سنتروسور(به انگلیسی:Centrosaurus) نام یک سرده از زیرراسته دایناسورهای گیاهخوار شاخچهرگان از اواخر دورهٔ کرتاسه پسین بود که در کشور کانادا میزیست. نام او از واژه (Centro) به معنی نوک و (saurus) به معنی سوسمار گرفته شده است.[۱]
سنتروسورها دایناسورهای چندان بزرگی نبودند. با توجه به بقایای بسیار زیاد باقی مانده از سنتروسورها، تأیید شده که آنها حدوداً، ۶ متر (۲۰ فوت) طول، حدوداً ۳٫۳ متر (۱۱ فوت) ارتفاع و ۲٫۲ تُن (۴۴۰۰ پوند) جرم داشتند.[۲] مانند سایر سنتروسارینها آنها شاخهای نسبتاً بلندی داشتند که به جلو و عقب خم شده بود که در سنتروسورهای بالغ طول آنها به ۶۸٫۸ سانتیمتر (۲٫۲ فوت) میرسید. دوشاخ نسبتاً بزرگ که بالای یقه استخوانی سنتروسورها قرار داشت که آنها را از دیگر سراتوپسیدها متمایز میکرد. او در حول یقه استخوانی خود چندین شاخ کوچک داشت. همچنین این دایناسور در بالای کاسه چشم خود دو شاخ نسبتاً کوچک را دارا بود که به وی شکل خشنی میبخشید.[۳] آنها همچنین دارای بینی بزرگی بودند که نشان میدهد دارای حس بویایی قوی بودهاند.
اولین بقایای سنتروسور توسط دیرینهشناس لارنس لامب در امتداد رودخانه رد دیر در آلبرتا، کانادا کشف و نامگذاری شد. بعدها در پارک استانی دایناسور در آلبرتا، کانادا بقایای بسیار بیشتری از سنتروسور یافت شد که برخی از این تودههای استخوانی هر سن و جنسی از این موجود را دارا بوده و تعدادشان به ۱۰۰ اسکلت کامل هم میرسید. برخی دانشمندان حدس میزنند که دلیل ایجاد این توده بزرگ استخوانی تلاش گروه بزرگی از سنتروسورها برای رد شدن از رودخانهای با فشار بالای آب جهت گریختن از خطر تهدید کنندهای (مانند آبگرفتگی یا سیل) بوده است که نا موفق بوده و باعث هلاک شدن تعداد زیادی سنتروسور شده است.[۳]
به دلیل تغییر بین گونهها و حتی در نمونههای سنتروسارینها، بحثهای زیادی بر نام و گونه دایناسورها در این گروه شده است که: آیا این گونهها واقعاً وجود دارند؟
یکی از این بحثها بحث بر سر جدا بودن دو گونه سنتروسور و مونوکلونیوس و متفاوت بودن آنها بوده است. در سال ۱۹۹۶ پیتر دودسون برای اثبات جدا بودن دو گونه از هم دیگر تحقیقاتی را انجام داد و موفق شد تفاوتهایی بین سه گونه سنتروسور، مونوکلونیوس و استیراکوسور پیدا کند. وی موفق شد شباهتهای بیشتری بین سنتروسور و استیراکوسور نسبت به سنتروسور و مونوکلونیوس پید کند. ارزیابیهای وی تا حدودی توسط دانشمندان و دیرینه شناسان عصر حاضر دنبال و تأیید شده است. ولی تعدادی از محققان نظر دودسون را قبول ندارند. همچنین باید توجه داشت که هیچ نوع منبع یا سندی برای اثبات جنسیت شاخچهرگان وجود ندارد، و نمیتوان بر این باور بود که آیا نظریه دودسون کاملاً درست است یا خیر.[۳]
مانند سایر شاخچهرگان فکهای سنتروسور برای برش و جویدن مواد گیاهی سخت سازگار شده بودند. کشف تودههای استخوانی بزرگ در آلبرتاکانادا نشان میدهد که آنها موجوداتی اغلب اجتماعی بوده و دسته جمعی به کوچ میپرداختند. مدارک کسب شده نشان میدهند که سنتروسورها گونههای تکامل یافتهای از استیراکوسور هستند که در طول زمان تکامل یافته و با محیط اطراف خود سازگار شدند (هرچند این نظریه هنوز بهطور کامل اثبات نشده). تکههای بزرگ استخوانی و شاخهای بزرگ و کرگدن مانند روی بینی، اساسیترین مشخصه شاخچهرگان است. ویژگیهای آنها از دوره کشف اولین دایناسورها مورد بحث و پیگیری بوده است. همچنین در طول زمان تغییراتی در آنها مشاهده شده است. تئوریهای زیادی بر سر عملکرد این شاخهای بزرگ و ترسناک مطرح شده است که شامل: استفاده در نبردهای درون گروهی، مبارزه با شکارچیان مهاجم و نبرد بر سر جفت میباشد. تحقیقاتی که در سال ۲۰۰۹ دربارهٔ آسیبهای جمجمه تریسراتوپس و سنتروسور انجام گرفت، تأیید کرد که صدمات استخوانی روی جمجمه سنتروسور بسیار بیشتر از نبردهای درون گروهی است ولی این صدمات جدی در یقه استخوانی تریسراتوپس مشاهده نمیشود. لبههای استخوانی سنتروسور نازکتر از آن بودند که در برابر صدمات ناشی از حملات شکارچیان بزرگتر مانند آلوسور و گورگوسور مقاومت کنند، برای همین هم انتظار میرود که این لبهها برای نمایشهای بصری، چه برای جفت و شاخ و شانه کشیدن برای رقبا بوده نه برای مقاومت در برابر شکارچیان! توماس ام. لمن دیرینهشناس مشاهده کرد که بقایای سنتروسور هیچ جایی جز در آلبرتای کانادا یافت نشدند، حتی اگر جزو پرتعدادترین دایناسورهای موجود در قاره باشند. شاخچهرگانی که در منطقه آمریکای شمالی زندگی میکردند، با وجود وزن و تحرک بالا دارای محدوده جغرافیایی بسیار اندکی بودند. این روش و نوع قرارگیری جغرافیایی با جانوران مدرن مانند انسان کاملاً در تضاد است و شاید نشانه کمبود غذا بوده باشد.[۳]
