سرطان پستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سرطان سینه)
پرش به: ناوبری، جستجو
سرطان پستان
آی‌سی‌دی-۱۰ C50
آی‌سی‌دی-۹ 174-175,V10.3
اُمیم ۱۱۴۴۸۰
دادگان بیماری‌ها ۱۵۹۸
مدلاین پلاس 000913
ای‌مدیسین med/۲۸۰۸ med/3287 radio/115 plastic/521
پیشنت پلاس سرطان پستان
سمپ D001943

سرطان پستان یا سرطان سینه (به انگلیسی: Breast cancer) به نوعی سرطان گفته می‌شود که از بافت پستان آغاز می‌شود.[۱] زن بودن، مهم‌ترین عامل احتمال بروز سرطان پستان است. اگرچه مردان نیز به این سرطان مبتلا می‌شوند اما احتمال آن در زنان ببیش از صد برابر است.[۲] سایر علائم سرطان پستان می‌تواند یک توده در سینه، تغییر در شکل سینه، گودی پوست، ترشح مایع از نوک سینه، یا پوسته شدن قسمتی از پوست باشد.[۳] در افرادی که بیماری در اندام‌های دیگر آنها گسترش پیدا کرده باشد، این علائم می‌توانند درد استخوان، غدد لنفاوی متورم، تنگی نفس، یا یرقان باشند.[۴]

نوعی نادر از سرطان پستان به نام سرطان پستان التهابی، به ندرت موجب یک توده مجزا می‌شود. در عوض ممکن است پوست سینه ضخیم، قرمز یا مانند پوست پرتقال دچار حفره گردد. همچنین ممکن است در آن ناحیه گرمی، درد یا برجستگی‌های جوش مانند مشاهده گردد.[۵]

عوامل خطر ابتلاء به سرطان پستان عبارتند از مرض چاقی، عدم تمرین فیزیکی، نوشیدن نوشیدنی‌های الکلی، درمان جایگزینی هورمون در طول یائسگی، پرتوهای یونی، اولین قاعدگی در سنین پایین، و دیر بچه دار شدن یا بچه دار نشدن.[۳][۶] دلیل حدود ۵ تا ۱۰٪ از موارد ابتلاء به این بیماری ژن‌هایی هستند که از والدین فرد به ارث رسیده‌اند، از جمله BRCA1 و BRCA2. معمولاً سرطان پستان در سلول‌های دیواره مجاری شیر و لوبول‌ها که تأمین کننده شیر مجاری هستند، ایجاد می‌شود.به سرطان‌هایی که از این مجاری شروع می‌شوند، کارسینوم پستان گفته می‌شود، در حالیکه سرطان‌های ایجاد شده از لوبول‌ها با نام سرطان لوبولار شناخته شده‌اند.[۳] به علاوه، بیش از ۱۸ زیر-نوع سرطان پستان دیگر وجود دارد.برخی از سرطان‌ها از ضایعات پیش-تهاجمی از قبیل کارسینوم مجرایی درجا ایجاد می‌شوند.[۶] تشخیص سرطان پستان با انجام یک نمونه‌برداری از توده مربوطه تأیید می‌شود.پس از تشخیص سرطان، آزمایش‌های بیشتری انجام می‌شوند تا مشخص شود که آیا سرطان به قسمت‌های دیگر بدن نیز سرایت کرده‌است یا خیر و چه درمان‌هایی ممکن است نسبت به بیماری واکنش نشان دهند.[۳]

بر اساس نتایج یک تحقیق، داروهای ارزان قیمتی که معمولاً برای تقویت استخوان مصرف می‌شوند می‌توانند مرگ و میر ناشی از سرطان پستان را کاهش دهند. بیس فسفونات‌ها (Bisphosphonates) عمدتاً برای جلوگیری از تحلیل استخوان در افراد مبتلا به پوکی استخوان استفاده می‌شوند. این داروها از تغذیه هر سلول سرطانی که در استخوان گسترش می‌یابد، جلوگیری می‌کنند و به این ترتیب رشد سلول‌های سرطانی را متوقف می‌سازند.[۷]

توازن مزایا در مقابل مضرات غربالگری سرطان پستان بحث‌برانگیز است. بنیاد همیاری کوکران در سال ۲۰۱۳ اعلام کرد که مشخص نیست آیا غربالگری ماموگرافی مزایای بیشتری دارد یا مضرات بیشتری.[۸] یک مرور برای گروه ضربت خدمات پیشگیری آمریکا در سال ۲۰۰۹ شواهدی را دربارهٔ مزایا در افراد ۴۰ تا ۷۰ ساله یافت،[۹] و سازمان توصیه می‌کند زنان ۵۰ تا ۷۴ ساله هر دو سال یک بار غربالگری را انجام دهند.[۱۰] برای پیشگیری از ابتلاء به سرطان پستان در افرادی که احتمال ابتلاء در آنها بالا است، ممکن است از داروهای تاموکسیفن یا رالوکسیفن استفاده شود.[۶] برداشتن هر دو سینه از طریق جراحی یک اقدام پیشگیرانه مفید در برخی از زنان پر خطر است.[۶] برای افرادی که ابتلاء به سرطان در آنها تشخیص داده شده‌است، می‌توان از تعدادی از درمان‌ها استفاده کرد، از قبیل جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی و درمان هدفمند.[۳] انواع جراحی عبارتست از عمل جراحی حفظ پستان یا ماستکتومی.[۱۱][۱۲] ممکن است در عمل جراحی یا در یک تاریخ دیگر عمل بازسازی پستانانجام شود. در افرادی که سرطان در سایر قسمت‌های بدن آنها گسترش یافته‌است، درمان‌ها عمدتاً به منظور بهبود کیفیت زندگی و راحتی فرد انجام می‌گیرند.[۱۲] پزشکان و متخصصان اعتقاد دارند افزایش سن بارداری و عدم شیردهی دو عامل مهم در بروز سرطان پستان است، از همین رو بارداری و شیردهی احتمال بروز این سرطان را کاهش می‌دهد.[۱۳]

