سمندر لرستانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
سمندر کوهستانی لرستان
وضعیت بقا
طبقه‌بندی علمی
فرمانرو: جانوران
شاخه: طناب‌داران
رده: دوزیستان
راسته: دوزیستان دم‌دار
تیره: سمندران
سرده: سمندرک‌های خالدار
گونه: N. kaiseri
نام علمی
Neurergus kaiseri
اشمیت، ۱۹۵۲
مترادف‌ها

Neurergus crocatus ssp. kaiseri اشمیت، ۱۹۵۲

سمندر کوهستانی لرستان[۱] یا سمندر خالدار قیصری یا سمندر قمصری یا سمندر خالدار امپراتور یا حاجی باریکو[۲] (نام علمی: Neurergus kaiseri) گونه‌ای سمندر بسیار رنگی است که در جنوب رشته کوه‌های زاگرس در نزدیکی شهبازان لرستان زندگی می‌کند. مطابق مصوبه شورای عالی محیط زیست ایران به علت در خطر انقراض بودن نسل این دوزیست، خرید و فروش و حمل آن ممنوع بوده و فرد خاطی جریمه و بازداشت می‌شود.[۳]

مشخصات[ویرایش]

سمندر کوهستانی لرستان دارای بدنی به طول ۱۴ سانتی‌متر است و پوست آن در قسمت پشتی قهوه‌ای رنگ با خال‌ها و یا نوارهایی زرد و یا نارنجی بوده که ظاهری زیبا به این دوزیست بومی ایران بخشیده‌است. سمندر کوهستانی لرستان نخستین بار در سال ۱۹۳۸ توسط کایسر (قیصر) از شمال منطقه شهبازان استان لرستان یافت شد.

زیستگاه[ویرایش]

این گونه به عنوان یک گونه بومی منحصراً در مرزهای جنوبی استان لرستان در بخش پاپی و شمال استان خوزستان یافت می‌شود. در منطقه کرکی از توابع شهرستان پل دختر در چشمه‌ها ورودهای کوچک و آب شیرین این منطقه نیز تعدادی از این جانور زندگی می‌کنند. این گونه در زیستگاه­های زمینی شامل درختزارهای باز پسته و بلوط زندگی می‌کنند.[۴] از جمله این زیست‌گاه‌ها می‌توان به زیست‌گاه‌های وژناب، بلالا، لفت، کرسر و کول سرمال اشاره کرد.[۵]

رژیم غذایی[ویرایش]

سمندر لرستانی از حشره‌ها، تخم و لارو آن‌ها، کرم خاکی و بندپایان کوچک تغذیه می‌کند.[۶]

خطر انقراض[ویرایش]

چنین تخمین زده می‌شود که کل جمعیت بالغ سمندر کوهستانی لرستان کمتر از ۱۰۰۰ عدد باشد. رنگ‌بندی متفاوت و زیبایی این جانور سبب شده تا سودجویان به منظور فروش آن با قیمتی بالا در بازارهای آسیایی و اروپایی اقدام به صید بی‌رویهٔ این دوزیست کرده و آن را در خطر انقراض نسل جدی قرار دهند. مردم محلی نیز که آنرا به جای سمندر، «مارمولک رنگی» می‌نامند، سالیانه تعداد زیادی از آنها را برای فروش در جشن‌های سال نو شکار می‌کنند.

تغییر اقلیم و بروز خشکسالی در منطقه نیز در کنار عوامل انسانی یاد شده سبب گردیده است تا اندک جمعیت باقی‌مانده از سمندرهای کوهستانی لرستان به سن تولید مثل نرسیده و تعدادشان در طبیعت روزبروز کاهش یابد.

به باور عده‌ای از کارشناسان محیط زیست، کاهش علاقه مردم به خرید ماهی قرمز نیز باعث افزایش خرید سمندر لرستانی و تهدید نسل آن شده است.[۷][۸][۹][۱۰]

سمندر لرستانی یکی از زیباترین گونه‌های سمندر جهان در منطقه زاگرس ایران می‌باشد و فقط در کشور ایران و در منطقه شهبازان لرستان وجود دارد، این‌گونه در حال به انقراض رفتن می‌باشد. به گفته کارشناسان، ایران هنوز نمی‌تواند خود برای حفظ این سمندر اقداماتی مؤثر انجام دهد و کشورهای اروپایی از هم‌اکنون برای پرورش سمندر لرستان سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در لابراتوارهای و دانشگاه‌ها می‌کنند. کشور آلمان هزینه تحقیقاتی چندین صد میلیون دلاری را روی گونه سمندر لرستانی (اندمیک ایران) برای تکثیر در اختیار آزمایشگاه‌های دانشگاه‌های مختلف آلمان گذاشته است. حالا تعداد این «مارمولک رنگی» به‌قدری کم شده که ممکن است مردم خرم‌آباد و درود دیگر هیچ‌گاه آن را روی سنگ‌ها یا کنار آبشارها نبینند، دیگر هم‌اکنون کار بجایی رسیده است که به‌سختی می‌شود به حفظ حیات «سمندر لرستان» امیدوار بود.[۱۱]

پانویس[ویرایش]

  1. هادی فهیمی. «دوزیستان ایران». طرح سرزمین. بازبینی‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۸۸. 
  2. «خطر بیخ گوش سمندر لرستانی؛ خریدوفروش «سین» هشتم سفره عید». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۷-۰۲-۲۶. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸. 
  3. «خرید و فروش سمندر لرستانی ممنوع». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۲-۲۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸. 
  4. «سازمان حفاظت محیط زیست -سمندر لرستانی». سازمان حفاظت محیط زیست -سازمان حفاظت محیط زیست. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸. 
  5. «سمندر کوهستانی لرستان». اداره کل حفاظت محیط زیست استان لرستان. بازبینی‌شده در ۲۰۱۷-۰۲-۲۸. 
  6. حیات‌وحش ایران. چاپ چهارم. تهران: نشرطلایی، ۱۳۹۰. 
  7. خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :0 وارد نشده‌است.
  8. «برخورد نادرست با ماهی قرمز، سمندر را سفره نشین کرد». رادیو فردا، ۷ فروردین ۱۳۹۱. 
  9. سیاوش اردلان. «نگرانی از انقراض سمندر ایرانی در آستانه سال نو». بی‌بی‌سی فارسی. ۹ اسفند ۱۳۹۵. 
  10. درنا کوزه‌گر-روزنامه‌نگار. «انقراض دوزیستان در ایران، سمندر در سفره هفت‌سین». بی‌بی‌سی فارسی. ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۳. 
  11. admin. «معامله سمندر لرستانی خزنده‌ای که در حال نابودی است در خارج از خاک ایران ممنوع اعلام شد: سایت پزشکان بدون مرز». سایت پزشکان بدون مرز. ۱۹۹۹-۰۲-۲۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۵-۰۳-۱۹. 

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]