سیف‌الدین خان مکری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سیف الدین خان مکری)
سیف الدین خان مکری
Saif ad-Din Mukri.jpg
مأمور دولتی، حاکم
پیش ازعزیزخان مکری
اطلاعات شخصی
زاده۱۲۴۲(خورشیدی)
بوکان، ایران
سردار مکری
درگذشته۱۲۶۹ یا ۱۲۷۰ خورشیدی
بوکان،
فرزندانطوبی
زهرا
صغرا
محمد حسین
خویشاوندانعزیزخان مکری
پاشاخان مکری
فرخ‌خان مکری
دیناسلام


سیف الدین خان مکری (۱۲۴۲–۱۲۶۹ بوکان[۱]) حاکم بوکان و فرماندار ساوجبلاغ مکری در اواخر دورۀ ناصرالدین شاه قاجار بود.

زندگی

سیف الدین خان مُکری فرزند عزیزخان مکری، در سال ۱۲۴۲ خورشیدی به دنیا آمد. مادر او رضیه خانم تیلکوئی نام داشت که از عشیره بزرگی در منطقه اردلان بخش جنوب سقز بود. پس از مرگ پدرش، در سال ۱۲۴۲ خورشیدی در سن هفت سالگی ناصرالدین شاه او را به حکومت ساوجبلاغ مکری منصوب کرد تا اداره این منطقه را به عهده گیرد. مدت کوتاهی حاکم ساوجبلاغ بود.

سفرنامه ژاک دو مورگان

ژاک دو مورگان در کتاب جغرافیای غرب ایران (صفحه ۲۰ و ۲۱) دربارهٔ سیف الدین خان مُکری چنین نوشته‌است:

سیف الدین خان

سیف الدین خان سردار پسر حاکم سابق آذربایجان به‌همین نام، از اعقاب والی‌های مکری و از همین رو دارای قدرت و حمکرانی غیرقابل انکاری بر طوایف و عشایر مختلف بوده. بدبختانه کمی بعد از عزیمت ما از مکریان، اجل این مرد توانا و دانا را در بیست و نه سالگی در ربود و ایران را از وجود یک هوشمند و برگزیده محروم ساخت.

در بازگشت به مکریان من و خام مرگان و همه کاروان را در قصر سردار آباد که دوست من سیف الدین خان با کمال لطف آن را در اختیار ما نهاده بود گذاشتم و خود به منظور سروصورت دادن بعضی مسائل مربوط به ماموریتم با چاربار به تبریز رفتم. صبح بیستم نوامبر از سردار آباد حرکت کردیم. برف می‌بارید و ما از مرگ سیف الدین خان مطلع شدیم.

در کتاب خاطرات و سفرنامه مرگان نسخه ۱۸۹۰ به جزئیات بیشتری در مورد سیف الدین خان پرداخته‌است که از این قرار است:[۲]

پیش از این گفته‌ام تمامی کردها عشایر بودند تا کم‌کم با الگوبرداری از ایرانی‌ها و مسیحیان آذربایجان دست به ساخت روستاهایی زدند. بسیار دشوار است برآورد اینکه چه زمانی این دگرگونی آغاز شده و یا حتی پیش از گسترش شهریت توسط امیر خان سردار، سیف الدین والی مکری و حاکم آذربایجان در سرزمین‌های موروثی‌اش در آنجا وجود داشته. وی در آنجا سردارآباد را بنا نهاد و اهمیت بوکان را افزایش داد و کردها را تشویق به ایجاد دهات در زمین‌هایشان کرد. در این شرایط تعجب‌آور نیست یافتن موارد مشترک در میان دهات کرد و آذربایجان: خانه‌ها و بناهای خشتی پوشیده از تراس، راه‌های باریک و پر پیچ‌وخم که امکان عبور را فراهم می‌کنند و انبوه خاک رس انباشته شده در کنار درب خانه‌ها.[۳]

