبه‌های سیگار را پنهان کرده است که آن‌ها نیز به نوبه خود تریاک را پنهان کرده‌اند، در حالی که تابوت‌های پرتاب‌شده به دریا حاوی هیچ کالای قاچاقی نیستند، بلکه در واقع تن‌تن، میلو و سارکوفاگوس را در خود جای داده‌اند.[۱۶۱] قهرمان داستان چندین بار قربانی خطای دید می‌شود؛ مانند زمانی که کلاه پروفسور سارکوفاگوس را می‌بیند که از پشت یک تپه شنی بیرون زده است،[H ۲۴] یا زمانی که در دل کویر قربانی سراب می‌شود.[H ۲۵] اما او همچنین فریب شخصیت افرادی را می‌خورد که با آن‌ها ملاقات می‌کند: او فیلم‌برداری صحنه‌ای از یک فیلم را که در آن زنی مورد ضرب‌وشتم قرار می‌گیرد، واقعیت می‌پندارد،[H ۲۶] راستاپوپولوس به نظرش شخصیتی دوستانه می‌آید،[H ۲۷] ناخدای کشتی بادبانی کوچک که جانش را نجات می‌دهد یک قاچاقچی اسلحه از آب درمی‌آید،[H ۲۸] الیورا دا فیگورا به او قول می‌دهد کالاهای مورد نیازش را تأمین کند، اما فقط او را با محصولات بی‌استفاده بارگذاری می‌کند[H ۲۹] و در نهایت، مدیر بیمارستان روان‌پزشکی دچار سوءتفاهم شده و او را به جای آن دو دیوانه زندانی می‌کند.[H ۳۰]

دربارهٔ دوپونت و دوپونط نیز همین‌طور است؛ آن‌ها که در ابتدا متقاعد شده بودند تن‌تن مواد مخدر پنهان کرده است، در ادامه به او مظنون می‌شوند که در قاچاق اسلحه دست دارد و بی‌گناهی‌اش را تنها در پایان کتاب باور می‌کنند. تعقیب و گریزی که آن‌ها علیه او به راه می‌اندازند نیز خود منبع خطاهای دید بی‌شماری است: در کویر، کسانی که تن‌تن آن‌ها را بادیه‌نشین گمان می‌کند همان دوپونت و دوپونط هستند، در حالی که در کادر بعدی، کسی که دوپونت و دوپونط او را تن‌تن می‌پندارند یک بادیه‌نشین است.[H ۳۱] به همین ترتیب، تیرباران و خاکسپاری او در واقع صحنه‌سازی‌هایی هستند که توسط کارآگاهان ترتیب داده شده‌اند.[H ۳۲]

موقعیت‌هایی که تن‌تن در آن‌ها با انجمن مخفی قاچاقچیان مواد مخدر دست‌وپنجه نرم می‌کند نیز از همین شیوه جعل و تزویر پیروی می‌کنند.[۱۶۱] قهرمان داستان که ابتدا با هواپیما تعقیب می‌شود، وانمود می‌کند که هدف قرار گرفته است تا در مه شیرجه بزند و به این ترتیب از دست دشمنانش بگریزد.[H ۳۳] سپس، درختی در باغ مهاراجه یک راهروی مخفی را به سمت ورودی مخفیگاه آن‌ها پنهان می‌کند،[H ۳۴] و پس از آن، تن‌تن با بهره‌گیری از سناریویی که برای فاش کردن هویت او طراحی شده بود، به هویت اعضای انجمنی که در آن نفوذ کرده است پی می‌برد.[H ۳۵] در نهایت، مرتاض و استاد بزرگ او یک تصادف جاده‌ای ساختگی را ترتیب می‌دهند تا برای او تله بگذارند.[H ۳۶] تن‌تن، که به‌طور متناوب زندانی، فراری یا تحت تعقیب است، در قلب واژگونی‌های متعددی قرار دارد که پیچ و خم‌های پی در پی آنها، تعلیق و تنش روایت را حفظ می‌کند.[a ۱۰]

سرآغازی بر گل آبی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

اگرچه ژان-ماری آپوستولیدس ادعا می‌کند که سیگارهای فرعون و گل آبی یک ماجراجویی واحد را تشکیل می‌دهند،[۶۰] اما بیشتر تن‌تن‌پژوهان از یگانه دانستن این دو روایت خودداری می‌کنند؛ چرا که این دو کتاب مجموعه‌هایی منسجم و مستقل به نظر می‌رسند: حضور دوباره شخصیت‌ها در آن‌ها گذرا و حاشیه‌ای است و مکان‌های وقوع داستان کاملاً از یکدیگر متمایز هستند. به همین دلیل است که گل آبی را می‌توان بیشتر یک امتداد برای سیگارهای فرعون دانست تا ادامه‌ای مستقیم بر آن.[۱۶۸]

از همان نخستین جملات روایت، تن‌تن اعلام می‌کند که هدف سفرش شانگهای است و با وجود حوادث گوناگونی که راه او را سد می‌کنند، او هرگز از نزدیک شدن به آن باز نمی‌ایستد. در سراسر این داستان، خوانندگان با جهان کتاب بعدی آشنا می‌شوند: قاچاق تریاکی که تن‌تن برملا می‌کند و آن «سمی که دیوانه می‌کند»، در کانون این ماجراجویی چینی خواهند بود.[۱۶۴] به همین ترتیب، مسئولیت راستاپوپولوس در انجمن مخفی قاچاقچیان تا پایان گل آبی فاش نمی‌شود. افزون بر این، هرژه از همان صفحه پایانی کتاب، خواننده را به این ماجراجویی دوم ارجاع می‌دهد: هرچند واژه «پایان» درون نشان فرعون «کی-اوسخ» نقش بسته است، اما این پایانِ داستان بلافاصله با جمله‌ای که پس از آن می‌آید، ملغی می‌شود: «آشکار است که ایده تن‌تن این است که ماجراجویی‌هایش در خاور دور هنوز به پایان نرسیده‌اند: و در واقع، آن‌ها در گل آبی ادامه می‌یابند.»[H ۳۷] از نظر فرانک تیبو، «روایت سیگارهای فرعون در این‌جا مانند یک نوار موبیوس ظاهر می‌شود که در عین بسته‌شدن به دور خود، راه را به روی حلقه‌ای دیگر و روایتی دیگر می‌گشاید.»[۱۶۴]

سبک گرافیکی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

تحولی در پی تماس با هنر مصر

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
تابوت‌های مصری به صورت عمودی در پشت یک محفظه شیشه‌ای به نمایش گذاشته شده‌اند.
موزه‌دار، ژان-لویی هلوآن دو سنیوال، چیدمانی الهام‌گرفته از کتاب سیگارهای فرعون را در تالار تابوت‌های سنگی موزه لوور طراحی می‌کند.

