سومالیلند بریتانیا
تحتالحمایگی سومالیلند Maxmiyadda Dhulka Soomaalida (سومالیایی) | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| تحتالحمایگی تحت حاکمیت بریتانیا (۱۸۸۴–۱۹۲۰)؛ ادارهٔ مستعمرهٔ سلطنتی (۱۹۲۰–۱۹۶۰) | |||||||||||||||||||
.svg) .svg) Flag
بالا: ۱۹۰۳–۱۹۵۰ پایین: ۱۹۵۲–۱۹۶۰ .svg) .svg) بالا: نشان (۱۹۰۳–۱۹۵۰)
پایین: نشان (۱۹۵۲–۱۹۶۰) | |||||||||||||||||||
سرود:
| |||||||||||||||||||
 سومالیلند بریتانیا در ۱۹۲۲ | |||||||||||||||||||
| وضعیت | تحتالحمایگی تحت حاکمیت بریتانیا (۱۸۸۴–۱۹۲۰)؛ مستعمره تاج اداره بهصورت مستعمره سلطنتی (۱۹۲۰–۱۹۶۰)[۱] | ||||||||||||||||||
| پایتخت | |||||||||||||||||||
| زبان(های) رایج | |||||||||||||||||||
| دین(ها) | اسلام | ||||||||||||||||||
| فرماندار | |||||||||||||||||||
• ۱۸۸۴–۱۸۸۸ (نخستین) | فردریک مرسر هانتر | ||||||||||||||||||
• ۱۹۵۹–۱۹۶۰ (آخرین) | داگلاس هال | ||||||||||||||||||
| تاریخ | |||||||||||||||||||
• معاهدات حمایت با سلطنتهای محلی سلطانالتول عیداگاله | ۱۸۸۸ | ||||||||||||||||||
• شورش دراویش / کارزار سوم | ۱۹۰۰–۱۹۲۰ | ||||||||||||||||||
• تهاجم ایتالیا (جنگ جهانی دوم) | ۳ اوت ۱۹۴۰ | ||||||||||||||||||
• بازپسگیری بریتانیا | ۸ آوریل ۱۹۴۱ | ||||||||||||||||||
• استقلال بهعنوان کشور سومالیلند | ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰ | ||||||||||||||||||
| مساحت | |||||||||||||||||||
| ۱۹۰۴[۲] | ۱۳۷٬۲۷۰ کیلومتر مربع (۵۳٬۰۰۰ مایل مربع) | ||||||||||||||||||
| جمعیت | |||||||||||||||||||
• ۱۹۰۴[۲] | ۱۵۳٫۰۱۸ | ||||||||||||||||||
| واحد پول |
| ||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| امروز بخشی از | |||||||||||||||||||
سومالیلند بریتانیا، بهطور رسمی تحت الحمایه سومالیلند (سومالیایی: Maxmiyadda Dhulka Soomaalida)، تحتالحمایه بریتانیا در قلمرو سومالیلند امروزی بود.[۳] این کشور با سومالی ایتالیا، ساحل سومالی فرانسه و امپراتوری اتیوپی (که بعدها از سال ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۱ بخشی از آفریقای شرقی ایتالیا شد) هممرز بود.
این سرزمین از سال ۱۸۸۴ تا ۱۹۲۰ شامل سلطاننشینهای خودگردانی بود که تحتالحمایه بریتانیا بودند و پس از آن مستقیماً تحت اداره دفتر استعمار قرار گرفتند. پس از شکست نیروهای درویش در سال ۱۹۲۰، این منطقه تحتالحمایه، رسماً به عنوان مستعمره سلطنتی تأسیس شد.