نتایج سرطان پستان بسته به نوع سرطان، میزان بیماری، و سن فرد متغیر است.[۱۲] نرخ بقا در کشورهای توسعه‌یافته بالا است،[۱۴] به گونه‌ای که ۸۰٪ و ۹۰٪ از افراد در انگلستان و آمریکا حداقل ۵ سال زنده هستند[۱۵][۱۶] نرخ بقا در کشورهای در حال توسعه پایین‌تر است.[۶] در سراسر دنیا، سرطان پستان مهم‌ترین نوع سرطان در زنان است، و ۲۵٪ از تمام موارد سرطان را به خود اختصاص می‌دهد.[۱۷] در سال ۲۰۱۲، 81.6[۶][۱۴][۱۷][۱۸] بر پایه گفته متخصصان در ایران سالانه هشت هزار نفر به سرطان پستان مبتلا می‌شوند و شیوع ابتلا به سرطان پستان در بین زنان ایرانی حدود ۳۰ تا ۳۵ مورد در ۱۰۰ هزار نفر است.[۱۹]

محتویات

پیشینه[ویرایش]

جراحی سرطان پستان در قرن ۱۸

علائم و نشانه‌ها[ویرایش]

توده‌های پستان[ویرایش]

درد پستان[ویرایش]

ترشحات نوک پستان[ویرایش]

تغییرات موضعی پوست پستان[ویرایش]

تغییر یکطرفه اندازه و شکل پستان[ویرایش]

انواع[ویرایش]

عوامل[ویرایش]

سرطان پستان

عوامل خطر ابتلاء به سرطان پستان عبارتند از مرض چاقی، عدم تمرین فیزیکی، نوشیدن نوشیدنی‌های الکلی، درمان جایگزینی هورمون در طول یائسگی، پرتوهای یونی، اولین قاعدگی در سنین پایین، و دیر بچه دار شدن یا بچه دار نشدن.[۳][۶] دلیل حدود ۵ تا ۱۰٪ از موارد ابتلاء به این بیماری ژن‌هایی هستند که از والدین فرد به ارث رسیده‌اند، از جمله BRCA1 و BRCA2. معمولاً سرطان پستان در سلول‌های دیواره مجاری شیر و لوبول‌ها که تأمین کننده شیر مجاری هستند، ایجاد می‌شود.به سرطان‌هایی که از این مجاری شروع می‌شوند، کارسینوم پستان گفته می‌شود، در حالیکه سرطان‌های ایجاد شده از لوبول‌ها با نام سرطان لوبولار شناخته شده‌اند.[۳] به علاوه، بیش از ۱۸ زیر-نوع سرطان پستان دیگر وجود دارد.برخی از سرطان‌ها از ضایعات پیش-تهاجمی از قبیل کارسینوم مجرایی درجا ایجاد می‌شوند.[۶] تشخیص سرطان پستان با انجام یک نمونه برداری از توده مربوطه تأیید می‌شود.پس از تشخیص سرطان، آزمایش‌های بیشتری انجام می‌شوند تا مشخص شود که آیا سرطان به قسمت‌های دیگر بدن نیز سرایت کرده‌است یا خیر و چه درمان‌هایی ممکن است نسبت به بیماری واکنش نشان دهند.[۳]

عوامل اجتناب ناپذیر[ویرایش]

  • سن:
  • جنسیت:
  • سطح آندروژن خون:
  • سطح استروژن خون: سطح بالای استروژن در خون زنان قبل از یائسگی[۲۰]
  • سابقه فامیلی: سابقهٔ سرطان پستان در فامیل (تغییرات ارثی در ژن‌های BRCA1 و BRCA2 (نام اختصاری برای سرطان پستان ۱ و سرطان پستان ۲) در بسیاری از مبتلایان به سرطان‌های پستان و تخمدان وجود داشته‌است)[۲۱]
  • تراکم استخوان:
  • تراکم بافت سینه:
  • افزایش مواجهه زنان با هورمون استروژن که در شرایط زیر رخ می‌دهد:
    • بروز اولین دورهٔ قاعدگی قبل از ۱۳ سالگی
    • یائسگی بعد از ۵۱ سالگی
    • استفاده از درمان جایگزینی هورمون با استروژن
    • افرادی که در طول زندگی باردار نشده‌اند یا اولین بارداری آنها بعد از ۳۰ سالگی بوده‌است.
  • سطح بالای فاکتور رشد شبه انسولینی در خون زنان پیش از یائسگی (insulinlike growth factor)
  • سابقهٔ قبلی ابتلاء به سرطان پستان یا برخی موارد غیرطبیعی دیگر در بافت سینه

ژنتیک[ویرایش]

جهش در ژن BRCA عمدتاً از پدر و مادر به ارث می‌رسد.
تقریبا ۵٪ از بیماران مبتلا به سرطان پستان (نشان داده شده با رنگ قرمز) «با ارث بردن» نوع خاصی از ژن‌ها آنها حساس به این بیماری می‌کند.

زنانی که ژن جهش‌یافته BRCA1 وBRCA2 دارند، ۳ تا ۷ برابر بیش‌تر از زنانی که فاقد این ژن‌ها هستند دچار سرطان پستان می‌شوند.

شرایط پزشکی[ویرایش]

عوامل قابل پیشگیری[ویرایش]

سبک زندگی[ویرایش]

  • سن اولین بارداری و دفعات بارداری:
  • شروع پریود:
  • مصرف الکل:
  • قرص‌های ضدبارداری:
  • هورمون درمانی یائسگی:
  • چاقی: اضافه وزن و چاقی خصوصاً بعد از یائسگی
  • نوع تغذیه: مصرف شیرینی علاوه بر احتمال ابتلا به چاقی، دیابت، بیماری‌های متابولسیم و بیماری‌های قلبی، با سرطان پستان و متاستاز تومور مرتبط است و احتمال بروز این عارضه را افزایش می‌دهد.[۲۲]
  • زندگی بی تحرک و فعالیت بدنی کم
  • به نظر متخصصان فاصله گرفتن از باروری و محدودکردن فرزندآوری در کنار عامل تغذیه موجب بالاتر رفتن آمار ابتلا به سرطان پستان می‌شود.[۲۳]

عوامل تحت بررسی[ویرایش]

