امتیاز اعتباری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سنجش اعتبار)
پرش به: ناوبری، جستجو

امتیاز اعتباری، (به انگلیسی: Credit Score) یک عبارت عددی است که با تکنیک های آماری و بر اساس اطلاعات واقعی که بیانگر وضعیت جاری و سابقه ای فرد یا شرکت هستند محاسبه می شود. امتیاز اعتباری یک نمره قابل مقایسه است. لذا تصمیم گیری بر این مبنا، در مقایسه با روش‌های سلیقه‌ای و گزارش‌های متنی، به مراتب قابل اطمینان‌تر و منصفانه‌تر خواهد بود.[۱][۲]

وام دهندگان، مانند بانک‌ها و شرکت‌های ارائه کننده کارت اعتباری، برای ارزیابی ریسک بالقوه اعطای وام به مشتریان و همچنین کاهش زیان ناشی از عدم بازپرداخت وام، از امتیاز اعتباری استفاده می‌کنند. وام دهندگان از امتیاز اعتباری برای تشخیص اینکه چه کسی واجد شرایط اعطای وام است، با چه نرخ بهره‌ای و چه مقدار اعتبار، استفاده می‌کنند.

البته اعتبارسنجی محدود به بانک‌ها نیست. سازمان‌های دیگری مانند شرکت‌های تلفن همراه، شرکت‌های بیمه، ادارات دولتی، کسب و کارها و ... نیز از اعتبارسنجی استفاده می‌کنند. اعتبارسنجی از تکنیک‌های مشابه داده‌کاوی استفاده می‌کند و هم‌پوشانی زیادی با آن دارد. این تکنیک‌ها ترکیبی از هزاران عوامل هستند اما در نهایت مشابه یا یکسان هستند. 

امتیاز اعتباری بخشی از گزارش اعتباری نیست، بلکه پروسه‌ای است که طی آن بخشی از داده های گزارش اعتباری که در تصمیم گیری جهت ارائه تسهیلات مؤثر هستند بصورت یک عدد (امتیاز) بیان می شوند. هر تسهیلات دهنده، مانند بانک بهصورت جداگانه و بر اساس نیازهای کسب‌وکار خود، مدل اعتبارسنجی خاص خود را می تواند داشته باشد.[۳][۴] درخواست کننده می‌تواند در قالب یک درخواست از نظام جامع اعتبارسنجی، گزارش اعتباری و امتیاز اعتباری را دریافت نماید.[۵][۶]

امتیاز اعتباری در کشورهای مختلف[ویرایش]

فرآیند اعتبارسنجی و آیتم هایی که در محاسبه امتیاز اعتباری در کشورهای مختلف استفاده می شود یکسان نیست و معمولا وابسته به قوانین داخلی و ضوابط حاکم بر دسترسی به داده ها است.

آفریقای جنوبی[ویرایش]

اعتبارسنجی در سراسر صنایع آفریقای جنوبی مانند بانک‌ها، وام‌دهندگان خرد، خرده‌فروشان لباس، خرده‌فروشان مبلمان و شرکت‌های بیمه استفاده می‌شود. در حال حاضر هر چهار مرکز اعتبارسنجی کوچک امتیاز اعتباری را ارائه می‌دهند. اطلاعات ذخیره شده توسط مراکز اعتبارسنجی شامل هر دو گونه اطلاعات مثبت و منفی بوده و این قدرت پیش‌بینی افراد را بالا می‌برد. امتیاز ارائه شده توسط TransUnion  از اواسط سال 2010 بر گرفته از نسل 4 آن بوده و از دو قسمت منشا حساب (AO) و مدیریت حساب (AM) تشکیل شده است. اکسپرین نیز امتیاز اعتباری دلفی از نسل چهارم خود را در آفریقای جنوبی منتشر کرده است.

شرکت Compuscan یک مرکز اعتبارسنجی در آفریقای جنوبی است که اطلاعات اعتباری مصرف‌کنندگان را در آفریقای جنوبی و سایر کشورهای آفریقایی تهیه می‌کند. این شرکت در سال 1994 تاسیس شده است و دفتر مرکزی آن در شهر Stellenbosch آفریقای جنوبی قرار دارد.[۷] در سال 2006، Compuscan توسط بانک اوگاندا برای ساخت نخستین مرجع اعتبارسنجی در اوگاندا انتخاب شد.[۸]

آلمان[ویرایش]

اعتبارسنجی در استرالیا به‌طور گستره به‌عنوان یک روش اصلی ارزیابی اعتبار پذیرفته شده است. اعتبارسنجی فقط برای مشخص کردن اینکه باید به متقاضی اعتبار داد یا نه استفاده نمی‌شود، بلکه از جمله کاربردهای آن تنظیم محدودیت‌های اعتباری بر روی کارت های اعتباری، مدل‌سازی رفتاری و همچنین تصویب تخصیص اعتبار بیشتر به مشتریان عضو باشگاه مشتریان شرکت‌ها است.