در جریان جنگ جهانی دوم، سومالیلند بریتانیا از ۳ اوت ۱۹۴۰ تا ۸ آوریل ۱۹۴۱ در اشغال نیروهای ایتالیایی بود، تا آنکه نیروهای بریتانیایی دوباره کنترل این سرزمین را به دست گرفتند.[۴]
در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰، سومالیلند بریتانیا به عنوان ایالت سومالیلند استقلال یافت. پنج روز بعد، در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، این کشور داوطلبانه با سرزمین تحت قیمومیت سومالی (سومالیلند ایتالیا سابق) متحد شد و جمهوری سومالی را تشکیل داد.[۵]
دولت سومالیلند، یک دولت به رسمیت شناخته نشده که در سطح بینالمللی به عنوان یک منطقه خودمختار سومالی شناخته میشود، خود را به عنوان دولت جانشین سومالیلند بریتانیا میداند.[۶]
تاریخچه
[ویرایش]
معاهدات تحتالحمایه
[ویرایش]بریتانیا، سلطنت اسحاق و طایفهٔ اسحاق در سومالیلند نخستینبار در سال ۱۸۲۵ با یکدیگر تماس پیدا کردند؛ زمانی که کشتی بریتانیایی به نام مِری اَن (به انگلیسی: Mary Anne) در بندر بِربِرا مورد حملهٔ نیروهای اسحاق قرار گرفت و غارت شد.
این حمله منجر به حمله بریتانیا به شهر و مذاکرات بعدی با سلطنت شد. حوادث دیگری در دهه ۱۸۵۰ رخ داد، به ویژه با حمله به هیئتهای اکتشافی بریتانیا و محاصره بربره (۱۸۵۵)، که از نقاط کلیدی اختلاف بین بریتانیا و اسحاق بودند.
بریتانیاییها تا سال ۱۸۸۸ و پس از امضای معاهدات، نتوانستند تحتالحمایهٔ سومالیلند بریتانیا را تأسیس کنند، اما تنشها بین اسحاق و مقامات بریتانیایی ادامه یافت.
در اواخر قرن نوزدهم، انگلستان با قبایل گدابورسی، عیسی، حبر اول، گرحاجی، آراپ، حبر جعلو و ورسنجلی قراردادهایی امضا کرد که تحت الحمایه قرار گرفتند.
تا اواخر قرن نوزدهم بریتانیا با سلطنت اسحاق توافقنامههایی برای ایجاد یک منطقه تحتالحمایه امضا نکرد. بسیاری از این طوایف در پاسخ به تهاجمات منلیک، امپراتور اتیوپی، معاهدات حمایتی را با بریتانیا امضا کرده بودند. این توافقنامهها، حمایت از حقوق سومالی و حفظ استقلال را الزامی میکرد. بریتانیا این منطقه تحتالحمایه را از عدن مستقر کرد و تا سال ۱۸۹۸ از مستعمره هند بریتانیا آن را اداره میکرد. سومالیلند بریتانیا تا سال ۱۹۰۵ توسط وزارت امور خارجه و پس از آن توسط وزارت مستعمرات اداره میشد.
بهطور کلی، بریتانیاییها علاقه زیادی به این منطقه فاقد منابع طبیعی نداشتند. اهداف اعلام شده از تأسیس این تحتالحمایگی عبارت بودند از «تأمین بازار عرضه، کنترل قاچاق برده و جلوگیری از دخالت قدرتهای خارجی». بریتانیاییها در اصل این منطقه تحتالحمایه را به عنوان منبعی برای تأمین گوشت برای پایگاه هندی-بریتانیایی خود در عدن از طریق حفظ نظم در مناطق ساحلی و محافظت از مسیرهای کاروان از داخل کشور میدیدند. از این رو، لقب این منطقه «قصابیِ عدن» بود.[۷] مدیریت استعماری در این دوره، زیرساختهای اداری را فراتر از ساحل گسترش نداد، و این امر در تضاد بود با تجربه استعماری مداخلهجویانهتر سومالی ایتالیا.[۸]
جنگ درویشان
[ویرایش]
از سال ۱۸۹۹، بریتانیاییها مجبور شدند سرمایه انسانی و نظامی قابل توجهی را برای مهار مقاومت چند دههای جنبش درویشان صرف کنند.[۹] این جنبش توسط سید محمد عبدالله حسن، یک رهبر مذهبی سومالیایی که بریتانیاییها بهطور عامیانه او را «ملای دیوانه» مینامیدند.[۱۰]، رهبری میشد. پیش از جنگ جهانی اول، لشکرکشیهای نظامی مکرری علیه حسن و درویشانش انجام شد که ناموفق بودند.