  • غذاهای کباب شده:
  • مصرف آنتی‌بیوتیک:
  • سایز سینه:
  • استعمال پاربن‌ها:
  • بطری آب معدنی:
  • هیچ رابطهٔ علمی بین استفاده از هر گونه سینه‌بند با بروز سرطان پستان پیدا نشده‌است.[۲۴][۲۵]

پاتوفیزیولوژی[ویرایش]

تقسیم‌بندی[ویرایش]

هیستوپاتولوژی[ویرایش]

وضعیت گیرنده[ویرایش]

آزمایش‌های DNA[ویرایش]

درجه[ویرایش]

درجه‌بندی بر اساس شکل سلول‌های تومور در زیر میکروسکوپ انجام می‌شود. این کار توسط پاتولوژیست صورت می‌گیرد. بعد از اینکه تشخیص نوع سرطان در نمونه قطعی شد، پاتولوژیست به مشاهده بیشتر جزئیات می‌پردازد و توده را به اصطلاح گرید بندی (درجه‌بندی) می‌کند. البته در برخی مواقع پزشک فوق تخصص خون و انکولوژی، جهت سرعت بخشیدن به درمان، خودش هم بررسی‌هایی را انجام می‌دهد. مطالعه زیر میکروسکوپ بافت سرطانی، سرعت تکثیر و میزان شباهت سلول‌ها به سلولهای طبیعی را مشخص می‌کند. هر چه سلولهای سرطانی به سلولهای طبیعی شبیه تر باشند، سرعت تکثیر کمتری دارند و شانس موفقیت درمان بیشتر است. از نظر درجه‌بندی سلولهای سرطانی به سه گروه تقسیم‌بندی می‌شوند:[۲۶]

  • درجه۱ (Well Diffrentiated):سلولهای توده سرطانی تفاوت اندکی با سلولهای طبیعی دارند و رشدشان آهسته‌تر است.
  • درجه۲ (Intermediate/Moderate grade):سلولهای توده شبیه سلولهای طبیعی نیستند و ردشدشان کمی بیشتر از سلولهای طبیعی است، گاهی از اصطلاح Moderatery diffrentiated هم برای این گروه از توده‌ها استفاده می‌شود.
  • درجه۳ (Poorly Diffrentiated):سلولهای توده بسیار متفاوت از سلولهای طبیعی هستند و سرعت تکثیر بالایی دارند.

محدوده برش جراحی[ویرایش]

در توده‌های جامد جراح حین جراحی سعی می‌کند همه تومور و بخشی از بافت طبیعی اطرافش (Margin) را خارج نماید. البته همیشه این کار امکانپذیر نیست. محدوده برش جراحی می‌تواند یکی از سه وضعیت زیر را داشته باشد:

  • margin of resectionNegative: هیچ سلولی سرطانی در لبه‌ها دیده نمی‌شود. چنین حالتی نیاز به جراحی مجدد ندارد.
  • Positive: سلولهای سرطانی در لبه‌های بافت برداشته شده، مشاهده می‌شود. چنین حالتی ممکن است نیاز به جراحی مجدد یا سایر درمانهای متداول داشته باشد.
  • Close: سلولهای سرطانی در نزدیکی لبه دیده می‌شود. این حالت هم ممکن است نیاز به جراحی مجدد داشته باشد.

میزان رشد سلولی[ویرایش]

ممکن است در گزارش پاتولوژی، میزان رشد سلولی گزارش شود، که در واقع بخشی از سلولهای توده است که رشد کرده، تکثیر می‌شوند و در نهایت سلولهای سرطان جدید می‌سازند. این مقدار به درصد نشان داده می‌شود و اصطلاحاً Rate of cell growth نامیده می‌شود. هرچه میزان رشد سلولی بالاتر باشد توده مهاجم تر است.

تقسیم‌بندی TNM[ویرایش]

یکی از ابزارهایی که پزشکان برای توصیف مراحل سرطان استفاده می‌کنند سیستم TNM است. این سیستم با استفاده از سه معیار، مرحله سرطان را مشخص می‌کند:

نتایج بدست آمده با استفاده از این سه معیار مرحله سرطان هر فرد را تعیین می‌کند. پنج مرحله وجود دارد:

  • مرحله ۰ (صفر) که کارسینومای داکتال غیر تهاجمی درمحل (DCIS) است.
  • مرحله یک تا چهار سرطان پستان تهاجمی را در بر می‌گیرد.

مرحله بندی یک روش مشترک برای توصیف سرطان است تا پزشکان بتوانند بهترین طرح درمانی را به کمک همدیگر مشخص کنند. TNM مخفف تومور (T)، غده (N)، متاستاز (M) است. پزشکان برای تعیین مرحله سرطان به این سه عامل توجه می‌کنند:

