سنگ کلیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سنگ کلیه
A color photograph of a kidney stone, 8 millimeters in diameter.
یک سنگ کلیه ۸ میلی‌متری
طبقه‌بندی و منابع بیرونی
تخصص میزراه‌پزشکی، نفرولوژی
آی‌سی‌دی-۱۰ N20.0N20.9
آی‌سی‌دی-9-CM 592.0, 592.1, 592.9
دادگان بیماری‌ها 11346
مدلاین پلاس 000458
ئی‌مدیسین med/۱۶۰۰
پیشنت پلاس سنگ کلیه
سمپ D007669

بیماری سنگ کلیه، (به انگلیسی: urolithiasis و Kidney stone disease)، جسم سختی است که از کانی‌های موجود در ادرار تشکیل می‌شود. سنگ کلیه به طور معمول در کلیه تشکیل می شود و بدن را از طریق جریان ادرار ترک می کند. سنگ کوچک ممکن است بدون ایجاد علائم عبور کند. اگر یک سنگ به بیش از 5 میلیمتر (0.2 اینچ) رشد کند، می تواند منجر به انسداد مجرای ادراری شود که درد در قسمت پشت و شکم ایجاد می‌کند این درد را کولیک یا قولنج کلیوی نامیده‌اند، به صورت درد عودکننده‌ای که هر ۲۰ تا ۶۰ دقیقه تکرار می‌شود. همچنین خون ادراری، استفراغ و ادرار دردناک ممکن است اتفاق افتد.[۱]

اکثر سنگ‌ها به دلیل ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی شکل می‌گیرند. عوامل خطر شامل کلسیم بالای ادرار، چاقی و کم تحرکی، غذاهای خاص، برخی داروها، مکمل‌های کلسیم، هیپرپاراتیروئیدیسم، نقرس و نوشیدن مایعات ناکافی است. سنگ‌ها در کلیه به خاطر غلظت بالای مواد معدنی در ادرار تشکیل می شوند. تشخیص معمولا بر اساس علائم، آزمایش ادرار و تصویربرداری پزشکی است. آزمایش خون همچنین ممکن است مفید باشد.[۲] سنگ‌ها به طور معمول براساس موقعیت آن‌ها طبقه‌بندی می شوند: سنگ کلیه (nephrolithiasis)، سنگ مجاری (ureterolithiasis)، سنگ مثانه (cystolithiasis). طبقه بندی دیگر بر اساس ماده ای است که سنگ از آن تشکیل شود؛ اگزالات کلسيم، اسيد اوريک، استرويت، سيستين؛ البته اغلب سنگ‌ها از جنس کلسیم اُگزالات هستند .[۱]

اغلب بیماران معمولاً در سال‌های اولیه بلوغ و حداکثر شیوع سنی حدود ۲۸ سالگی مبتلا به سنگ‌های کلیه می‌شوند‌. بطور کلی سنگ‌های کلیه در مردان ۴ برابر زنان است، نسبت مرد به زن ۲ به ۳ است.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

اولین گزارش‌های سنگ ادراری احتمالا مربوط به سنگ‌هایی است که در اسکلت یک مومیایی مصری (۴۸۰۰ سال قبل از میلاد مسیح) یافت شده‌است. جراحیهایی که برای سنگ ادراری انجام شده‌اند نیز جزو اولین اعمال جراحی محسوب می‌شوند.[۴]


علایم و نشانه‌ها[ویرایش]

نشانه بارز سنگی که باعث انسداد مجرای ادرار شده باشد، درد مبهم و ناگهانی است که از پشت و پهلو به کشاله ران و حتی بیضه‌ها کشیده می‌شود. این درد، به نام کولیک کلیوی، به عنوان یکی از شدیدترین انواع درد شناخته شده است و با درد زایمان مقایسه می‌شود. کولیک کلیوی ناشی از سنگ کلیه اغلب با فوریت در ادرار، بی قراری، هماچوری، تعریق، حالت تهوع و استفراغ همراه است. مدت درد به طور معمول، 20 تا 60 دقیقه ناشی از انقباضات پریستالتیک مجرای ادراری است که تلاش می کند سنگ را خارج کند.[۱][۵]


ارتباط جنینی بین دستگاه ادراری، سیستم تناسلی و دستگاه گوارش علت ارجاع درد به گونادها (غدد جنسی)، و همچنین حالت تهوع و استفراغ است. ازوتمی و هیدرونفروز به علت انسداد یک یا هر دو میزنای ممکن است دیده شود.[۱]

بلورهای کوچک تشکیل شده در کلیه از جنس کلسیم اگزالات به اندازه ۴ تا ۵ میلیمتر.
بلورهای ستروویت در آزمایش میکروسکوپی ادرار دیده می‌شود.

دلایل ایجاد سنگ کلیه[ویرایش]

سنگ در میزنای چپ و راست در پرتو نگاری کلیه مثانه و مجاری ادراری دیده می‌شود.
سنگی به اندازی ۳ میلیمتر (نشان‌گذاری شده با علامت پیکان) در سی تی اسکن ساده (بی کنتراست) شکم دیده می‌شود.
نوع سنگ کلیه شیوع شرایط ایجاد رنگ روش مشاهده ویژگیها
کلسیم اُگزالات ۸۰٪ وقتی ادرار اسیدی است

(pH کاهش یافته)[۶]