پی‌یر استرکس، مورخ هنر، بر کیفیت گرافیکی این کتاب تأکید می‌کند و بر این باور است که رویارویی با هنر مصر باستان ــ که او آن را «لینیه کلر، پیش از دوران خود» می‌نامد ــ به هرژه اجازه می‌دهد تا سبک گرافیکی خود را با روشن‌تر و شفاف‌تر ساختن آن، تثبیت کند.[۱۶۹] اگرچه کتاب‌های نخست این مجموعه در زمینه طراحی هنوز تا حدودی «ابتدایی و خام» به نظر می‌رسیدند، پی‌یر استرکس معتقد است که با کتاب سیگارهای فرعون و حتی بیشتر از آن با گل آبی، سبک گرافیکی هرژه به هنر تبدیل می‌شود.[۱۷۰] پی‌یر آسولین نیز بر این باور است که این کتاب نشان‌دهنده گامی تعیین‌کننده در پیشرفت این طراح است؛[a ۳] موضوعی که نشانه‌شناس فرانسوی، پی‌یر فرنو-دروئل نیز آن را تأیید می‌کند، هرچند او اشاره دارد که مهارت گرافیکی در سراسر کتاب یکدست نیست و این طراح در بخش‌های مربوط به هند «سردرگم» شده است.[۱۷۱]

هرژه گرچه به‌طور گسترده از آثار هنری مصر باستان الهام می‌گیرد که در زمان خلق اثرش اروپا را شیفته خود ساخته بودند، اما با آن‌ها شوخی نیز می‌کند و به تخیل خود بال و پر می‌دهد. به این ترتیب، هیروگلیف‌های صفحه ۸ شامل نمادهای ناهمزمان (زمان‌پریشی) متعددی مانند علامت‌های گفتاورد، علامت تعجب، یک تلفن، یک پیپ یا حتی یک خودرو است.[۲۷] به همین ترتیب، هرچند این طراح غالباً به واقعیت‌های باستان‌شناسی وفادار می‌ماند، اما با نشان دادن هم‌ترازیِ عمودی تابوت‌های دانشمندانی که به آرامگاه فرعون بی‌احترامی کرده‌اند، از واقعیت فاصله می‌گیرد. اگرچه این چیدمان کاملاً نادرست است، اما ژان-لویی دو سنیوال، مصرشناس فرانسوی و مسئول بخش عتیقه‌جات مصری موزه لوور از سال ۱۹۸۲ تا ۱۹۹۲، با الهام از آن، چیدمانی نمایشی را در یکی از تالارهای خود طراحی کرد.[۲۷][۱۷۲]

گامی نوین به سوی خط شفاف

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

پی‌یر فرنو-دروئل صحنهٔ پایانی کتاب را که مربوط به کشف مخفیگاه قاچاقچیان است، بسیار موفقیت‌آمیز می‌داند و در آن، یک توالی روایی را می‌بیند که مانند یک آیین و مراسم اجرا می‌شود.[۱۷۳] طراح همانند کتاب قبلی، یعنی «تن‌تن در آمریکا»، قهرمان خود را در یک دالان زیرزمینی به تصویر می‌کشد و این «راهروهای داستانی» که «به همان اندازه که دلهره‌آورند، مجذوب‌کننده نیز هستند»، مانند «غارهای نمایش» عمل می‌کنند.[۱۷۴]

مهارت هنری هرژه در برخی قاب‌ها آشکارا خودنمایی می‌کند؛ مانند قابی که در آن تن‌تن تابوت سنگی میلو را در میان دریای سرخ باز می‌کند.[H ۳۸] طراح در این تصویر، پیوندی میان دو بخش مجزا که با بیست قاب از یکدیگر فاصله دارند، برقرار می‌سازد: بیهوش شدن تن‌تن بر اثر یک ماده مخدر در مقبره فرعون، و بیدار شدنش در میان دریا بر روی یک تابوت سنگی. این اتصال تصویری به کمک طرح ابرهای سیروس تسهیل می‌شود؛ ابرهایی که به رنگ صورتی بر پس‌زمینه آبی آسمان کشیده شده‌اند و توده‌های گازی را تداعی می‌کنند که تن‌تن را در داخل مقبره به خواب فرو بردند.[۱۷۵]

افزون بر این، برخی قاب‌ها گویای بازیِ طراح هستند که می‌کوشد می‌کوشد پیکره‌هایی را که هیچ سنخیتی با هم ندارند، در یک قاب واحد در کنار هم قرار دهد؛ ترفندی که با به تصویر کشیدن مجسمه‌ها در میان شخصیت‌هایش انجام می‌شود. این موضوع در صفحه هشتم مشهود است، جایی که مجسمه خدای آنوبیس تا حد یک خدمتکارِ حامل لباس تنزل می‌یابد؛ و سپس در صفحه پنجاهم، زمانی که مجسمه خدای شیوا برای لحظه‌ای در یک قاب گویا به نظر می‌رسد، پیش از آنکه دوپونت و دوپونط در حالی که پشت آن پنهان شده‌اند، نمایان شوند. در هر دو مورد، این مجسمه‌ها با وجود ساختار انسان‌نمای خود، به دلیل تعلقشان به دنیای اشیاء، بی‌جان جلوه داده می‌شوند. با این حال، شخصیت‌های داستان نیز با وجود اینکه خودشان ایستا هستند، به لطف قواعد خوانشی که طراح وضع کرده است، پویا و جاندار تلقی می‌شوند.[۱۷۶]

نشانه کی-اوسخ

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
دایره‌ای شامل دو سطح - یکی سفید و یکی سیاه - که در هم پیچیده شده‌اند، با یک نقطه سیاه در مرکز سطح سفید و یک نقطه سفید در مرکز سطح سیاه.
نماد تایجیتو الهام‌بخش نشانه کی-اوسخ است.

نشانه فرعون کی-اوسخ، که در سراسر داستان یافت می‌شود، تفاسیر متعددی را برانگیخته است. این نشانه از یک دایره تشکیل شده که خطی مواج به‌طور عمودی از آن عبور کرده و از آن بیرون زده است، و با دو نقطه کامل می‌شود؛ یکی در درون این دایره و دیگری در بیرون آن.[۱۷۷]

در مصاحبه‌ای با پاتریس هامل، هرژه اذعان کرد که از تایجیتو، نماد معرف یین و یانگ، الهام گرفته است. ژان-ماری آپوستولیدس، منتقد ادبی، در تغییراتی که هرژه در این نشانه تائوئیستی ایجاد کرده، تمایلی برای تبدیل آن به «مظهر قدرت کهن» تحلیل می‌کند: امتداد خط مواج به خارج از دایره مانند «یک شاخه بیرونی است که می‌کوشد آنچه را که فراتر از مرز است جذب کند تا آن را به درون بازگرداند». در این فرضیه، نقطه بیرونی، از طریق تن‌تن، نشان‌دهنده همه کسانی است که اقتدار عالی استاد بزرگ را رد می‌کنند.[۱۷۸] به نوبه خود، برنارد اسپه فیلسوف بر این واقعیت تأکید می‌کند که این نشانه بر روی سیگارهایی با مارک «فلور فینا» بازتولید شده است، یک عبارت اسپانیایی که می‌توان آن را به «گل زیبا» ترجمه کرد و به حلقه برگزیدگانی اشاره دارد که اعضای این انجمن مخفی را تشکیل می‌دهند، مانند نخبگانی که بالاتر از افراد عادی قرار دارند. این فیلسوف معتقد است که نقطه خارج از دایره هم نشان‌دهنده تن‌تن است و هم هرژه، کسی که وقتی پدر ماری-لوئیز ون کاستم، اولین عشقش، از ازدواج آن‌ها ممانعت کرد، از جامعه مرفه طرد شد. به این ترتیب، نشانه کیه-اوسخ «تراکم گرافیکی تحقیر اجتماعی خواهد بود که [طراح] در معرض آن قرار گرفته بود.»[۱۷۹]