  • چقدر تومور اولیه بزرگ است و در کجا قرار گرفته‌است؟ (تومور ،T)
  • آیا تومور به غدد لنفاوی گسترش یافته‌است؟ (غده یا گره، N)
  • آیا سرطان به سایر نقاط بدن متاستاز داده‌است؟ (متاستاز، M)
T
اندازه تومور اولیه
T0 هیچ تومور اولیه قابل تشخیص نیست
Tis کارسینوم درجا، غیر تهاجمی
T1 بخش تهاجمی تومور در پستان ۲۰ میلی‌متر (میلی‌متر) یا کوچکتر در وسیع‌ترین ابعاد آن کمی کمتر از یک اینچ است. این مرحله ممکن است به سه زیر مرحله به نام‌های T1a , T1b، و T1c، بسته به اندازه تومور تقسیم می ش
T1mic میکرومتاستازیس، یعنی سلول‌های سرطانی به چند بافت اطراف منتشر شده‌اند اما میزان انتشار آنها بیش از ۱ میلیمتر نیست
T1a >0,1 cm aber ≤ 0,5 cm
T1b > 0,5 cm bis 1 cm
T1c > 1 cm bis 2 cm
T2 بخش مهاجم تومور بزرگتر از ۲۰ میلیمتر و کمتر از ۵۰ میلیمتر است.
T3 بخش مهاجم تومور بزرگتر از ۵۰ میلیمتر است.
T4 تومور به دیواره قفسه سینه انتشار یافته (به نام T4a) یا به پوست انتشار یافته که به عنوان T4b نامیده می‌شود. اگر نشانه‌هایی از هر دو دیده شود به عنوان T4c نامیده می شودو سرطان التهابی پستان به عنوان T4d نامیده می‌شود.
N
غدد لنفاوی اطراف تومور
N0 سرطان در غده‌های لنفی یافت نشد.
N0+ هنگامی که رسوبات بسیار کوچکی از سلول‌های تومور جدا شده و دریک غده لنفاوی (کمتر از ۰٫۲ میلی‌متر یا کمتر از ۲۰۰ سلول) یافت شود، غدد هنوز N0 تعیین می‌شوند، اما "i+" به این معنی است که پس از تعیین گزارش می‌شود.
N1 در این گروه سرطان از یکی از سه غده لنفاوی بغلی زیر بازو انتشار یافته‌است. این گروه می‌توانند شامل غدد لنفاوی مثبت داخلی پستان (که در زیر جناغ سینه یا قفسه سینه قرار دارند) باشند دراین حالت غده از طریق اقدامات بالینی قابل شناسایی نمی‌باشد و فقط از طریق علامت گزاری مشخص می‌شوند.
N2 این گروه زمانیکه سرطان به چهار غدد لنفاوی از نه غده زیر باز و انتشار یابد (به نام N2a) یا بطور بالینی غدد لنفاوی داخلی پستان آشکار شود (غدد لنفاوی در زیر جناغ سینه در داخل قفسه سینه، به نام N2b) گفته می‌شود.
N3 سرطان به ۱۰ غده لنفاوی یا بیشتر در زیر بازو یا به غدد لنفاوی واقع در زیر ترقوه منتشر شده‌است. این گروه یه عنوان N3a نامیده می‌شوند. در صورتیکه سرطان به غدد داخلی پستان به همراه غدد زیر بغل انتشار یابد به عنوان N3b نامیده می‌شود و در صورتیکه غدد بالای ترقوه در گیر شوند N3c گفته می‌شود.
M
متاستاز
MX متاستاز دور قابل ارزیابی نمی‌باشد.
M0 بیماری متاستاز داده نشده‌است.
M0+ هیچ شواهد بالینی یا رادیوگرافی از متاستاز دور وجود ندارد، اما شواهد میکروسکوپی از سلول‌های تومور، در خون، مغز استخوان یا سایر غدد لنفاوی یافت شده‌است که بزرگتر از ۰٫۲ میلی‌متر در یک بیمار بدون سایر شواهد متاستاز نمی‌باشد.
M1 متاستاز به سایر قسمتهای بدن وجود دارد.

مرحله[ویرایش]

مرحله بندی روشی است که سرطان را بر اساس محل درگیر یا محل انتشار و اثر سرطان بر عملکرد سایر ارگان‌های بدن توصیف می‌کند. پزشکان با استفاده از تست‌های تشخیصی، مرحله سرطان را تعیین می‌کنند؛ بنابراین مرحله بندی با انجام همه تست‌ها، تکمیل می‌گردد. دانستن مرحله سرطان، پزشکان را در انتخاب بهترین نوع درمان و همچنین پیش بینی پیش آگهی‌های بیمار کمک می‌کند. مراحل برای انواع مختلف سرطان متفاوت است.

مرحله سرطان پستان با ترکیب پارامترهای T, N و M تعیین می‌شود.

مراحل سرطان پستان[۲۷]
مراحل تصویر ارزیابی TNM توضیحات محصول
۰ Diagram showing ductal carcinoma in situ (DCIS) CRUK 115.svg Tis, N0, M0 (carcinoma ductal in situ) A doença encontra-se restrita aos ductos e lóbulos do tecido mamário e ainda não se propagou para o tecido envolvente. Também se denomina cancro não invasivo.
Diagram showing lobular carcinoma in situ (LCIS) CRUK 166.svg Tis, N0, M0 (carcinoma lobular in situ)
1A Diagram showing stage 1A breast cancer CRUK 199.svg T1, N0, M0 اندازه تومور ۲ سانتیمتر یا کمتر است و به خارج سینه منتشر نشده‌است.[۲۸]
1B Diagram showing stage 1B breast cancer CRUK 202.svg T0 ou T1, N1mic, M0 مقدار کمی از سلولهای سرطان سینه در غدد لنفاوی نزدیک سینه دیده شده یا هیچ توده ای در سینه دیده نشده یا توده کوچکتر از ۲ سانتیمتر است.[۲۸]
2A Diagram 1 of 2 showing stage 2A breast cancer CRUK 003.svg T0, N1, M0 شواهدی از تومور در پستان وجود ندارد، اما سرطان به گره‌های لنفاوی زیر باریک گسترش یافته‌است.[۲۸]
T1, N1, M0 اندازه تومور کمتر از ۲ سانتیمتر و سلولهای سرطانی در ۱ تا ۳ عدد از غدد لنفاوی نزدیک سینه دیده شده‌است.[۲۸]
Diagram 2 of 2 showing stage 2A breast cancer CRUK 009.svg T2, N0, M0 تومور بزرگتر از ۲ سانتیمتر و کوچکتر از ۵ سانتیمتر بدون شواهدی دال بر انتشار در غدد لنفاوی[۲۸]
2B Diagram 2 of 3 showing stage 2B breast cancer CRUK 012.svg T2, N1, M0 O tumor é maior que 20 mm, menor que 50 mm e espalhou-se para um a três gânglios linfáticos axilares.
Diagram 3 of 3 showing stage 2B breast cancer CRUK 015.svg T3, N0, M0 O tumor é maior que 50 mm, mas ainda não se espalhou para os gânglios linfáticos axilares.
3A Diagram 1 of 3 showing stage 3A breast cancer CRUK 007.svg T0, T1, T2 ou T3, N2, M0 هیچ توموری در سینه دیده نمی‌شود اما با هر اندازه ای ممکن است در ۴ تا ۹ عدد از غدد لنفاوی زیر بغل یا نزدیک سینه دیده شود.[۲۸]
Diagram 2 of 3 showing stage 3A breast cancer CRUK 013.svg T3, N1, M0 تومور بزرگتر از ۵ سانتیمتر و با یک خوشه از سلولهای سرطانی در غدد لنفاوی یا تومور بزرگتر از ۵ سانتیمتر که به بیش از ۳ عدد از غدد لنفاوی زیر بغل یا نزدیک سینه منتشر شده‌است.[۲۸]
3B Diagram 1 of 2 showing stage 3B breast cancer CRUK 004.svg T4; N0, N1 ou N2; M0 تومور به پوست ناحیه سینه یا قفسه سینه منتشر شده‌است، که در صورت انتشار به پوست موجب زخم یا تورم شده‌است. همچنین ممکن است به بیش از ۹ عدد از غدد لنفاوی زیر بغل یا نزدیک زیر بغل منتشر شده باشد. سرطان‌هایی که به پوست منتشر شده‌اند ممکن است تبدیل به سرطان سینه التهابی (Infalmmatory Breast cancer) شوند.[۲۸]
3C Diagram 2 of 2 showing stage 3B breast cancer CRUK 010.svg qualquer T, N3, M0 اندازه تومور ممکن است به هر اندازه ای باشد اما تومور به پوست منتشر شده و موجب تورم و التهاب شده‌است و همچنین:
به بیش از ۱۰ عدد از غدد لنفاوی منتشر شده‌است.
یا به غدد لنفاوی بالا یا پائین ترقوه منتشر شده‌است.
یا به غدد لنفاوی زیر بغل یا نزدیک سینه منتشر شده‌است.
از این مرحله به بعد سرطان‌ها حتماً نیاز به جراحی دارند و به سرطان‌های سینه نیازمند جراحی معروف هستند.[۲۸]
۴ (متاستاتیک) Diagram showing stage 4 breast cancer CRUK 228.svg qualquer T, qualquer N, M1 تومور ممکن است به هر اندازه ای باشد. غدد لنفاوی ممکن است دارای سلول سرطانی باشند. سرطان به سایر اندامهای بدن مانند استخوان، ریه، کبد یا مغز منتشر شده‌است.[۲۸]