مصرف‌کنندگان یک بار در سال حق دریافت رایگان یک نسخه از تمام داده‌های مراکز اعتبارسنجی را دارند. در حال حاضر SCHUFA، به‌عنوان ارائه‌دهنده اصلی داده‌های اعتباری بوده و نمورات حدود سه چهارم جمعیت آلمان را فراهم می‌کند.

اتریش[ویرایش]

در اتریش، اعتبارسنجی به عنوان لیست سیاه کاربرد دارد[۹]. مصرف‌کنندگانی که صورتحساب خود را پرداخت نکنند، به لیست سیاهی که در مراکز اعتبارسنجی نگهداری می‌شوند، اضافه می‌شوند. ورود به لیست سیاه ممکن است باعث لغو قرارداد شود. برخی از شرکت‌ها، مانند شرکت‌های مخابراتی، به طور منظم از لیست سیاه استفاده می‌کنند. بانک‌ها هم از این لیست‌ها استفاده می‌کنند، اما ترجیح می‌دهند هنگامی که به پرونده یک وام رسیدگی می‌کنند، در مورد ضامنین و درآمد فرد تحقیق کنند. در اتریش، در کنار این لیست‌های سیاه، چندین آژانش رتبه‌بندی اعتباری و مراکز اعتبارسنجی، امتیاز اعتباری مصرف‌کنندگان را ارائه می‌کنند.

با توجه به قانون حفاظت از اطلاعات در اتریش، انتخاب اینکه کدام‌یک از اطلاعات خصوصی فرد می‌تواند استفاده شود، بر عهده مصرف‌کننده است. مصرف‌کنندگان حتی می‌توانند اجازه استفاده از داده‌های بعدی را هم ندهند و هر گونه اشتراک‌گذاری اطلاعات یا استفاده از اطلاعات گردآوری شده را غیرقانونی اعلام کنند. مصرف‌کنندگان همچنین یک بار در سال، حق دریافت یک نسخه رایگان از تمام اطلاعاتی که مراکز اعتبارسنجی نگهداری می‌کنند، را دارند. اطلاعات غلط یا اطلاعاتی که غیرقانونی جمع‌آوری شده‌اند باید اصلاح یا حذف شوند.

استرالیا[ویرایش]

اعتبارسنجی در استرالیا به‌طور گستره به‌عنوان یک روش اصلی ارزیابی اعتبار پذیرفته شده است. اعتبارسنجی فقط برای مشخص کردن اینکه باید به متقاضی اعتبار داد یا نه استفاده نمی‌شود، بلکه از جمله کاربردهای آن تنظیم محدودیت‌های اعتباری بر روی کارت‌های اعتباری، مدل‌سازی رفتاری و همچنین تصویب تخصیص اعتبار بیشتر به مشتریان عضو باشگاه مشتریان شرکت‌ها است.

اگرچه مشهورترین روش مدل‌سازی کارت اعتباری لجستک غیرخطی می‌باشد، اما روش‌های قدرتمند دیگری مانند MARS، CART، CHAID و جنگل‌های تصادفی در این حوزه توسعه یافته‌اند.

قبل از 12 مارس 2014، Veda، اصلی‌ترین ارائه‌کننده داده‌های اعتباری در استرالیا، یک سیستم گزارش‌دهی حاوی گزارش‌های منفی را تحت یک قرارداد اعتباری ارائه می‌داد.

با معرفی گزارش های مثبت، شرکت‌ها شروع به اجرای برنامه‌های وام‌دهی با استفاده از قیمت‌گذاری مبتنی بر ریسک کردند.

انگلستان[ویرایش]

به منظور پیش‌بینی نتایج دودویی (بدهی بد دارد/بدهی بد ندارد)، روش‌های آماری مانند رگرسیون لجستیک از مشهورترین روش‌ها می‌باشند برخی بانک‌ها نیز از روش‌های رگرسیونی جهت پیش‌بینی میزان بدهی که ممگن است یک مشتری برای بانک موجب شود، استفاده می‌کنند. به‌طور معمول این روش‌ها بسیار سخت بوده و بانک‌ها ترجیح می‌دهند از روش‌های دودویی استفاده کنند.