در یک سطح صرفاً هنری، پی‌یر فرنو-دروئل در این نشانه، یک بازسازی کوبیسمی از چهره تن‌تن می‌بیند، «بازپیکربندی‌شده، به شیوه ژرژ براک یا فرنان لژه [که] ویژگی‌های اصلی او را حفظ کرده باشد: چهره گرد، کاکل و چشم‌ها». در این فرضیه، خط موج‌دار نقش یک خط تقسیم‌کننده را بازی می‌کند «که وظیفه دارد چشم‌های قهرمان را، که از روبه‌رو و نیم‌رخ دیده می‌شود… و همچنین از پشت و رو، مانند کارت‌های بازی، همزمان به هم مرتبط و از هم جدا کند.»[۱۷۷]

گواهی بر جهان از دیدگاه غرب

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

شیوه‌ای که هرژه مردمانی را که تن‌تن در طول ماجراجویی‌هایش با آن‌ها ملاقات می‌کند به تصویر می‌کشد، بازتاب‌دهندهٔ برخی از کلیشه‌های غربی دوران خودش است. این امر، در وهله نخست، به جمعیت‌ها و فرهنگ عربی مربوط می‌شود. متیو بوشار اشاره می‌کند که «فضای داستان — که منظور از آن، توصیف ساختارهای سیاسی و روان‌شناسی جوامع خاورمیانه است — از جنبه‌های متعددی، از سیگارهای فرعون تا انبار زغال‌سنگ یکسان باقی می‌ماند: فضایی باز به روی بادهای چهارگانه، که هم گندم و هم علف هرز را با خود می‌آورند، اما فضایی بسته، با آداب و رسوم عجیب، که تنها تن‌تن و قهرمانان واقعی راه رام کردن آن را می‌دانند.»[۱۸۰] این واقعیت که پاتراش پاشا با تن‌تن ابتدا به عنوان یک دشمن و سپس به عنوان یک مهمان عالی‌قدر رفتار می‌کند، نشان‌دهنده ابهام در نگاه هرژه به شرقی‌هاست.[۱۸۱] وقتی شیخ به تن‌تن اعلام می‌کند «ما اینجا هیچ کاری با ارمغان‌های گندیده تمدن ادعایی شما نداریم!»، این کار برای دفاع از حاکمیت عرب در برابر حضور تهدیدآمیز غربی‌ها نیست، بلکه بیشتر برای تمسخر آن است: در واقع، در صفحه قبل، هرژه بادیه‌نشینی را به تصویر می‌کشد که پس از تلاش برای خوردن صابونی که تازه از تاجر پرتغالی، الیورا دا فیگورا خریده بود، از شدت خشم دیوانه شده است، گویی مردمان بیابان آن‌قدر بی‌فرهنگ هستند که از وجود صابون بی‌خبر باشند.[۱۸۲][۳۹]

بعداً، تن‌تن به طور ناخواسته فیلمبرداری یک فیلم را قطع می‌کند، زیرا صحنه خشن کتک خوردن یک زن توسط یک مرد عرب، تحت نگاه رضایت‌آمیز مردی دیگر را واقعی می‌پندارد. به گفته متیو بوشار، این صحنه به هیچ وجه کلیشه‌های غربی را محکوم نمی‌کند، زیرا «هیچ تصویر مثبتی از مرد عرب برای خنثی کردن تصویر فیلم‌برداری‌شده، که واقعی جلوه داده شده، وجود ندارد». عنوان فیلم، نفرت عرب، در این مورد گویاست.[۱۸۲] در نتیجه، همه چیز گویای آن است که خاورمیانه مکانی است که در آن «مردمی با آداب و رسوم عجیب و خطرناک زندگی می‌کنند که به نوعی، از درک غربی‌ها دور است.»[۱۸۲]

تصویر هندی‌ها نیز به نوبه خود، «تغذیه شده از کلیشه‌های ادبیات ماجراجویی نسل‌های گذشته» است.[۱۸۳] مهاراجه گایپاجامای جوان به عنوان یک حاکم روشنفکر، که صلاح مردمش را در ذهن دارد[۱۸۴] و در نهایت، به عنوان تنها «شخصیت مثبت جامعه هند» معرفی می‌شود. کاهنان که می‌خواهند برفی را قربانی کنند، و همچنین مرتاض، به عنوان شخصیت‌های شرور به تصویر کشیده می‌شوند.[۱۸۳]

رویای تن‌تن، جایگاهی برای بازگشت به گذشته؟

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

تن‌تن پس از ورود به مقبره فرعون کی-اوسخ، تحت تأثیر یک ماده مخدر قوی به خواب می‌رود. رؤیای او چهار قاب پی‌درپی را به خود اختصاص می‌دهد که با پس‌زمینه‌ای مایل به سبز یکدست شده‌اند و انباشته از عناصر معماگونه‌ای هستند که می‌توانند شخصیت طراح و قهرمانانش را روشن سازند.[۱۸۵] به گفته برنارد اسپه، استاد ادبیات، این رؤیا برای تن‌تن جایگاهی برای بازگشت به گذشته و دوران کودکی است. در قاب نخست، قهرمان داستان ایستاده است، سپس در قاب بعدی به چهار دست و پا می‌افتد، پیش از آنکه در قاب سوم روی زمین پهن شود و در نهایت، در قاب آخر توسط شخصیت‌های دیگر حمل شود. این تصویر پایانی از آن جهت بیشتر مایهٔ شگفتی است که با بازنمایی نوزادیِ تن‌تن درون گهواره کامل می‌شود. این صحنه برای شخصیتی بی‌خانواده که نه مادرش شناخته شده است و نه پدرش، یک تناقض به‌شمار می‌رود، اما بیش از هر چیز در کل این مجموعه بی‌همتاست؛ چرا که قهرمان داستان هرگز در هیچ جای دیگر به دوران کودکی خود اشاره نمی‌کند. در همین حال، شخصیت سافوکلس سارکوفاگوس مسیری معکوس را می‌پیماید: این شخصیت ابتدا از طریق چترش یادآوری می‌شود، سپس به حامل سیگارها بدل می‌گردد و در نهایت، به عنوان استاد بزرگ این عملیات به تصویر کشیده می‌شود؛ به طوری که هر چه تن‌تن بیشتر به عقب (دوران کودکی) بازمی‌گردد، پروفسور سارکوفاگوس بزرگ‌تر می‌شود،[۱۸۵] گویی که می‌خواهد طرد شدن قهرمان را نشان دهد.[۱۸۶]