جلوگیری[ویرایش]

سینه پس از دو ماستکتومی، و پس از بازسازی سینه با ایمپلنت

سبک زندگی[ویرایش]

زنان می‌توانند خطر ابتلا به سرطان سینه را با حفظ وزن، نوشیدن الکل کمتر، فعال شدن جسمی و شیر دادن فرزندان خود کاهش دهند.[۲۹] این تغییرات از ۳۸٪ سرطان سینه در ایالات متحده، ۴۲٪ در بریتانیا، ۲۸٪ در برزیل و ۲۰٪ در چین جلوگیری کرد.[۲۹] فواید تمرینات بدنی مانند پیاده‌روی سریع در تمام گروه‌های سنی از جمله زنان یائسه دیده می‌شود.[۲۹][۳۰] سطح بالای فعالیت بدنی خطر ابتلا به سرطان پستان را در حدود ۱۴ درصد کاهش می‌دهد.[۳۱] استراتژی‌هایی که فعالیت بدنی منظم را افزایش می‌دهند و چاقی را کاهش می‌دهند نیز می‌توانند از مزایای دیگری مانند کاهش خطر بیماری‌های قلبی عروقی و دیابت برخوردار باشند.[۳۲] مصرف بالای میوه‌های مرکبات با کاهش ۱۰ درصدی در معرض خطر سرطان سینه همراه است.[۳۳]

به نظر می‌رسد اسید چرب امگا ۳[۳۴] مصرف زیاد سویا در مواد غذایی نیز خطر ابتلا را کاهش می‌دهند.[۳۵]

جراحی پیشگیرانه[ویرایش]

داروهای پیشگیری[ویرایش]

بر اساس نتایج یک تحقیق، داروهای ارزان قیمتی که معمولاً برای تقویت استخوان مصرف می‌شوند می‌توانند مرگ و میر ناشی از سرطان پستان را کاهش دهند. بیس فسفونات‌ها (Bisphosphonates) عمدتاً برای جلوگیری از تحلیل استخوان در افراد مبتلا به پوکی استخوان استفاده می‌شوند. این داروها از تغذیه هر سلول سرطانی که در استخوان گسترش می‌یابد، جلوگیری می‌کنند و به این ترتیب رشد سلول‌های سرطانی را متوقف می‌سازند.[۷]

  • ترازتوزوماب: یکی از داروهای مورد استفاده در درمان سرطان سینه است.
  • آسپرین و داروهای ضد التهاب:مصرف روزانه آسپرین و سایر ضد التهابهای غیر کورتونی، خطر سرطان سینه را کاهش می‌دهند.

بارداری و شیردهی[ویرایش]

شیوع سرطان سینه در زنانی که بچه دار می‌شوند کمتر است، و این کاهش باتعداد بچه‌ها رابطه مستقیم دارد. تحقیقات زیادی در این زمینه انجام شده‌است، به نظر می‌رسد بارداری و شیردهی از طریق مکانیسم‌های مختلفی مانع از بروز سرطان سینه می‌شوند. نقش پیشگیرانه شیردهی سالهاست مورد توجه محققین است. هر چه سن شروع شیر دهی، تعداد دفعات و مدت زمان آن بیشتر باشد، احتمال ابتلا کمتر است. در دوران شیردهی بافت سینه دچار تغییراتی می‌شود و سلول‌های تخصص یافته‌ای در آن شکل می‌گیرد، که این سلول‌ها در از بین بردن سلولهای سرطانی نقش بسزایی دارند.

تغذیه[ویرایش]

چربی‌های اشباع شده نقش بسزایی در افزایش خطر بروز سرطان سینه بازی می‌کنند اما این عامل ممکن است در ادغام با برخی عوامل دیگر موجب افزایش خطر سرطان شود.