اعتبارسنجی در انگلستان توسط سازمان رفتار مالی تنظیم شده و جهت کنترل کفایت سرمایه تحت مقررات بازل II استفاده می‌شود. اطلاعات اعتبارسنجی توسط دفتر کمیساریای اطلاعات (ICO) تنظیم شده و در صورتی که مصرف‌کنندگان شکایتی داشته باشند می‌توانند شکایت خود را به بازرس خدمات مالی ارسال کنند. امتیاز اعتباری مورد قبول از یک وام‌دهنده به وام‌دهنده دیگر بسیار متفاوت است، به همین دلیل ممکن است مشتری با یک امتیاز اعتباری به حد کافی بالا در یک شرکت توسط شرکت دیگر رد شود. اگر در یک اعتبارسنجی، مشتری رد شود، وام‌دهنده موظف به گفتن دلیل رد نیست. با این حال، انجمن‌های صنعتی و لیزینگ‌ها اعضای خود را ملزم به ارائه یک جواب رضایت‌بخش کرده‌اند. از طرف دیگر با توافقات انجام شده مراکز اعتبارسنجی ملزم به اشتراک‌گذاری داده‌های اعتبارسنجی، دلایل رد یا قبول و آدرس مرکز اعتبارسنجی خود هستند.

ایالات متحده آمریکا[ویرایش]

در ایالات متحده، امتیاز اعتباری یک عدد بر پایه تحلیل آماری از اطلاعات اعتباری فرد است. امتیاز اعتباری در تئوری، ارزش اعتباری فرد را نشان می‌دهد. منظور از ارزش اعتباری، احتمال پرداخت صورتحساب‌ها توسط فرد است. یک امتیاز اعتباری بر اساس اطلاعات گزارش اعتباری محاسبه می‌شود که به طور معمول توسط یکی از سه مرکز اعتبارسنجی بزرگ (اکسپرین، Equifax و TransUnion) انجام می‌شود. درآمد در محاسبه امتیاز اعتباری توسط مراکز اعتبارسنجی بزرگ، در نظر گرفته نمی‌شود.

روش‌های مختلفی برای محاسبه امتیاز اعتباری وجود دارد. امتیاز FICO ،شناخته‌شده‌ترین نوع امتیاز اعتباری، توسط FICO توسعه داده شده که قبلا تحت عنوان شرکت Fair Isaac شناخته می‌شده است. این امتیاز اعتباری توسط وام‌دهندگان مسکن زیادی که یک سیستم مبتنی بر ریسک دارند، برای تعیین احتمال عدم بازپرداخت تعهدات مالی استفاده می‌شود. هر مرکز اعتبارسنجی، امتیاز اعتباری مختص خود را دارد: ScorePower برای Equifax، امتیاز اعتباری Equifax، امتیاز پلاس Experian و امتیاز اعتباری TransUnion. البته هر سه مرکز، امتیاز اعتباری VantageScore را نیز در لیست محصولات خود دارند. علاوه بر این، بسیاری از وام‌دهندگان بزرگ، از جمله صادرکنندگان عمده کارت اعتباری، مدل‌های امتیازدهی اختصاصی خود را توسعه داده‌اند.

مطالعات نشان داده‌است که امتیاز اعتباری، ریسک ناشی از دادن اعتبار و همچنین بیمه را پیش‌بینی می‌کند.[۱۰][۱۱][۱۲] بعضی از مطالعات نشان می‌دهد که مصرف‌کنندگان با توجه به استفاده از امتیاز اعتباری، از کاهش هزینه اعتبار و کاهش حق بیمه ذینفع هستند.[۱۱][۱۳]

امتیاز اعتباری عمومی یا کلاسیک FICO، عددی بین 300 و 850 است. امتیاز اعتباری VantageScore 3.0 نیز عددی بین 300 و 850 است، در حالی که امتیاز اعتباری VantageScore قدیمی، عددی بین 501 و 990 بود.

در ایالات متحده، متوسط امتیاز اعتباری عمومی FICO، 723 در سال 2006 و 711 در سال 2011 بوده است.[۱۴] به علت کاربردهای مختلف اعتباردهی (وام مسکن، وام خودرو، کارت اعتباری) امتیاز اعتباری پارامترهای متفاوتی دارد. الگوریتم FICO با توجه به قابل پیش‌بینی بودن برای کاربرد مورد نظر تنظیم می‌شود. به همین دلیل، یک شخص ممکن است همزمان برای دریافت کارت اعتباری امتیاز اعتباری بالاتری نسبت به وام مسکن داشته باشد.