از سوی دیگر، این رؤیا با اضطراب مرگ همراه است و کاملاً «بر پایه یک طرح جنایتکارانه بنا شده که از پیش فاش گردیده و به نوعی توسط قاچاقچیان برنامه‌ریزی شده است». در واقع، هنگامی که تن‌تن در قاب نخست هنوز هوشیار است، خود را مومیایی‌شده درون یک تابوتدان می‌بیند، درست مانند دانشمندانی که در بدو ورود به مقبره دیده بود. حضور آنوبیس در قاب دوم، یعنی خدای گورستان‌ها و حامی مومیایی‌کنندگان، «تأیید می‌کند که قهرمان در بیهوشی خود وارد یک روند تدفین شده است». در قاب‌های بعدی، چهره‌های اساطیری جای خود را به شخصیت‌هایی می‌دهند که تن‌تن در آغاز این ماجراجویی با آن‌ها ملاقات کرده بود، مانند دوپونت و دوپونط، راستاپوپولوس یا حتی میلو.[۱۸۷]

میلو، با وجود وفاداری‌اش به ارباب خود، در اینجا همدست طرد کردن او نشان داده شده است. برنارد اسپه این تصویر را خودزندگی‌نامه‌ای می‌داند: نام میلو الهام‌گرفته از عشق دوران کودکی هرژه یعنی ماری-لوئیز است که او نیز «میلو» نامیده می‌شد؛ عشقی که از سوی پدر دختر ممنوع شد، چرا که او این طراح آینده را پسری بدون آینده می‌دانست. ماری-لوئیز با وفادار ماندن به پدرش، به‌طور غیرمستقیم موجبات طرد اجتماعی هرژه را فراهم آورد؛ بنابراین، میلو نمادی از دختران جوانی خواهد بود که تسلیم قدرت پدری و مستبد هستند، و برای هرژه، انتقال عشق دوران جوانی‌اش به قالب یک سگ وفادار و وابسته به قهرمان داستان، به نوعی یک انتقام به‌شمار می‌آمد.[۱۸۸]

پس از این نخستین ورودِ رؤیا به ماجراهای تن‌تن، رویاهای متعدد دیگری در سراسر این مجموعه دنبال می‌شوند.[۱۸۹]

بازیگری در حال خواندن پشت تریبون در اتاقی تاریک.
نوآم مورگنشترن در یک اقتباس رادیویی از سیگارهای فرعون نقش تن‌تن را ایفا می‌کند.

در سال ۱۹۵۶، اولین اقتباس صوتی از سیگارهای فرعون، به کارگردانی ژان دی‌یری و با موسیقی گی باربیه، روی دیسک گرامافون (ال‌پی) توسط شرکت دکا رکوردز منتشر شد.[۱۹۰] · [۱۹۱] بین سال‌های ۱۹۵۹ و ۱۹۶۳، سازمان رادیو و تلویزیون فرانسه یک سریال رادیویی از ماجراهای تن‌تن در نزدیک به پانصد قسمت ارائه داد که توسط نیکول استراوس و ژاک لانژه‌ای تهیه‌ شده و در ایستگاه رادیویی فرانس دو-رژینال[ت] پخش شد. پخش سیگارهای فرعون در بیست و چهار قسمتِ حدوداً ده دقیقه‌ای انجام شد که از ۲۰ سپتامبر ۱۹۶۲ آغاز گردید و در ۱۳ نوامبر همان سال به پایان رسید. این اقتباس به کارگردانی رنه ویلمت و با موسیقی ونسان ویال و آندره پوپ، با هنرمندی موریس سارفاتی در نقش تن‌تن همراه بود.[۱۹۲]

از ۸ تا ۱۲ فوریه ۲۰۱۶، اقتباس رادیویی جدیدی از این داستان در پنج قسمت از شبکه فرانس کولتور، با همکاری شرکت مولینسار، کمدی-فرانسز و ارکستر ملی فرانسه پخش شد. این اثر به کارگردانی بنژامان آبیتان، بر اساس اقتباسی از کاتل گی‌یو و با موسیقی اصیل اولیویه داویو، توسط چندین بازیگر اجرا شد؛ از جمله نوآم مورگنشترن در نقش تن‌تن و ژرمی لوپز در نقش میلو.[۱۹۳][۱۹۴]

سیگارهای فرعون در سال ۱۹۹۱ به‌صورت یک قسمت از مجموعهٔ تلویزیونی ماجراهای تن‌تن توسط استودیوی فرانسوی ایلیپسنیم و شرکت انیمیشن کانادایی نِلوانا اقتباس شد.[۱۹۵] کارگردانی این قسمت را استفان برناسکونی بر عهده داشت و تیری ورموت صداپیشهٔ شخصیت تن‌تن بود.[۱۹۵] این اقتباس از آنجایی که مستقیماً از نقاشی‌های اصلی هرژه الهام گرفته شده، «عموماً وفادار» به کمیک‌های اصلی در نظر گرفته می‌شود.[۱۹۵]

در سال ۲۰۱۰، اولین قسمت از مجموعه مستند در جستجوی تن‌تن، به کارگردانی مارک تِمرمان که از شبکه آرته پخش شد، به سیگارهای فرعون اختصاص یافت. این قسمت مکان‌های مختلفی را که تن‌تن از آن‌ها بازدید کرده — یا مکان‌هایی که توانسته‌اند الهام‌بخش هرژه باشند — نشان می‌دهد.[۱۹۶]

بازی‌های ویدئویی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

در اوت ۲۰۲۲ اعلام شد که استودیو پندولو و مایکرویدس مشغول ساخت یک بازی ویدئویی ماجرایی با عنوان تن‌تن خبرنگار – سیگارهای فرعون هستند.[۱۹۷] تصاویر اولیهٔ بازی در مارس ۲۰۲۳ منتشر شد.[۱۹۸] این بازی در ۷ نوامبر ۲۰۲۳ برای مایکروسافت ویندوز، پلی‌استیشن ۴، پلی‌استیشن ۵، ایکس‌باکس وان، ایکس‌باکس سری X/S و نینتندو سوئیچ منتشر شد.[۱۹۹] این بازی هنگام عرضه با نقدهای متفاوتی مواجه شد و منتقدان در کنار مشکلات مربوط به روند بازی، به باگ‌های متعدد و مشکلات فنی آن نیز اشاره کردند.[۲۰۰][۲۰۱]