  • لبنیات: لبنیات از نظر کلسیم غنی هستند ممکن است این کاهش خطر با کلسیم رابطه داشته باشد.
  • فیبر: سبزیجات و غلات کامل (مانند آرد سبوس دار و همه انواع نان و به ویژه گندم کامل) از نظر فیبر غنی هستند. مصرف روزانه ۲۵ گرم فیبر در زنان یاسه، به میزان زیادی از بروز سرطان سینه پیشگیری می‌کند. خوردن نان سبوس دار موجب کاهش استروژن خون در زنان غیر یاسه می‌شود، که این مسئله ممکن است موجب کاهش خطر سرطان سینه در این گروه از زنان شود.
  • میوه: مصرف میوه زیاد خطر سرطان سینه را می‌کاهد؛ که ممکن است به دلیل فیبر و آنتی‌اکسیدان بالای میوه‌ها باشد. آنتی‌اکسیدانها موادی هستند که از ایجاد واکنش‌های اکسیداسیونی جلوگیری می‌کنند. واکنش‌های اکسیداسیونی با آزاد کردن اکسیژن فعال موجب تخریب ژنها و افزایش احتمال سرطان می‌شوند. برخی از آنتی‌اکسیدانها عبارتند از ویتامین A، C، E و سلنیوم.
  • سویا: سویا دارای نوعی از فیتواستروژنها به نام ایزوفلاونوئیدها می‌باشد. سایر انواع فیتواستروژنها در فیبرها و غلات کامل، میوه‌ها، سبزیجات و دانه‌های بزرک وجود دارند. شیر هم می‌تواند حاوی فیتوراستروژنها باشد، مشروط به اینکه گاو از چنین غذاهایی تغذیه شود. مصرف سویا در جنوب شرقی آسیا متداولتر است. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد بافت سینه زنان این منطقه از سفتی کمتری بر خوردار است، بافت سینه هر چه نرم‌تر باشد خطر سرطان سینه کمتر است.
  • کاروتنوئید: کارتنوئیدها ترکیبات رنگی هستند که در برخی از گیاهان وجود دارند. منابع گیاهی غنی از کارتنوئید عبارتند از هویج، سیب زمینی شیرین، اسفناج، کلم قرمز، سبزیجات سبز، گوجه فرنگی، انبه هندی و فلفل‌های رنگی. مطالعات نشان می‌دهد که این مواد غذایی در کاهش خطر سرطان سینه نقش بسزایی دارند.

تشخیص[ویرایش]

فراوانی کارسینومای پستان
بیوپسی شامل جمع‌آوری نمونه‌های بافت یا سلول‌های تومور است و تنها آزمون است که تشخیص سرطان را تأیید می‌کند.

غربالگری[ویرایش]

توازن مزایا در مقابل مضرات غربالگری سرطان پستان بحث‌برانگیز است. بنیاد همیاری کوکران در سال ۲۰۱۳ اعلام کرد که مشخص نیست آیا غربالگری ماموگرافی مزایای بیشتری دارد یا مضرات بیشتری.[۸] یک مرور برای گروه ضربت خدمات پیشگیری آمریکا در سال ۲۰۰۹ شواهدی را دربارهٔ مزایا در افراد ۴۰ تا ۷۰ ساله یافت،[۹] و سازمان توصیه می‌کند زنان ۵۰ تا ۷۴ ساله هر دو سال یکبار غربالگری را انجام دهند.[۱۰]

معاینه بالینی پزشکی[ویرایش]

معاینه بالینی پزشکی (Clinical Breast Cancer)

خودآزمایی پستان[ویرایش]

تصویری نشان‌گر مثالی برای یکی از روشهای خودآزمایی پستان در ۶ مرحله به صورت زیر:
۱–۳: با دستان افتاده کنار بدن، بالا پشت سر و در بغل‌ها، بررسی بدن برای علائم ظاهری را آغاز کنید.
۴: مرحله چهارم لمس‌کردن پستان با کف انگشتان می‌باشد.
۵: در این مرحله باید نوک پستان همانند مرحله چهارم لمس و بررسی شود.
۶: مرحله ششم مرحله لمس‌کردن پستان در حالت خوابیده‌است.

خودآزمایی پستان (به اختصار BSE) یکی از انواع روش‌های شناسایی سرطان پستان اولیه می‌باشد. این روش فقط با خود زن سروکار دارد که باید هر قسمت از پستان را که برآمده، شکستگی یا تورم دارد بررسی کند.

BSE سابق به عنوان یکی از اصلی‌ترین روش‌های پیدا کردن سرطان در مراحل اولیه قابل علاج شناخته می‌شد، اما نتایج یکی از پژوهش‌های RCT بیانگر این مطلب بود که این روش در پیشگیری از مرگ‌ها بر اثر سرطان پستان تأثیرگذار نیست و در واقع باعث ضرر از طریق بی‌نیاز بودن به بیوپسی و جراحی می‌شود.

ماموگرافی[ویرایش]

ماموگرافی، روش‌های تصویربرداری

پستان نگاری یا ماموگرافی گونه‌ای روش پرتونگاری است که در علوم تصویربرداری پزشکی، به خصوص تشخیص سرطان پستان در زنان کاربرد فراوان دارد.[۳۶] ماموگرافی در تشخیص سرطان سینه نقش محوری دارد. ماموگرافی یک عکس رادیوگرافی ساده از پستان و ابزاری برای کشف زودرس سرطان‌های غیرقابل لمس پستان است. ماموگرافی می‌تواند سرطان پستان را ده سال قبل از آن که قابل لمس شود، شناسایی کند. همه زنان چهل ساله و بیشتر باید هر دو سال یکبار ماموگرافی انجام دهند. زنانی که افراد درجه یک آنها (یعنی مادر یا خواهرشان) مبتلا به سرطان باشند باید از ۳۵ سالگی ماموگرافی سالانه انجام دهند. ماموگرافی نمی‌تواند و نباید جایگزین معاینه توسط پزشک متخصص جراحی عمومی شود.

ام‌آرآی پستان[ویرایش]

ام‌آرآی پستان، بهترین و ایمن‌ترین روش غربالگری سرطان سینه محسوب می‌شود. این روش، نسبت به ماموگرافی به دلیل عدم استفاده از اشعه یونیزان، ارجحیت بنیادی دارد. تشخیص به موقع در سرطان سینه، نقش حیاتی دارد، و شانس ابتلاء در زن‌هایی که سابقه فامیلی سرطان سینه دارند بالاست؛ بنابراین، همه زن‌هایی که شانس ابتلای بالایی دارند، باید تحت غربالگری سینه با MRI قرار بگیرند.