سلطان نور احمد امان، پنجمین سلطان سلطنت هابریونس، به همراه یکی دیگر از رهبران اسحاق، حاجی سودی، یکی از رهبران اصلی جنبش درویشان سومالی (۱۸۹۹–۱۹۲۰) بود. نور احمد امان، عامل اصلی بسیج پیروان طریقت کوب فردود در پشت کمپین تبلیغی کاتولیک رومی ضد فرانسوی خود بود که به علت قیام درویشان تبدیل شد. او در جمعآوری نیرو و سلاح کمک کرد و در اوت ۱۸۹۹ از قبایل شورشی در محله خود در بورائو پذیرایی کرد و شورش درویشان را اعلام کرد. او در طول سالهای اولیه درگیری از ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۴ جنگید و رهبری جنگ را بر عهده داشت. او و برادرش گله احمد (کیلا احمد) از امضاکنندگان اصلی پیمان صلح دراویش با بریتانیاییها، اتیوپیاییها و قدرتهای استعمارگر ایتالیا در ۵ مارس ۱۹۰۵ بود؛ این پیمان به «پیمان ایلیک» یا «توافق پستالوتزا» شهرت دارد.
در سال ۱۹۰۸، درویشها دوباره وارد سومالیلند بریتانیا شدند و شروع به وارد کردن خسارات عمده به بریتانیاییها در مناطق داخلی شاخ آفریقا کردند. از سال ۱۹۰۸ به بعد تا پایان جنگ جهانی اول بریتانیاییها پس از متحمل شدن خسارات سنگین در داخل کشور، به معدود مناطق ساحلی باقیمانده عقبنشینی کردند، جایی که درویشها بهطور مستقل به فعالیت خود ادامه دادند و مناطق داخلی را در دست درویشها گذاشتند.
در ۹ اوت ۱۹۱۳، نیروهای سوارهنظام شترسوار سومالیلند در نبرد دول مدوبا شکست سنگینی از نیروهای دراویش متحمل شدند. حسن پیش از آن نیز از چندین تلاش برای دستگیریاش گریخته بود. در این نبرد، نیروهای او از میان ۱۱۰ نفر اعضای واحد، ۵۷ تن از آنان را از جمله فرمانده بریتانیایی، سرهنگ ریچارد کورفیلد، را کشتند یا مجروح کردند.
در سال ۱۹۱۴، بریتانیا «سپاه شترسوار سومالیلند» را برای کمک به حفظ نظم و امنیت در سومالیلند بریتانیا تشکیل داد.