مسیر سفر مصری تن‌تن در این ماجرا، طی نمایشگاهی در موزه ملی تمدن مصر از ۲۲ نوامبر تا ۲۲ دسامبر ۲۰۲۲ گرامی داشته شد. این نمایشگاه توسط شرکت تن‌تن‌ایماژیناتیو و با همکاری بنیاد بین‌المللی هنرهای زیبا و تزئینی، مؤسسه گریفیث و وزارت گردشگری مصر، به مناسبت صدمین سالگرد کشف آرامگاه توت‌عنخ‌آمون و دویستمین سالگرد رمزگشایی هیروگلیف‌ها توسط ژان-فرانسوا شامپولیون برگزار گردید.[۲۰۲][۲۰۳]

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

یادداشت‌ها

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ هرژه چند سال بعد، از ژان کاپار برای خلق شخصیت پروفسور هیپولیت برگاموت در هفت گوی بلورین الهام می‌گیرد؛ ماجرای دیگری که در آن نیز پای نفرین و مومیایی در میان است.
  2. ↑ هرژه خود هرگز از اصطلاح لینیه کلر برای توصیف سبک طراحی‌اش استفاده نکرد. کارتونیست یوست سوارته نخستین‌بار در سال ۱۹۷۷ این اصطلاح را به‌کار برد.[۱۰۷]
  3. ↑ سیگارهای فرعون نخستین بار در سال ۱۳۵۹ خورشیدی (۱۹۸۰ میلادی) توسط انتشارات ونوس و با ترجمهٔ مترجمی با نامِ مستعارِ «اسمردیس» منتشر شد.
  4. ↑ شبکه رادیویی که ادغام آن با فرانس ۱ بین اکتبر و دسامبر ۱۹۶۳ منجر به ایجاد ایستگاه فرانس انتر شد.
  • Version en album des Cigares du pharaon :
  1. ↑ Hergé 1955, boards 1 & 4.
  2. ↑ Hergé 1955, boards 4 & 5.
  3. ↑ Hergé 1955, boards 6 & 10.
  4. ↑ Hergé 1955, board 14.
  5. ↑ Hergé 1955, board 17, case D3.
  6. ↑ Hergé 1955, boards 18 & 29.
  7. ↑ Hergé 1955, boards 31 & 33.
  8. ↑ Hergé 1955, board 36.
  9. ↑ Hergé 1955, board 41.
  10. ↑ Hergé 1955, boards 52 & 56.
  11. ↑ Hergé 1955, boards 58 & 62.
  12. ↑ Hergé 1955, board 56.
  13. ↑ Hergé 1955, boards 38 & 39.
  14. ↑ Hergé 1955, boards 38 & 43.
  15. ↑ Hergé 1955, boards 44 & 45.
  16. 1 2 Hergé 1955, plate 9.
  17. ↑ Hergé 1955, plate 3.
  18. ↑ Hergé 1955, plates 34 & 35.
  19. ↑ Hergé 1955, plates 1 to 4, cases A1 and A2.
  20. ↑ Hergé 1955, plate 5, case D3.
  21. ↑ Hergé 1955, plate 24.
  22. ↑ Hergé 1955, planche 29.
  23. ↑ Hergé 1955, planche 2, cases A1 et A2.
  24. ↑ Hergé 1955, planche 6, cases D4 et D5.
  25. ↑ Hergé 1955, planche 23.
  26. ↑ Hergé 1955, planche 16.
  27. ↑ Hergé 1955, planche 22, case C2.
  28. ↑ Hergé 1955, planche 19, case A1.
  29. ↑ Hergé 1955, planche 13.
  30. ↑ Hergé 1955, planche 44.
  31. ↑ Hergé 1955, planche 24.
  32. ↑ Hergé 1955, planches 28 et 29.
  33. ↑ Hergé 1955, planche 32.
  34. ↑ Hergé 1955, planche 53.
  35. ↑ Hergé 1955, planches 55 et 56.
  36. ↑ Hergé 1955, planche 58, case C3.
  37. ↑ Hergé 1955, planche 62, dernière ligne.
  38. ↑ Hergé 1955, planche 11, case A3.
  1. ↑ Assouline 1996, p. 129.
  2. ↑ Assouline 1996, p. 444–445.
  3. 1 2 3 4 Assouline 1996, p. 130.
  4. 1 2 Assouline 1996, p. 126–127.
  5. ↑ Assouline 1996, p. 125–126.
  6. ↑ Assouline 1996, p. 127.
  7. 1 2 Assouline 1996, p. 124.
  8. ↑ Assouline 1996, p. 607.
  9. ↑ Assouline 1996, p. 323–324.
  10. 1 2 Assouline 1996, p. 128.
  1. 1 2 3 4 Peeters 2006, p. 131–132.
  2. 1 2 Peeters 2006, p. 127.
  3. 1 2 3 Peeters 2006, p. 449.
  4. 1 2 Peeters 2006, p. 128.
  5. ↑ Peeters 2006, p. 129.
  6. ↑ Peeters 2006, p. 428–429.
  7. ↑ Peeters 2006, p. 543.
  8. ↑ Peeters 2006, p. 129–130.
  9. ↑ Peeters 2006, p. 139.
  10. ↑ Peeters 2006, p. 140.
  11. 1 2 Peeters 2006, p. 127–128.
  12. ↑ Peeters 2006, p. 130.
  13. ↑ Peeters 2006, p. 158.
  14. ↑ Peeters 2006, p. 131.
  • سایر موارد
  1. ↑ Hergé 1971, pp. 1–30.
  2. ↑ Hergé 1971, pp. 31–62.
  3. 1 2 3 François Rivière, Dupond et Dupont, dans 2014, p. 28.
  4. ↑ Hergé 1955, p. 1–2.
  5. ↑ Hergé 1955, p. 5.
  6. ↑ Hergé 1955, p. 10.
  7. ↑ Hergé 1955, p. 13.
  8. ↑ Hergé 1955, p. 14.
  9. ↑ Hergé 1955, p. 26.
  10. ↑ Hergé 1955, p. 33.
  11. ↑ Hergé 1955, p. 47–48.
  12. ↑ Hergé 1955, p. 61–62.
  13. ↑ Peeters 1989، pp. 31–32; Thompson 1991، pp. 24–25.
  14. ↑ Assouline 2009، pp. 22–23; Peeters 2012، pp. 34–37.
  15. ↑ Assouline 2009، pp. 26–29; Peeters 2012، pp. 45–47.
  16. ↑ Thompson 1991, p. 46.
  17. ↑ Peeters 1989, p. 39.
  18. 1 2 "Les Aventures de Tintin en Orient". Le Petit Vingtième (in French) (49): 8–9. 1932-12-08.
  19. ↑ Bouchard 2010, p. 229.
  20. 1 2 3 4 Peeters 2012, p. 64.
  21. ↑ Bruffaerts, Jean-Michel (1998). "Une reine au pays de Toutankhamon". Museum Dynasticum (in French). X (1): 3–35. ISSN 0777-0936.
  22. ↑ de Belgique, Marie-Esméralda; Vachaudez, Christophe (2014). Albert et Elisabeth (in French). Bruxelles: Racine. p. 90. ISBN 978-2-87386-886-4.
  23. 1 2 3 4 Goddin, Philippe (2001). Hergé, chronologie d'une œuvre (in French). Vol. 2. 1931-1935. Éditions Moulinsart. ISBN 2-930284-72-2.
  24. 1 2 3 Lebeau, Richard (2011). "Pharaons, rumeurs et malédictions". In Maricq, Dominique (ed.). Les personnages de Tintin dans l'histoire. pp. 43–47.
  25. ↑ Bruffaerts, Jean-Michel (2006). "Les coulisses d'un voyage royal. Le roi Albert et la reine Élisabeth en Égypte avec Jean Capart (1930)". Museum Dynasticum (in French). XVIII (1): 28–49. ISSN 0777-0936.
  26. ↑ Thompson 1991، p. 56; Farr 2001، p. 42; Lofficier و Lofficier 2002، p. 31.
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Sébastien Desurmont, L'esprit de Toutankhamon, dans 2015, p. 70–79.