عمومی‌ترین مدل‌های امتیاز اعتباری در امریکا همراه با محدوده امتیازی:[۱۵]

  • FICO Score: 300-850
  • VantageScore 3.0: 300–850
  • VantageScore (versions 1.0 and 2.0): 501–990
  • PLUS Score: 330-830
  • TransUnion (TransRisk): 100-900
  • Experian National Equivalency Score: 360-840
  • Equifax: 280–850
  • CreditXpert: 300-900
  • ScoreSense: 350-850

سوئد[ویرایش]

سوئد یک سیستم برای اعتبارسنجی دارد که این هدف را دنبال می‌کند: شناسایی افرادی که سابقه غفلت در پرداخت صورتحساب یا مالیات دارند. نتیجه این سیستم فقط دو حالت خوب یا بد دارد. هر کسی که بدهی‌های خود را به موقع پرداخت نکند و بعد از اعلام یادآوری نیز بدهی خود را پرداخت نکند، به قدرت اجرایی سوئد ارجاع داده می‌شود که یک قدرت ملی برای وصول مطالبات است. تنها نمود یک شرکت یا اداره دولتی، به عنوان یک بدهکار به این قدرت، این است که باعث می‌شود سابقه منفی‌شان در مراکز اعتبارسنجی خصوصی ثبت شود. با این حال، این برای افراد بدهکار صدق نمی‌کند. به این نوع اطلاعات Betalningsanmärkning (تاریخچه عدم پرداخت) می‌گویند و قانوناً می‌تواند به مدت سه سال برای افراد و 5 سال برای شرکت‌ها نگهداری شود.[۱۶] این نوع از سابقه عدم پرداخت، دریافت وام، اجاره یک آپارتمان، دریافت اشتراک تلفن، اجاره ماشین و استخدام در شغلی که مسئولیت رسیدگی به پول نقد دارد را بسیار دشوار می‌کند. همچنین بانک‌ها، از ارقام درامد و دارایی فرد هنگام ارزیابی وام استفاده می‌کنند.[۱۷]

اگر فردی حکم پرداخت از قدرت اجرایی دریافت کند، ممکن است اعتراض کند. در نتیجه صحت درخواست پرداخت باید در دادگاه منطقه‌ای ثابت شود. عدم اعتراض، به عنوان پذیرفتن بدهی تعبیر می‌شود. اگر فرد بدهکار در دادگاه محکوم شود، هزینه‌های دادگاه نیز به بدهی فرد اضافه می‌شود.[۱۸]

کانادا[ویرایش]

سیستم گزارش‌دهی اعتباری کانادا بسیار شبیه به کشورهای ایالات متحده و هند با دو سازمان فعال در این حوزه در کشور به نام‌های Equifax و TransUnion می‌باشد. (اکسپرین که با خرید دفتر در شمال از سال 2008 وارد بازار کانادا شده بود، در 18 آوریل 2009 توقف عملیات در کانادا را اعلام کرد.)

با وجود این شباهت‌ها برخی تفاوت‌های کلیدی وجود دارد. اول اینکه، برخلاف ایالات متحده که هر فرد یک بار در سال مجاز به دریافت نسخه رایگان گزارش اعتباری خود است، در کانادا مصرف‌کننده می‌تواند نسخه رایگان گزارش اعتباری خود را هر چند بار در سال سفارش داده و می‌تواند نسخه چاپی را دریافت کند.[۱۹][۲۰] این درخواست مصرف‌کننده به عنوان اعتبار نرم بوده و هیچ تاثیری بر روی نمره اعتباری خود ندارد. گزارش اعتباری Equifax و TransUnion نمره گزارش بین 300 تا 900 می‌باشد.

دولت کاناد یک نشریه رایگان به نام درک گزارش اعتباری و امتیاز اعتباری منتشر می‌کند.[۲۱] این نشریه نمونه گزارش‌های اعتباری و اسناد اعتبارسنجی به همراه توضیحات نمادها و کدها را ارائه می‌دهد. همچنین این نشریه شامل اطلاعات عمومی در مورد چگونگی بهبود سابقه اعتباری و همچنین به سرقت رفتن اطلاعات هویتی می‌باشد. این نشریه به صورت آنلاین توسط آژانس مصرف کننده مالی منتشر می‌شود. نسخه‌های کاغذی این نشریه نیز بدون پرداخت هزینه در دسترس ساکنان کانادا قرار می‌گیرد.