در سال ۱۹۲۰، بریتانیا پنجمین و آخرین لشکرکشی خود را علیه حسن و پیروانش آغاز کرد. با بهرهگیری از فناوری تازهواردِ هواپیماهای نظامی، بریتانیاییها سرانجام توانستند به شورش بیستسالهٔ حسن پایان دهند. آنان با فریب دادن حسن و وانمود کردن به برگزاری دیداری رسمی، حملات هوایی سنگینی را بر شهر تاله ــ که بیشتر نیروهای او در آن مستقر بودند ــ انجام دادند و او را ناچار به عقبنشینی به بیابان کردند.[۱۱] حسن و حامیان درویشش به اوگادن گریختند، جایی که حسن در سال ۱۹۲۱ درگذشت
سومالی لند بریتانیا ۱۹۲۰–۱۹۳۰
[ویرایش]
پس از شکست مقاومت درویشان، دو هدف اساسی سیاست بریتانیا در سومالیلند بریتانیا، حفظ ثبات و خودکفایی اقتصادی این منطقه تحت الحمایه بود. هدف دوم به دلیل مقاومت محلی در برابر مالیاتهایی که ممکن بود برای حمایت از اداره منطقه تحت الحمایه استفاده شود، به ویژه مبهم ماند. تا دهه ۱۹۳۰، حضور بریتانیا به سایر بخشهای سومالیلند بریتانیا گسترش یافته بود. رشد تجارت تجاری، برخی از دامداران را ترغیب کرد تا متعاقباً اقتصاد دامداری را رها کرده و در مناطق شهری ساکن شوند. مالیاتهای گمرکی همچنین به تأمین هزینه گشتزنی هند بریتانیا در سواحل دریای سرخ سومالی کمک میکرد.[۱۲]
در میان واحدهای نظامی در سومالیلند بریتانیا در دوره بین دو جنگ، یک گردان از هنگ چهارم نارنجکاندازان بمبئی ارتش هند وجود داشت.
تهاجم ایتالیاییها
[ویرایش]در اوت ۱۹۴۰، در جریان لشکرکشی شرق آفریقا در جنگ جهانی دوم، سومالیلند بریتانیا توسط ایتالیا مورد حمله قرار گرفت. معدود نیروهای بریتانیایی حاضر در آنجا تلاش کردند از جاده اصلی به بربرا دفاع کنند، اما پس از شکست در نبرد توگ آرگان از مواضع خود عقبنشینی کردند. در این دوره، بریتانیاییها سربازان و مقامات دولتی را برای تخلیه آنها از منطقه از طریق بربرا جمعآوری کردند. در مجموع، ۷۰۰۰ نفر، از جمله غیرنظامیان، تخلیه شدند. به سومالیاییهایی که در سپاه شترسواران سومالیلند خدمت میکردند، حق انتخاب تخلیه یا انحلال داده شد. اکثریت آنها تصمیم گرفتند که بمانند و اجازه داشتند سلاحهای خود را حفظ کنند.[۱۳]
در مارس ۱۹۴۱، پس از شش ماه اشغال توسط ایتالیا، نیروهای بریتانیایی طی عملیات «ظهور» این منطقه تحتالحمایه را بازپس گرفتند. آخرین بقایای جنبش چریکی ایتالیا تا پاییز ۱۹۴۳ به هرگونه مقاومت در سومالیلند بریتانیا پایان دادند.
شورش شیخ بشیر ۱۹۴۵
[ویرایش]شورش شیخ بشیر در سال ۱۹۴۵، قیامی بود که توسط افراد قبیلهٔ هابر جلو در شهرهای بورائو و اریگاوو در منطقهٔ سابق تحت الحمایهٔ بریتانیا در سومالیلند، علیه مقامات بریتانیایی در ژوئیه ۱۹۴۵ به رهبری شیخ بشیر، یک رهبر مذهبی سومالیایی متعلق به زیرمجموعهٔ یسیف، صورت گرفت.
در ۲ ژوئیه، شیخ حمزه ۲۵ نفر از پیروانش را در شهر واداماگو جمع کرد و آنها را با کامیونی به نزدیکی بورائو منتقل کرد، جایی که او به نیمی از پیروانش سلاح توزیع کرد. عصر ۳ ژوئیه، این گروه وارد بورائو شدند و به سمت نگهبان پلیس زندان مرکزی شهر که پر از زندانیانی بود که به دلیل تظاهرات قبلی دستگیر شده بودند، آتش گشودند. این گروه همچنین به خانه کمیسر منطقه بورائو، سرگرد چمبرز، حمله کردند که منجر به کشته شدن نگهبان پلیس سرگرد چمبرز شد. گروه حمزه به بور ضب، کوهی استراتژیک در جنوب شرقی بورائو، فرار کردند، جایی که واحد کوچک شیخ بشیر قلعهای را اشغال کرد و در انتظار ضدحمله بریتانیا، موضع دفاعی گرفت.