  28. ↑ Thompson 1991، p. 56; Lofficier و Lofficier 2002، p. 31.
  29. ↑ Peeters 2012, p. 63.
  30. ↑ Thompson 1991, pp. 54–55.
  31. ↑ Spee 2004, p. 60.
  32. ↑ Lesage, Sylvain (2019-06-03). "Chapitre 3. Pilotes d'essai. En Belgique, des « éditeurs sans édition » ?". Publier la bande dessinée : les éditeurs franco-belges et l’album, 1950-1990. Papiers (in French). Presses de l’enssib. ISBN 978-2-37546-082-5. Retrieved 2021-01-12.
  33. 1 2 3 Thibault 2004, p. 11.
  34. ↑ "Les Cigares du pharaon : la séquence des serpents supprimée..." tintinomania.com. Retrieved 2021-04-05.
  35. ↑ "Cigares : la disparition des conseillers du maharadjah". tintinomania.com. Retrieved 2021-04-05.
  36. ↑ "Allan Thompson : l'archétype de la canaille". tintinomania.com. Retrieved 2021-04-05.
  37. ↑ Goddin, Philippe (2009). Hergé, Chronologie d'une œuvre. Vol. 6. 1950–1957. Bruxelles: Éditions Moulinsart. p. 170. ISBN 978-2-930284-99-6.
  38. ↑ Collectif (2016). À la découverte des grands ports du monde (in French). Ouest-France.
  39. 1 2 3 4 Blin, Louis (2017-04-11). "Tout un Orient nimbé d'exotisme". Tintin et les peuples du monde. Geo. pp. 110–115.
  40. ↑ Madœuf, Anna; Sanmartin, Olivier (2018). "Géographe et touriste ? Quelques selfies de Tintin en voyage". Les géographies de Tintin. CNRS Éditions. pp. 131–141. ISBN 978-2-271-11898-1.
  41. 1 2 3 Pioda, Stéphanie; Geoffroy-Schneiter, Bérénice (2010). Tintin à la découverte des grandes civilisations (in French). Coédition Beaux Arts Magazine & Le Figaro. p. 34.
  42. ↑ Soumois 1987, p. 66.
  43. ↑ Les personnages de Tintin dans l'histoire : Les événements de 1930 à 1944 qui ont inspiré l'œuvre d'Hergé. Paris. 2011.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:مکان بدون ناشر (رده)
  44. 1 2 3 Goddin 2008, p. 118.
  45. ↑ Tomblaine, Philippe (2015-03-12). "« Les Aventures de Tintin T4 : Les Cigares du pharaon » par Hergé". bdzoom.com (in French). Retrieved 2021-03-31.
  46. 1 2 Séthi Ier, carnaval et choucroute..., dans 2011, p. 40.
  47. ↑ "Les Aventures de Tintin en Orient, planche 6 parue dans le Petit Vingtième". bellier.co. Retrieved 2021-03-31.
  48. 1 2 Collectif (September–October 2015). Les animaux de Tintin (in French) (Hors-Série ed.). Le Point.
  49. 1 2 3 Léo Pajon, Influences, Le mirage des sables, dans 2015, p. 62–67.
  50. ↑ Madœuf, Anna (2015). "Tribulations tourmentées et selfies de Tintin en Orient". Géographie et Cultures (in French) (93–94): 99–112. doi:10.4000/gc.3894.
  51. ↑ "Quand Tintin découvrait La Mecque". Tintinomania (in French). 28 October 2018. Retrieved 3 April 2021.
  52. ↑ "Le Lotus bleu, planche 2 (version en noir et blanc parue dans Le Petit Vingtième le 9 August 1934)". Bellier (in French). Retrieved 5 April 2021.
  53. ↑ Collectif (11 April 2017). Tintin et les peuples du monde (in French). GEO. p. 28.
  54. 1 2 3 4 5 Mérand, Patrick (2015). Les arts et les sciences dans l'œuvre d'Hergé (in French). Sépia. pp. 20–25.
  55. ↑ Bidaud, Samuel (2017). "Tintin et le langage". Estudios Románicos (in French). 26: 143–157.
  56. ↑ Jean-Luc (11 December 2017). "Objets Tintin : le khouttar des Cigares". Tintinomania (in French).
  57. ↑ Delisle, Philippe (2009). "Le reporter, le missionnaire et l'« homme-léopard » - Réflexions sur les stéréotypes coloniaux dans l'œuvre". Outre-mers. Revue d’histoire (in French) (362–363): 267–281.
  58. ↑ Collectif (2013). Tintin et les forces obscures (in French). Le Point; Historia. p. 130. ISBN 979-1090956186.
  59. ↑ McCarthy 2006، p. 37; Apostolidès 2010، p. 20.
  60. 1 2 Apostolidès, Jean-Marie (2011) [1984]. Les Métamorphoses de Tintin (in French). Flammarion. p. 435. ISBN 978-2081249073.
  61. ↑ Hervé Gattegno, Les conjurés du mal, in 2013, p. 91–93.
  62. ↑ "Cigars of the Pharaoh (The Adventures of Tintin 4)". PubHTML5 (in English). The Manthan School. Retrieved 13 July 2026.
  63. ↑ Philippe Goddin, « Préface : aux sources de l’œuvre », dans Hergé, Les Cigares du pharaon (version colorisée de l'album de 1934), éditions Moulinsart-Casterman, 2022, p.13.
  64. ↑ 2015, p. 12–13.
  65. ↑ "Dupond et Dupont". Tintin.com (in French). Moulinsart. Retrieved 25 March 2021.
  66. ↑ François Rivière, Rastapopoulos, dans 2014, p. 29.
  67. ↑ Fascinant Monfreid, dans 2011, p. 41.
  68. ↑ Thompson 1991، p. 54; Farr 2001، p. 45; Peeters 2012، p. 63.
  69. ↑ Garcia, Bob (2018). Tintin, le Diable et le Bon Dieu (in French). Desclée de Brouwer. p. 248. ISBN 9782220095226.
  70. 1 2 Horeau, Yves; Hiron, Jacques (2015). "Tintin nous mène en bateau". ADMH (in French) (11). Amis du Musée Hergé.
  71. ↑ avant de les jeter à l'eau.
  72. ↑ Hergé conservait dans ses archives une photographie de ce navire.
  73. ↑ 124 mètres de long, plus de 6000 tonnes de déplacement
  74. ↑ environ soixante mètres de long, et mille tonnes de déplacement
  75. ↑ Datant à l'origine de 1915, mais refondue en 1928.
  76. ↑ Horeau, Yves; Merand, Patrick; Hiron, Jacques (2021). Tintin, Haddock et les bateaux (in French). Bruxelles: Éditions Moulinsart / Casterman. pp. 18–19. ISBN 978-2874244582.