Black/dark brown Radio-opaque قسمتی از اگزالات در ادرار توسط بدن تولید می‌شود. کلسیم و اگزالات بخشی از رژیم غذایی هستند اما تنها عوامل ایجادکننده سنگ‌های اگزالات کلسیم نیستند. اگزالات غذا در بسیاری از سبزیجات، میوه‌ها و آجیل یافت می‌شود. کلسیم استخوان نیز ممکن است در تشکیل سنگ کلیه نقش داشته باشد.
Calcium phosphate ۵–۱۰٪ وقتی ادرار قلیایی است (pH بالا) سفید کدر Radio-opaque در ادرار قلیایی، به ویژه هنگامی که پروتئوز وجود دارد، محتمل است.
اسید اوریک ۵–۱۰٪ when urine is persistently acidic Yellow/reddish brown Radiolucent رژیم‌های غذایی غنی از پروتئین‌های حیوانی و پورین، پیش‌سازها به‌طور طبیعی در تمام مواد غذایی یافت می‌شود، اما به‌طور ویژه در گوشت اندام‌ها، ماهی و صدف‌های وحشی.
Struvite ۱۰–۱۵٪ عفونت در کلیه سفید کدر Radio-opaque جلوگیری از سنگ‌های struvite بستگی به در امان ماندن از عفونت دارد. نشان داده شده‌است که رژیم غذایی بر روی ساخت سنگ‌های راکتی تأثیر نمی‌گذارد.
سیستین 1–2%[۷] اختلال نادر ژنتیکی Pink/yellow Radio-opaque سیستین، یک اسید آمینه (یکی از بلوک‌های ساختمانی پروتئین) است، از طریق کلیه‌ها و به ادرار نشت می‌یابد و کریستال‌ها را تشکیل می‌دهد.
گزانتین[۸] شدیداً نادر Brick red Radiolucent

درمان سنگ کلیه[ویرایش]

حمام یا بخار آب گرم و مصرف مایعات در صورت عدم منع مفید است. بیماران باید رژیم غذایی را رعایت کنند و در طول روز یک الی دو لیتر آب بنوشند، با مشاهده اولین عفونت ادراری به پزشک مراجعه کنند، هر چند وقت یک بار آزمایش ادرار انجام دهندو مراقب افزایش میزان اوره و کراتینین و نیتروژن اوره خون خود باشند. داروی گیاهی عصاره اورتیکا، خاصیت ضد التهاب، مدر و آنتی باکتریال دارد و کمک به دفع سنگ کلیه و کاهش التهاب و عفونت دستگاه ادراری می‌کند. مواد مؤثر این عصاره شامل کوئرستین و کافئوئیل مالیک اسید از پیکر رویشی گیاه گزنه است. ترکیب کوئرستین موجود در گزنه آزادسازی هیستامین از بازوفیل‌ها و ماستوسیت‌ها را کاهش داده و تولید فاکتورهای التهابی TNF-α، IL1-β، نیتریک اکسید و آنزیم‌های دخیل در التهاب مانند سیکلواکسیژناز و لیپواکسیژناز را مهار می‌کند.[۹][۱۰]این عصاره سبب کاهش وزن کلیه و سطح کراتین ادرار شده و موجب برگرداندن سطح pH ادرار به حالت طبیعی می‌شود. همچنین استفاده از این عصاره، ساخت کریستال اگزالات کلسیم و تخریب بافت کلیه را کاهش داده و سبب ساخت مجدد توبول‌ها و گلومرول‌های کلیه می‌شوند. وجود فیتوکمیکال‌های فلاونوئیدها، ساپونین‌ها و آنتوسیانین‌ها در این عصاره، می‌تواند دلیل کاهش ساخت و تشکیل کلسیم و اگزالات در کلیه باشد.[۱۱]

در صورتی که سنگ بزرگ‌تر از یک سانتیمتر باشد از عمل جراحی استفاده می‌کنند. برای درمان از لیزر، ESWL, TUL، سیستوسکوپی، نفرولیتوتومی و کمولیز استفاده می‌کنند.

هنگام ایجاد درد حاد (اغلب ناشی از گیرکردن سنگ در مجاری) مسکن‌های مخدر و غیراستروئیدی مفید هستند. معمولاً در چنین مواقعی اساس درمان انتظار برای دفع سنگ از طریق جریان ادرار است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ "Kidney stone disease". Wikipedia (in انگلیسی). 2018-12-01. 
  2. "Nephrolithiasis: Practice Essentials, Background, Anatomy". 2018-10-30. 
  3. بولوک، نیگل و همکاران: اورولوژی بنیادی، ترجمه امیرفرخ کلهری و غلامحسین حسنی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ۱۳۷۱، ص۲۰۶
  4. بولوک، نیگل و همکاران: اورولوژی بنیادی، ترجمه امیرفرخ کلهری و غلامحسین حسنی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ۱۳۷۱، ص۲۰۵–۲۲۷
  5. Says, Oshaughnessyro. «Renal Colic». RCEMLearning. بازبینی‌شده در 2018-12-07. 
  6. contributors, ed. Kenneth L. Becker... With 330 (2001). Principles and practice of endocrinology and metabolism (3 ed.). Philadelphia, Pa. [u.a.]: Lippincott, Williams & Wilkins. p. 684. ISBN 978-0-7817-1750-2. 
  7. "Cystine stones". UpToDate. Retrieved 20 February 2014. 
  8. Bailey & Love's/25th/1296
  9. Gregory, S. , Kelly, ND. 2011. Quercetin. Alternative Medicine Review. 16(2): 172-194.
  10. Broer, J. , Behnke, B. , 2002. Immunosuppressant effect of IDS 30, a stinging nettle leaf extract, on myeloid dendritic cells in vitro. The Journal of rheumatology, 2002. 29(4): 659-666.
  11. Zhang, H. Li, N. Li, K. and Li, P. 2014. Protective effect of Urtica dioica methanol extract against experimentally induced urinary calculi in rats. Molecular Medicine Reports. 10: 3157-3162