در تمام روز هوا وحشتناک است، باران و تگرگ است و باد شدید و سرد. پنج فرسخ (۳۳ کیلومتر) را پیمودیم تا به ده کوچیک رسیدیم. مالک کوچیک دو ارمنی توریس هستند که در آنجا سکنی دارند. آنها بسیار دوست داشتنی هستند و از ما به بهترین روش ممکن استقبال کردند اما در کشور به عنوان راهنزنان خطرناکی شناخته شده‌اند. آنها به شکل کردها لباس می‌پوشند تا بتوانند کارهایشان را آسانتر انجام دهند.

در آنجا خبر مرگ ژنرال سیف الدین خان، حاکم کردستانِ مکری به ما رسید. او بیست و نه سالش بود و شاه او را بتازگی به سمت «مارشال» منصوب کرده بود. سیف الدین خان مدت زمانی را دور از پدرش گذراند. وی تنها هفت سال داشت زمانی که مارشال، حاکم آذربایجان درگذشت. مادرش از جوانی وی استفاده کرد و در جهت منافع خود ثروت عظیمی را که در کنترل داشت از بین برد.

وی از طرف گماشتگان قبلی سردار مورد حمایت قرار گرفت و زمانی که سیف الدین به سن بلوغ عقلی رسید از صد و هشت دِه و قلمرو وسیعی که پدرش در تصاحب داشت تنها دِه بوکان بجا مانده بود، همانجایی که در جریان شورش مُکری، در برابر شورشیان استقامت کرد. سیف الدین خان استعداد خارق‌العاده ای داشت. وی بصورت تحسین‌برانگیزی زبان‌های شرقی مانند ترکی، فارسی، عربی، کردی و… فرانسوی و کمی انگلیسی و آلمانی را از برداشت. او خود بتنهایی آموخته بود و قدرت جذب باورنکردنی‌اش وی را بزودی برتر از تمام ایرانیانی قرار داد که در اروپا دانش‌آموخته بودند.

به جز این سیف الدین خان در مشکلات یک مدیر خوب و شجاع بود. در چندین مورد صلح را در کردستان مکری برقرار کرد. مرگ وی خسارت بزرگی بود برای حکومت ایران (یادداشت ۲۰ نوامبر ۱۸۹۰). بعدها دانستم که سیف الدین خان توسط همسرش که دختر یک آقای کردستانِ مکری بود مسموم شد.

مرگ

سیف الدین خان مکری در سال ۱۳۰۸ هجری قمری برابر با ۱۲۶۹ خورشیدی درگذشت و او را در تبریز نزدیک مقبره عزیزخان دفن کردند.

خانواده

فرزندان
  • طوبی خانم همسر حبیب‌الله خان سرتیپ مالک سیمینه
  • زهرا خانم همسر رسول آقا عباسی فرزند حاجی ابراهیم انبار
  • صغرا خانم همسر محمود ایلخانی زاده
  • محمد حسین خان مکری
همسر
  • حسنی جهان خانم، فرزند پاشا خان مکری ملقب به مظفرالدوله همسر سیف الدین خان بود. پاشاخان فرزند فرخ‌خان مکری برادر عزیزخان بود.

منابع

  • تاریخ ادب و فرهنگ مکریان - بوکان - افخمی ابراهیم (کتاب)
  • بوکان له سه دهٔ بیسته م دا، کوی ۸۱ به لگه نامه توسط رحمان محمدیان (کتاب)
  • Morgan, J. de (1895). Mission scientifique en Perse / par J. de Morgan. Retrieved 26 Oct 2021.
  1. «سیف الدین خان مکری». بوکان مکری. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۹۳.[پیوند مرده]
  2. Morgan، Mission scientifique en Perse / par J. de Morgan، 41(فرانسوی).
  3. Morgan، Mission scientifique en Perse / par J. de Morgan، 31-32(فرانسوی).