سونوگرافی[ویرایش]

مدیریت[ویرایش]

برای پیشگیری از ابتلاء به سرطان پستان در افرادی که احتمال ابتلاء در آنها بالا است، ممکن است از داروهای تاموکسیفن یا رالوکسیفن استفاده شود.[۶] برداشتن هر دو سینه از طریق جراحی یک اقدام پیشگیرانه مفید در برخی از زنان پر خطر است.[۶] برای افرادی که ابتلاء به سرطان در آنها تشخیص داده شده‌است، می‌توان از تعدادی از درمان‌ها استفاده کرد، از قبیل جراحی، پرتودرمانی، شیمی درمانی و درمان هدفمند.[۳] انواع جراحی عبارتست از عمل جراحی حفظ پستان یا ماستکتومی.[۱۱][۱۲] ممکن است در عمل جراحی یا در یک تاریخ دیگر عمل بازسازی پستانانجام شود. در افرادی که سرطان در سایر قسمت‌های بدن آنها گسترش یافته‌است، درمان‌ها عمدتاً به منظور بهبود کیفیت زندگی و راحتی فرد انجام می‌گیرند.[۱۲] پزشکان متخصصان اعتقاد دارند افزایش سن بارداری و عدم شیردهی دو عامل مهم در بروز سرطان پستان است، از همین رو بارداری و شیردهی احتمال بروز این سرطان را کاهش می‌دهد.[۱۳]

درمان[ویرایش]

در صورت احساس یک توده، اول از همه آرامش خود را حفظ کنید و مضطرب نشوید. ۸۰٪ توده‌های داخل سینه، سرطانی نیستند. این توده اغلب کیست‌های بی‌ضرر یا تغییرات بافتی در طول چرخه قاعدگی هستند. اما در صورت مشاهده هر چیز غیرعادی در سینه خود، به پزشک مراجعه کنید.[۲] سرطان پستان هرچه زودتر تشخیص داده شود، درمان راحت تری خواهد داشت. معمولاً برای درمان ابتدا عمل جراحی انجام خواهد گرفت که بسته به اندازه تومور قسمتی یا کل این بافت برداشته خواهد شد. بعد از آن در صورت نیاز، شیمی درمانی انجام خواهد شد و در صورت لزوم رادیوتراپی یا برق گذاشتن یا پرتو درمانی انجام می‌شود که بسته به نوع و اندازه تومور و تشخیص پزشک متفاوت خواهد بود.[۳۷]

کارشناسان اعلام کردند 'پالبوسیکلیب'Palbociclib یک داروی خوراکی جدید در درمان سرطان پستان است که ظرفیت مقابله با سایر انواع سرطان را نیز دارد. این دارو با جلوگیری از فعالیت آنزیم‌های CDK4 و CDK6، تقسیم سریع سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهد. این دارو به واقع نخستین بازدارنده در برابر فعالیت دو آنزیم یاد شده‌است که عملکرد آن برای درمان سرطان پستان تأیید شده‌است.[۳۸]

عمل جراحی[ویرایش]

بافت سرطانی در پستان

میزان برداشت بافت پستانی در عمل ماستکتومی، بستگی به گسترش تومور و درگیری بافت‌های اطراف دارد. گاهی افزوده بر برداشت توده سرطانی و بافت پستانی، گره‌های لنفاوی زیر بغل و عضلات سینه‌ای نیز برداشته می‌شود.[۴۰]

بافت مورد برش در این عمل جراحی معمولاً محدود است و تهاجم به بافت اطراف در طول جراحی وجود ندارد و روشی نسبتاً غیر تهاجمی می‌باشد.

داروی[ویرایش]

پرتودرمانی[ویرایش]

رادیوتراپی داخلی برای سرطان پستان

یکی از مهم‌ترین شاخه‌های فیزیک پزشکی است. پرتودرمانی به درمان بیماری با استفاده از پرتوهای نافذ مانند پرتوهای ایکس و آلفا و بتا و گاما که یا از دستگاه تابیده می‌شوند یا از داروهای حاوی مواد نشاندار شده ساطع می‌شوند گویند. پرتو درمانی استفاده از پرتوهای یون‌ساز برای از بین بردن یا کوچک کردن بافت‌های سرطانی است. در این روش در اثر آسیب DNA، سلول‌های ناحیه درمان (بافت هدف) تخریب و ادامه رشد و تقسیم غیرممکن می‌شود. اگرچه پرتو علاوه بر سلول‌های سرطانی به سلول‌های سالم نیز آسیب می‌رساند ولی اکثر سلول‌های سالم بهبودی خود را دوباره بدست می‌آورند. هدف از پرتو درمانی از بین بردن حداکثر سلول‌های سرطانی با حداقل آسیب به بافت‌های سالم است. کاربرد اصلی پرتو درمانی در معالجه یا تقلیل امراض سرطانی می‌باشد.[۴۴]

پرتودرمانی پس از عمل جراحی به ناحیه تخت تومور و گره‌های لنفاوی داده می‌شود تا سلول‌های توموری میکروسکوپی را که ممکن است از جراحی فرار کنند را از بین ببرد. ممکن است اثر مثبتی بر میکرومحیط‌زیست تومور داشته باشد.[۴۵][۴۶] پرتودرمانی می‌تواند به صورت پرتودرمانی خارجی یا به عنوان براکی‌تراپی (رادیوتراپی داخلی) صورت گیرد. به طور معمول رادیوتراپی پس از عمل برای سرطان پستان انجام می‌گیرد. رادیوتراپی می‌تواند خطر ابتلا به بازگشت دوباره را تا ۵۰–۶۶٪ کاهش دهد.[۴۷]

پیش بینی[ویرایش]

عوامل پیش آگهی[ویرایش]

جنبه‌های روانشناسی[ویرایش]

اپیدمیولوژی[ویرایش]