نروژ[ویرایش]

در نروژ، خدمات اعتبارسنجی توسط سه آژانس سنجش اعتبار ارائه می‌شود: Dun & Bradstreet، اکسپرین و Lindorff Decision.[۲۲] اعتبارسنجی بر اساس داده‌های در دسترس عموم مانند اطلاعات جمعیتی، مالیاتی، درآمدی و سوابق عدم بازپرداخت بدهی‌ها انجام می‌شود. آژانس اعتبارسنجی به فردی که اعتبارسنجی کرده است، یک اعلان از طریق ایمیل یا به صورت کتبی همراه با هر اطلاعاتی که در محاسبه امتیاز اعتباری استفاده شده است، ارسال می‌کند. علاوه بر این، بسیاری از موسسات از کارت‌های امتیازی سفارشی بر اساس هر تعداد پارامتر استفاده می‌کنند. امتیاز اعتباری عددی بین 300 و 900 است.

هند[ویرایش]

در هند چهار شرکت اعتبارسنجی دارای مجوز بانک مرکزی هند است. اداره اطلاعات اعتباری هند (CIBIL) به‌عنوان یک شرکت اعتبارسنجی از ژانویه 2001 شروع به فعالیت کرده است. پس از آن در سال 2010 اکسپرین، Equifax و Highmark نیز مجوزهای بانک مکزی هند را به‌عنوان شرکت‌های اعتبارسنجی دریافت کردند.[۲۳]

اگرچه هر چهار شرکت امتیار اعتباری افراد را توسعه داده‌اند، اما مشهورترین شرکت CIBIL است. نمره CIBIL عددی سه رقمی است که نشان‌دهنده‌ خلاصه‌ای از تاریخچه اعتباری فرد و رتبه اعتباری وی است. این نمره در محدوده 300 تا 900 بوده و بهترین نمره 900 است. افراد بدون سابقه اعتباری نمره منفی یک را دریافت می‌کنند. اگر سابقه اعتباری کمتر از شش ماه باشد نمره صفر خواهد بود. نمره‌های اعتباری ICIBL معمولا بین 18 تا 36 ماه طول می‌کشد تا ساخته شوند و برای استفاده رضایت‌بخش باشد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Radcliffe, Robert C. (1997). Investment: Concepts, Analysis, Strategy. Addison-Wesley Educational Publishers, Inc. p. 134. ISBN 0-673-99988-2. 
  2. Market Maker Definition
  3. "Financial Risk: Definition". Investopedia. Retrieved October 2011. 
  4. "In Wall Street Words". Credo Reference. 2003. Retrieved October 2011. 
  5. McNeil, Alexander J.; Frey, Rüdiger; Embrechts, Paul (2005). Quantitative risk management: concepts, techniques and tools. Princeton University Press. pp. 2–3. ISBN 978-0-691-12255-7. 
  6. Horcher, Karen A. (2005). Essentials of financial risk management. John Wiley and Sons. pp. 1–3. ISBN 978-0-471-70616-8. 
  7. «Borrowers credit history to be recorded on smart cards». 
  8. «Compuscan improves Uganda’s loan system». 
  9. «ITA: Credit Scoring in Austria». www.oeaw.ac.at. بازبینی‌شده در 2016-11-08. 
  10. «Report to the Congress on credit scoring and its effects on he availability and affordability of credit». 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ «Credit-based insurance scores: Impacts on consumers of automobile insurance». 
  12. «No evidence of disparate impact in Texas due to use of credit information by personal lines insurers». 
  13. «An overview of consumer data and credit reporting». 
  14. «Score Distributions Archives - FICO». www.fico.com. بازبینی‌شده در 2016-11-09. 
  15. «Credit Score Scale». 
  16. «"Betalningsanmärkning"». 
  17. «Så minskar skulder chansen att få lägenhet». 
  18. «Information om betalningsanmärkningar». www.bank24.nu. بازبینی‌شده در 2016-11-09. 
  19. «Equifax form». 
  20. «TransUnion form». 
  21. «Understanding Your Credit Report and Credit Score». 
  22. «Differences in mortgage loan legislation and regulation between Norway and the United States of America». docplayer.net. بازبینی‌شده در 2016-11-08. 
  23. «Reserve Bank of India». 
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «credit score»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۱ مارس ۲۰۱۳).