لشکرکشی بریتانیا علیه نیروهای شیخ حمزه پس از چندین شکست، به دلیل ادامه پیشروی نیروهایش، بینتیجه ماند. به محض اینکه لشکرکشی منطقه را ترک کرد، خبر آن به سرعت در میان عشایر سومالی در سراسر دشت پیچید. جنگ، دولت بریتانیا را در معرض تحقیر قرار داده بود. دولت به این نتیجه رسید که لشکرکشی دیگری علیه حمزه بیفایده خواهد بود؛ آنها باید راهآهن بسازند، جاده بسازند و عملاً کل منطقه تحتالحمایه را اشغال کنند، یا اینکه مناطق داخلی را ترک کنند. مسیر دوم انتخاب شد و در ماههای اول سال ۱۹۴۵، پستهای پیشروی عقبنشینی شدند و دولت بریتانیا به شهر ساحلی بربره محدود شد.[۱۴]
شیخ بشیر بسیاری از اختلافات میان قبایل اطراف را حل و فصل کرد و این امر مانع از حمله آنها به یکدیگر شد. عموماً تصور میشد که او با استفاده از شریعت اسلامی اختلافات را حل و فصل میکند و پیروان زیادی را دور خود جمع کرده است.[۱۵]
شیخ بشیر پیامی به چهرههای مذهبی شهر اریگاوو فرستاد و از آنها خواست تا به شورشی که او رهبری میکرد، بپیوندند. رهبران مذهبی و همچنین مردم اریگاوو به دعوت او پاسخ دادند. تعداد قابل توجهی از مردم خود را با تفنگ و نیزه مسلح کردند تا شورش را آغاز کنند. مقامات بریتانیایی به سرعت و به شدت واکنش نشان دادند و نیروهای کمکی به شهر اعزام کردند. در دو «اقدام محلی»، نیروهای کمکی بریتانیایی آشکارا به سمت اوباش مسلح آتش گشودند و برخی از رهبران مذهبی کوچک را دستگیر کردند.
دولت بریتانیا نیروهای هندی و آفریقای جنوبی را برای مبارزه با شیخ بشیر استخدام کرد. نیروی پلیس بریتانیا به رهبری ژنرال پلیس جیمز دیوید، با برنامههای اطلاعاتی برای دستگیری زنده بشیر بسیج شد.
سرانجام، در ۷ ژوئیه، آنها شیخ بشیر را به همراه واحدش در مواضع دفاعی پشت استحکامات خود در کوههای بور ذاب یافتند. پس از درگیریها، شیخ بشیر به همراه فرمانده دوم خود، آلین یوسف علی، ملقب به قایبدی، کشته شدند. شورشی سوم به همراه دو شورشی دیگر زخمی و اسیر شد. بقیه افراد بشیر از استحکامات فرار کرده و پراکنده شدند. در سمت بریتانیا، ژنرال پلیس جیمز دیوید کشته شد. تعدادی از نیروهای هندی و آفریقای جنوبی نیز جان خود را از دست دادند و یک پلیس زخمی شد.
علیرغم مرگ شیخ بشیر و بسیاری از پیروانش، مقاومت علیه مقامات بریتانیایی در سومالیلند، به ویژه در اریگاوو، جایی که مرگ او اتفاق افتاد، ادامه یافت. مقاومت بیشتری در شهر بادان رخ داد که منجر به حمله به نیروهای استعماری بریتانیا در سراسر منطقه و مصادره سلاح از پلیس روستایی شد.[۱۶]
استقلال و اتحاد با سرزمین تحت قیمومیت سومالیلند
[ویرایش]
در آوریل ۱۹۶۰، رهبران دو قلمرو در موگادیشو ملاقات کردند و برای تشکیل یک دولت واحد توافق کردند. قرار بود یک رئیسجمهور منتخب رئیس دولت باشد. اختیارات کامل اجرایی در اختیار نخستوزیر خواهد بود که در برابر مجلس ملی منتخب متشکل از ۱۲۳ عضو که نماینده دو قلمرو هستند، پاسخگو خواهد بود.
