سیزیجی
همیوغی یا «سیزیجی» (Syzygy) یعنی همراستا شدن اجرام آسمانی که میتواند باعث پدیدههایی مانند خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی شود.
همیوغی در اخترشناسی به وضعیتی گفته میشود که سه جرم آسمانی مهم، معمولاً خورشید، زمین و ماه، تقریباً روی یک خط راست قرار میگیرند. یعنی اگر از فضا نگاه کنیم، این سه جرم پشت سر هم و همراستا دیده میشوند.[۲]
در تعریفی ساده، تصور کنید یک چراغقوه (خورشید)، یک توپ (زمین) و یک توپ کوچکتر (ماه) را روی یک خط مستقیم بچینیم. زمانی که این سه دقیقاً در یک راستا قرار بگیرند، حالت همیوغی رخ داده است.
همیوغی دو حالت اصلی دارد:
۱) ماه بین زمین و خورشید قرار میگیرد. در این حالت ممکن است خورشیدگرفتگی رخ دهد، چون ماه جلوی نور خورشید را میگیرد و سایهاش روی زمین میافتد.
۲) زمین بین خورشید و ماه قرار میگیرد. در این حالت ممکن است ماهگرفتگی رخ دهد، چون سایهٔ زمین روی ماه میافتد.
نکتهٔ مهم این است که هر بار که ماه نو یا ماه کامل میشود، الزاماً گرفتگی رخ نمیدهد، چون مدار ماه کمی کج است و همیشه سه جرم دقیقاً روی یک خط کامل قرار نمیگیرند. فقط وقتی این همراستایی به اندازهٔ کافی دقیق باشد، گرفتگی دیده میشود.[۳]
بررسی اجمالی
[ویرایش]این کلمه اغلب در رابطه با خورشید، زمین یا ماه یا یک سیاره در جایی که دومی در مقارنه یا مقابله باشد مورد استفاده قرار میگیرد. گرفتگی خورشید و ماه در زمان سیزیجی رخ میدهد، وقتی هر کدام از آنها (خورشید و ماه) درحال گذر و اختفا باشند. این اصطلاح اغلب زمانی به کار میرود که خورشید و ماه در (ماه نو) یا در (بدر) باشند.[۵]
بهطور عمومی کلمه سیزیجی اغلب برای توصیف وضعیت یا موقعیتهای جالب توجه اجرام نجومی استفاده میشود. به عنوان مثال، یکی از این موارد در ۲۱ مارس ۱۸۹۴، حوالی ساعت ۲۳:۰۰ به وقت گرینویچ رخ داد، زمانی که عطارد در حالی که از زهره دیده میشد از خورشید عبور کرد، و عطارد و زهره همانطور که از زحل دیده میشدند هر دو بهطور همزمان از خورشید عبور کردند، همچنین برای توصیف موقعیتهایی استفاده میشود که همه سیارات در یک سمت خورشید هستند، حتی اگر لزوماً در یک خط مستقیم نباشند، مانند ۱۰ مارس 1982.[۶]
تنوع جزر و مدی
[ویرایش]سیزیجی باعث ایجاد پدیدهٔ دوماهه (به معنی هر دو ماه یک بار) جزر و مد اسپرینگ (spring tides) و نیپ (neap tide) میشود. در ماه جدید و کامل که خورشید و ماه در حالت سیزیجی قرار دارند نیروی جزر و مدی آنها یک دیگر را تقویت کرده و آب اقیانوس، هم بیشتر از حد متوسط بالا میرود و هم کمتر از میانگین پایین میآید. برعکس، در ربع اول و سوم، چون خورشید و ماه در زوایای قائم هستند نیروهای جزر و مدی آنها با یکدیگر مقابله میکنند و دامنه جزر و مد کوچکتر از میانگین است.[۷] تغییرات جزر و مدی را میتوان در پوسته زمین نیز اندازهگیری کرد و این تأثیرات جزر و مدی ممکن است بر بسامد زمین لرزهها تأثیر بگذارد.
منابع
[ویرایش]- ↑ "Three Planets Dance Over La Silla". ESO Picture of the Week. Retrieved 5 June 2013.
- ↑ "Syzygy". Glossary, The Astronomical Almanac Online. HM Nautical Almanac Office and United States Naval Observatory. 2012. Archived from the original on 2013-06-15. Retrieved 2012-09-13.
- ↑ Encyclopaedia Britannica, مدخل «Syzygy»
- ↑ Webster, Guy (June 10, 2014). "Mercury Passes in Front of the Sun, as Seen From Mars". NASA. Retrieved June 10, 2014.
- ↑ Coyle, Harold P. (2008). "Syzygy". ©McGraw-Hill Companies. doi:10.1036/1097-8542.757218. Retrieved May 5, 2012.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help) - ↑ "Ideas & Trends in Summary; It's All Right To Come Out Now". New York Times. March 14, 1982. Retrieved May 20, 2015.
- ↑ Matt Rosenberg. "Tides: The Sun and Moon Affect the Oceans". Archived from the original on 18 November 2012. Retrieved May 10, 2012.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Syzygy (astronomy)». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۹ ژانویه ۲۰۲۱.
| ویژگیهای فیزیکی |  | |
|---|---|---|
| مدار ماه | ||
| سطح و عارضهها | ||
| علم | ||
| کاوش ماه | ||
| زمانگویی و ناوبری فلکی | ||
| گامهای ماه و نامهای آن | ||
| پدیدههای روزانه | ||
| وابسته | ||
| قمرهای سیارهای |  | |
|---|---|---|
| دیگر سامانههای اقماری | ||
| بزرگترین قمرها | ||
 | |