  77. ↑ Goddin, Philippe (2025). Tintin - Hergé : Les coulisses d'une œuvre - 4. Les Cigares du Pharaon (in French). Moulinsart–Prisma.
  78. ↑ Hergé 1955, p. 8.
  79. ↑ Tintin, Hergé et les autos 2004, p. 23.
  80. ↑ Ce qui n'est pas, en soi, irréaliste, surtout pour une automobile supposée avoir été construite aux États-Unis.
  81. ↑ Tintin, Hergé et les autos 2004, p. 9.
  82. ↑ "La musique dans les albums de Tintin : Les Cigares du pharaon". Tintinomania (in French). Retrieved 3 April 2021.
  83. 1 2 Soumois 1987, p. 67.
  84. ↑ Soumois 1987, p. 68.
  85. ↑ "Allo ! Bruxelles ? Ici Rawhajpoutalah !". Tintin.com (in French). Moulinsart. 23 October 2013. Retrieved 6 April 2021.
  86. ↑ Baronian, Jean-Baptiste (8 October 2015). Dictionnaire amoureux de la Belgique (in French). edi8. p. 540. ISBN 978-2-259-24868-6. Retrieved 19 June 2017.
  87. ↑ Jourdan, Editions; Marlière, Bernard (20 November 2014). Anthologie de l'humour belge - Du Prince de Ligne à Philippe Geluck (in French). Primento. p. 544. ISBN 978-2-39009-019-9. Retrieved 19 June 2017.
  88. ↑ Soumois 1987, p. 75–76.
  89. ↑ Goddin 2008، p. 112; Peeters 2012، p. 62.
  90. ↑ Assouline 2009, p. 42.
  91. ↑ "Les Aventures de Tintin en Orient". Le Petit Vingtième (in French) (6). 8 December 1932.
  92. 1 2 Thompson 1991, p. 56.
  93. ↑ Thompson 1991، p. 56; Peeters 2012، p. 63.
  94. ↑ Lofficier و Lofficier 2002، p. 30; Peeters 2012، pp. 67–69.
  95. ↑ Goddin 2008, p. 96.
  96. ↑ Lofficier و Lofficier 2002، p. 31; Peeters 2012، p. 64.
  97. ↑ Thompson 1991، p. 52; Lofficier و Lofficier 2002، p. 31; Assouline 2009، p. 42; Peeters 2012، p. 65.
  98. ↑ Lofficier & Lofficier 2002, p. 31.
  99. ↑ Thompson 1991، p. 53; Farr 2001، p. 41; Assouline 2009، pp. 42–43.
  100. ↑ Thompson 1991، p. 53; Farr 2001، p. 41; Peeters 2012، pp. 64–65.
  101. ↑ Assouline 2009، p. 42; Peeters 2012، p. 64–65.
  102. 1 2 Thompson 1991، p. 54; Farr 2001، p. 41.
  103. ↑ Thompson 1991، p. 54; Assouline 2009، p. 43.
  104. ↑ Peeters 2012, p. 60.
  105. ↑ Assouline 2009، pp. 40–41; Peeters 2012، pp. 67–68.
  106. ↑ "Tintin: quand les albums ont pris des couleurs". Tintinomania (in French). 2019-03-01. Retrieved 2019-03-01.
  107. ↑ Pleban 2006.
  108. ↑ Peeters 1989، p. 41; Lofficier و Lofficier 2002، p. 30.
  109. ↑ Thompson 1991، p. 55; Farr 2001، p. 48.
  110. ↑ Farr 2001, p. 46.
  111. 1 2 3 4 Farr 2001, p. 48.
  112. ↑ Farr 2001, p. 55.
  113. ↑ Farr 2001, p. 42.
  114. ↑ "Le mystère de la carte (changeante) des Cigares du pharaon". Tintinomania (in French). Retrieved 2021-04-06.
  115. ↑ Farr 2001, pp. 45–46.
  116. ↑ Peeters 1989, p. 41.
  117. ↑ Thompson 1991, p. 57.
  118. ↑ "Planches de l'édition en couleurs parues dans le Journal de Tintin en 1976". Bellier.co (in French). Retrieved 2021-04-05.
  119. 1 2 Lofficier & Lofficier 2002, p. 30.
  120. ↑ Lofficier, Jean-Marc; Lofficier, Randy (2002). The Pocket Essential Tintin (in English). Harpenden, Hertfordshire: Pocket Essentials. p. 30. ISBN 978-1-904048-17-6.
  121. ↑ Tw, « Qu’est-ce qu’on lit ? La nouvelle édition des Cigares du pharaon », Metro, 29 octobre 2022 (consulté le 17 janvier 2023).
  122. ↑ "Hergé et les sardines portugaises d'O Papagaio". Tintinomania (in French). Retrieved 2021-04-04.
  123. 1 2 3 Grutman, Rainier (2020). "Tintin au pays des traductions" (PDF). Parallèles (in French). 32 (1): 177–193. doi:10.17462/para.2020.01.10.
  124. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Latin. De Sigaris Pharaonis". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  125. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Serbe. Faraonova cigara". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  126. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Vietnamien. Những điếu xì gà của vua Ai Cập cổ đại". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  127. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Arménien. Paravonin sigarneree". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  128. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Farsi Pir - Les Cigares du pharaon". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  129. ↑ "Tintin (en langues étrangères): 4Hongrois - A farao szivarjai". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  130. ↑ "Un « Tintin » en occitan, de Leucate à Trèbes". La Dépêche du Midi (in French). 2016-09-22. Retrieved 2021-04-02.
  131. ↑ "Tintin (en langues régionales): 4Gaélique - Todóga na bhFaronna". BD Gest' (in French). Retrieved 2021-04-02.
  132. ↑ Lofficier & Lofficier 2002, p. 32.
  133. 1 2 3 Lofficier & Lofficier 2002, p. 33.
  134. ↑ Thompson 1991, p. 52.
  135. ↑ Thompson 1991, p. 55.
  136. ↑ Farr 2001, p. 41.
  137. ↑ Farr 2001, p. 45.
  138. ↑ Peeters 2012, p. 62.
  139. ↑ Assouline 2009, p. 43.
  140. ↑ McCarthy 2006, pp. 135–137.
  141. ↑ McCarthy 2006, p. 90.
  142. 1 2 3 Peeters 1984, p. 83–84.
  143. ↑ Sadoul 1989, p. 9.
  144. ↑ Thibault 2004, p. 1–2.
  145. ↑ Thibault 2004, p. 1.
  146. ↑ Smolderen 1983, p. 3.