در ۲۶ ژوئن ۱۹۶۰، سومالیلندِ تحت الحمایه بریتانیا با نام ایالت سومالیلند استقلال یافت. پنج روز بعد، در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، سومالیلند رسماً با قلمرو تحت قیمومیت سومالیلند ادغام شد و جمهوری سومالی را ایجاد کرد.[۱۸]
در ۱ ژوئیه ۱۹۶۰، مجلس قانونگذاری حاجی بشیر، رئیس سابق مجلس سومالیلند، را به عنوان اولین رئیسجمهور مجلس ملی جمهوری جدید سومالی انتخاب کرد و همچنین در همان روز، آدن آده به عنوان رئیسجمهور جمهوری تازه تأسیس سومالی انتخاب شد.
سیاست
[ویرایش]تا سال ۱۸۹۸، سومالیلند توسط ساکنان بریتانیایی عدن به عنوان بخشی از دولت هند اداره میشد. از سال ۱۸۹۸ تحت نظارت وزارت امور خارجه قرار گرفت و از سال ۱۹۰۵ به بعد (به استثنای دورهای از اداره نظامی تا سال ۱۹۴۸ پس از حمله ایتالیا) توسط وزارت مستعمرات اداره میشد.
تا سال ۱۹۵۷، قدرت اجرایی و قانونگذاری منحصراً در اختیار فرماندار بود، اگرچه او یک شورای غیررسمی برای مشاوره داشت و در سال ۱۹۴۷، یک شورای مشورتی تحت الحمایه بر اساس قبیلهای تأسیس شد که نمایندگان سایر جوامع و اعضای رسمی نیز در آن حضور داشتند. در سال ۱۹۵۷، یک شورای قانونگذاری و یک شورای اجرایی ایجاد شد. از سال ۱۹۵۹، انتخابات شورای قانونگذاری برگزار شد. قانون اساسی جدید در سال ۱۹۶۰، کمی قبل از استقلال، معرفی شد.
جمهوری سومالیلند
[ویرایش]در سال ۱۹۹۱، پس از یک جنگ داخلی خونین برای استقلال در بخش شمالی جمهوری دموکراتیک سومالی، منطقهای که قبلاً شامل سومالیلند بریتانیا میشد، اعلام استقلال کرد. در ماه مه ۱۹۹۱، تشکیل «جمهوری سومالیلند» اعلام شد و دولت محلی آن را جانشین سومالیلند بریتانیای سابق و همچنین ایالت سومالیلند دانست. با این حال، استقلال سومالیلند هنوز توسط هیچیک از کشورهای عضو سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته نشده است.[۱۹]
تمبرهای پستی
[ویرایش]
منابع
[ویرایش]- ↑ Prunier, Gérard (2015). "British Somaliland: An Administrative History, 1920–1960 by Brock Millman: Routledge Studies in Middle Eastern History. London and New York: Routledge, 2014. 316 pp. £95.00/$160.00 cloth". The Journal of the Middle East and Africa. 6 (2): 221–225. ISSN 2152-0844.
- ↑ "Census of the British empire. 1901". Openlibrary.org. 1906. p. 178. Retrieved 26 December 2013.
- ↑ United Kingdom. "Somaliland Protectorate, communicated by the Government of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland". Archived from the original on 27 July 2021. Retrieved 27 July 2021.
- ↑ "Operation Appearance". Retrieved 21 August 2025.
- ↑ "Somalia". World Statesmen. Retrieved 21 August 2025.
- ↑ "Somaliland Marks Independence After 73 Years of British Rule". The New York Times. 26 June 1960. p. 6. Archived from the original on 5 January 2014. Retrieved 20 June 2008.
- ↑ Samatar, Unhappy Masses and the Challenge of Political Islam in the Horn of Africa, Somalia Online بایگانیشده در ۳ اوت ۲۰۲۳ توسط Wayback Machine retrieved 10-03-27
- ↑ McConnell, Tristan (15 January 2009). "The Invisible Country". Virginia Quarterly Review. Archived from the original on 13 June 2010. Retrieved 27 March 2010.
- ↑ Mohamoud, Abdullah A. (2006). State Collapse and Post-conflict Development in Africa: The Case of Somalia (1960-2001). Purdue University Press. ISBN 9781557534132. Archived from the original on 3 August 2023. Retrieved 25 October 2020.
- ↑ Jardine, Douglas James (2015-10-15). Mad Mullah of Somaliland. Naval & Military Press. ISBN 9781781519820.
- ↑ Ross, Sherwood. "How the United States Reversed Its Policy on Bombing Civilians". The Humanist. Archived from the original on 3 August 2023. Retrieved 11 September 2014.
- ↑ Ofcansky and LaVerle Berry, Thomas P. "Ethiopia in World War II". A Country Study: Ethiopia. Library of Congress. Archived from the original on 29 October 2004. Retrieved 11 January 2014.
- ↑ Wavell, p. 2724 بایگانیشده در ۹ نوامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine
- ↑ "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf. W/Q: Prof Yaxye Sheekh Caamir | Laashin iyo Hal-abuur" (به انگلیسی). 11 January 2018. Archived from the original on 18 August 2021. Retrieved 2021-05-31.
- ↑ Sheekh Caamir, Prof. Yaxye (11 January 2018). "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf". Laashin.
- ↑ Mohamed, Jama (2002). "'The Evils of Locust Bait': Popular Nationalism during the 1945 Anti-Locust Control Rebellion in Colonial Somaliland". Past & Present (174): 184–216. doi:10.1093/past/174.1.184. ISSN 0031-2746. JSTOR 3600720. Archived from the original on 19 November 2021. Retrieved 2 June 2021.
- ↑ "Agreements and Exchanges of Letters between the Government of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and the Government of Somaliland in connexion with the Attainment of Independence by Somaliland" (PDF). London: Her Majesty's Stationery Office. 26 June 1960. Archived from the original (PDF) on 14 November 2020.
- ↑ "Somalia". Archived from the original on 9 February 2006. Retrieved 25 January 2011.
- ↑ "Somali State Conflict: Revisiting the Political Economy of the Somali Security State (1969-1991)" (PDF). 2019. Archived from the original (PDF) on 28 November 2020.
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| ||||||||||||||||
| تاریخ |
| ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| جغرافیا |
| ||||||||
| سیاست | |||||||||
| اقتصاد | |||||||||
| جامعه |
| ||||||||
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| سایر | |
- انحلالهای ۱۹۶۰ (میلادی) در امپراتوری بریتانیا
- انحلالهای ۱۹۶۰ (میلادی) در سومالی
- ایالتها و قلمروهای منحلشده در دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
- ایالتها و قلمروهای بنیانگذاریشده در ۱۸۸۴ (میلادی)
- بنیانگذاریهای ۱۸۸۴ (میلادی) در آفریقا
- بنیانگذاریهای ۱۸۸۴ (میلادی) در امپراتوری بریتانیا
- تحتالحمایههای پیشین بریتانیا
- روابط سومالیلند و بریتانیا
- سومالیلند بریتانیایی
- صفحههای با ترجمه بازبینینشده
- مستعمرهها و تحتالحمایههای پیشین بریتانیا در آفریقا