  147. 1 2 3 4 Peeters 1984, p. 84–85.
  148. ↑ Bourdil, Pierre-Yves (1990). Hergé (in French). Brussels: Labor. p. 27. ISBN 978-2-8040-0578-8.
  149. 1 2 Thibault 2004, p. 12.
  150. ↑ Allamel-Raffin, Catherine; Gangloff, Jean-Luc (2007). "Le savant dans la bande dessinée : un personnage contraint". Communication et langages (in French) (154): 123–133.
  151. ↑ Marion, Philippe (1993). "Étoile mystérieuse et boule de cristal: Aspects du fantastique hergéen". Textyles (in French) (10): 205–221. ISSN 0776-0116.
  152. ↑ Labelle 2014, p. 138.
  153. ↑ Labelle 2014, p. 66.
  154. ↑ Labelle 2014, p. 27.
  155. ↑ Jacques Langlois, Marchands de sommeil, dans 2013, p. 31–33.
  156. ↑ Labelle 2014, p. 144.
  157. ↑ Jacques Langlois, Le spectre d'autre part, dans 2013, p. 81–83.
  158. ↑ Serge Tisseron, Images de démence ordinaire, dans 2013, p. 111–113.
  159. 1 2 Bidaud, Samuel (2018). "Pour une poétique de la mer dans Tintin" (PDF). Études romanes de Brno (in French). 39: 177–185.
  160. 1 2 Thibault 2004, p. 2.
  161. 1 2 3 Thibault 2004, p. 5–6.
  162. ↑ Fresnault-Deruelle 1999, p. 99.
  163. ↑ Thibault 2004, p. 6.
  164. 1 2 3 Thibault 2004, p. 3.
  165. ↑ Kovaliv 2017, p. 48–49.
  166. ↑ Baroni, Raphaël (2016). "Hergé ou la tension de la planche". Revue Bédéphile (in French) (2): 76–81.
  167. ↑ Kovaliv 2017, p. 52.
  168. ↑ Kovaliv 2017, p. 76.
  169. ↑ Pierre Sterckx, Influences, L'art égyptien, dans 2015, p. 46.
  170. ↑ Adrien Guillemot, Entretien avec Pierre Sterckx, dans 2015, p. 57.
  171. ↑ Fresnault-Deruelle, Pierre (2006). Les mystères du Lotus bleu (in French). Éditions Moulinsart. p. 15. ISBN 2-87424-121-0.
  172. ↑ "Quand la BD inspire la muséographie". Grande Galerie, le journal du Louvre (in French) (39): 75. March 2017.
  173. ↑ Fresnault-Deruelle 1999, p. 14.
  174. ↑ Fresnault-Deruelle 1999, p. 15.
  175. ↑ Fresnault-Deruelle, Pierre (2002). Hergé ou La profondeur des images plates: Cases en exergue (in French). Moulinsart. pp. 17–18.
  176. ↑ Fresnaut-Deruelle 1999, p. 83.
  177. 1 2 Fresnault-Deruelle, Pierre (2008). "Référence et révérence à l'art ou le classicisme d'Hergé". Recherches sémiotiques / Semiotic Inquiry. 28–29 (3–1): 163–180. doi:10.7202/1005868ar. Retrieved 2026-07-14.
  178. ↑ Apostolidès, Jean-Marie (2003). Tintin et le mythe du surenfant. Éditions Moulinsart. pp. 65–67. ISBN 9782874240249.
  179. ↑ Spee 2004, p. 67.
  180. ↑ Bouchard 2010, p. 236.
  181. ↑ Pascal Ory, Les Arabes, plus ou moins antipathiques, mais jamais neutres, dans 2014, p. 123.
  182. 1 2 3 Bouchard 2010, p. 234.
  183. 1 2 Pascal Ory, Les Hindous et les Tibétains, du stéréotype à la spiritualité new age, dans 2014, p. 125.
  184. ↑ Skilling, Pierre (2001). Mort aux tyrans! - Tintin, les enfants, la politique. Études culturelles. Québec: Éditions Nota bene. ISBN 9782895180777.
  185. 1 2 Spee 2004, p. 60–61.
  186. ↑ Spee 2004, p. 63.
  187. ↑ Spee 2004, p. 61–62.
  188. ↑ Spee 2004, p. 64–70.
  189. ↑ Jean-Marie Embs, Les clés du songe, dans 2013, p. 11–13.
  190. ↑ "Les Aventures de Tintin : Les Cigares du pharaon". Gallica (in French). Bibliothèque nationale de France. Retrieved 2021-04-17.
  191. ↑ "Hergé – Les Aventures De Tintin. Les Cigares Du Pharaon". Discogs (in French). Retrieved 2021-04-06.
  192. ↑ "Les Cigares du pharaon". Madelen (in French). Institut national de l'audiovisuel. Retrieved 2021-04-06.
  193. ↑ "Un feuilleton radiophonique avec Tintin et Milou dans « Les Cigares du Pharaon »". La Croix (in French). La Croix. 2016-02-08. Archived from the original on 7 مه 2021. Retrieved 2021-04-06.
  194. ↑ "Les aventures de Tintin jouées par la troupe du Français sur France Culture". Le Point (in French). Le Point. 2016-01-15. Retrieved 2021-04-06.
  195. 1 2 3 Lofficier & Lofficier 2002, p. 90.
  196. ↑ "Série "Sur les traces de Tintin"". Tintin.com (in French). Retrieved 5 April 2021.
  197. ↑ Phillips, Tom (2022-08-22). "Tintin game to adapt Cigars of the Pharaoh". Eurogamer (in British English). Retrieved 2023-03-17.
  198. ↑ Romano, Sal (2023-03-09). "Tintin Reporter: Cigars of the Pharaoh reveal trailer, screenshots". Gematsu (in American English). Retrieved 2023-03-17.
  199. ↑ "Les cigares du Pharaon, le jeu sort en novembre 2023". Ligne Claire (in French). 2023-07-26. Retrieved 2023-08-02.
  200. ↑ "Tintin Reporter – Cigars of the Pharaoh". Metacritic. Retrieved 2026-10-06.
  201. ↑ "Test Tintin et les Cigares du Pharaon : un retour dans le JV par la petite porte". JeuxActu (in French). Retrieved 2026-10-06.
  202. ↑ "Tintin au Caire". Tintin.com (in French). 2022-11-21. Retrieved 2022-12-31.
  203. ↑ Reda, Nasma (2022-12-07). "Tintin en Egypte". Al-Ahram Hebdo (in French). Retrieved 2022-12-31.

کتاب‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کتاب اصلی سیگارهای فرعون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کتاب‌های دربارهٔ هرژه و آثارش

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

کتاب‌هایی درباره آثار هرژه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]