میزان مرگ (محور Y در ۱۰۰٫۰۰ نفر) برای سرطان پستان بر پایه سن (محور x)
تعداد مرگ ناشی از سرطان سینه از ۱۰۰٫۰۰ نفر در سال ۲۰۰۴.[۴۸]

نتایج سرطان پستان بسته به نوع سرطان، میزان بیماری، و سن فرد متغیر است.[۱۲] نرخ بقا در کشورهای توسعه‌یافته بالا است،[۱۴] به گونه‌ای که ۸۰٪ و ۹۰٪ از افراد در انگلستان و آمریکا حداقل ۵ سال زنده هستند[۱۶][۴۹] نرخ بقا در کشورهای در حال توسعه پایین‌تر است.[۶] در سراسر دنیا، سرطان پستان مهم‌ترین نوع سرطان در زنان است، و ۲۵٪ از تمام موارد سرطان را به خود اختصاص می‌دهد.[۱۷] در سال ۲۰۱۲، 81.6[۶][۱۴][۱۷][۱۸] بر پایه گفته متخصصان در ایران سالانه هشت هزار نفر به سرطان پستان مبتلا می‌شوند و شیوع ابتلا به سرطان پستان در بین زنان ایرانی حدود ۳۰ تا ۳۵ مورد در ۱۰۰ هزار نفر است.[۱۹]

جامعه و فرهنگ[ویرایش]

روبان صورتی[ویرایش]

روبان صورتی یک نماد است که نشان دهنده حمایت از آگاهی سرطان پستان است.

روبان صورتی یک باریکه پارچه‌ای صورتی رنگ، یا شکلی نمادین از روبانی صورتی است که نماد بین‌المللی آگاهی‌بخش دربارهٔ سرطان سینه است.

در تقویم[ویرایش]

در تقویم جهانی اکتبر، ماه جهانی آگاهی بخشی در مورد سرطان پستان نام گرفته‌است.

فرهنگ سرطان پستان[ویرایش]

اهمیت[ویرایش]

بارداری[ویرایش]

هورمون‌ها[ویرایش]

کنترل تولد[ویرایش]

جایگزینی هورمون یائسگی[ویرایش]

پژوهش[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. "Breast Cancer". NCI. Retrieved 29 June 2014. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «Breast Cancer Health Center». WebMD. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ ۳٫۶ ۳٫۷ ۳٫۸ "Breast Cancer Treatment (PDQ®)". NCI. 2014-05-23. Retrieved 29 June 2014. 
  4. Saunders, Christobel; Jassal, Sunil (2009). Breast cancer (1. ed. ed.). Oxford: Oxford University Press. p. Chapter 13. ISBN 978-0-19-955869-8. 
  5. «سرطان پستان». مجله سلام سلامت (شرکت داروسازی اکتوور), ماهانه خرداد 1396. 
  6. ۶٫۰۰ ۶٫۰۱ ۶٫۰۲ ۶٫۰۳ ۶٫۰۴ ۶٫۰۵ ۶٫۰۶ ۶٫۰۷ ۶٫۰۸ ۶٫۰۹ ۶٫۱۰ ۶٫۱۱ World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 5.2. ISBN 92-832-0429-8. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ کاهش 18 درصدی مرگ و میر ناشی از سرطان پستان با مصرف داروهای تقویت استخوان . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ Gøtzsche PC, Jørgensen KJ (4 Jun 2013). "Screening for breast cancer with mammography.". The Cochrane database of systematic reviews 6: CD001877. PMID 23737396. doi:10.1002/14651858.CD001877.pub5. 
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ Nelson, HD; Tyne, K; Naik, A; Bougatsos, C; Chan, B; Nygren, P; Humphrey, L (November 2009). "Screening for Breast Cancer: Systematic Evidence Review Update for the US Preventive Services Task Force [Internet].". PMID 20722173. 
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ "Screening for Breast Cancer". US Preventative Services Task Force. December 2009. Retrieved 24 December 2012. 
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ American College of Surgeons (September 2013), "Five Things Physicians and Patients Should Question", Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation (American College of Surgeons), retrieved 2 January 2013 
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ ۱۲٫۵ "Breast Cancer Treatment (PDQ®)". NCI. 2014-06-26. Retrieved 29 June 2014. 
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ بارداری و شیردهی دو عامل مهم پیشگیری از سرطان پستان . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ ۱۴٫۲ ۱۴٫۳ "World Cancer Report". International Agency for Research on Cancer. 2008. Retrieved 2011-02-26. 
  15. "Cancer Survival in England: Patients Diagnosed 2007–2011 and Followed up to 2012". Office for National Statistics. 29 October 2013. Retrieved 29 June 2014. 
  16. ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ "SEER Stat Fact Sheets: Breast Cancer". NCI. Retrieved 18 June 2014. 
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 1.1. ISBN 92-832-0429-8. 
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ "Male Breast Cancer Treatment". National Cancer Institute. 2014. Retrieved 2014-06-29. 
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ سالانه هشت هزار نفر در ایران به سرطان پستان مبتلا می‌شوند . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  20. Nicholson
  21. http://www.ncii.ir/article.aspx?id=261
  22. شکر احتمال ابتلا به سرطان پستان را افزایش می‌دهد . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  23. تأثیر باروری در پیشگیری از سرطان پستان . [خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) http://www.irna.ir]
  24. "Bras and breast cancer risk". Cancer Research UK. Retrieved April 6, 2013. 
  25. "Breast cancer". A.D.A.M. Medical Encyclopedia, U.S. National Library of Medicine. November 17, 2012. Retrieved April 6, 2013. 
  26. «درجه‌بندی و مرحله بندی سرطان». ایران آنکو. بازبینی‌شده در ۳ اکتبر ۲۰۱۷. 
  27. http://www.cancer.net/cancer-types/breast-cancer/stages.  Unknown parameter |acessodata= ignored (help); Unknown parameter |publicado= ignored (help); Unknown parameter |data= ignored (help); Unknown parameter |título= ignored (|title= suggested) (help); Missing or empty |title= (help)
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ۲۸٫۳ ۲۸٫۴ ۲۸٫۵ ۲۸٫۶ ۲۸٫۷ ۲۸٫۸ ۲۸٫۹ «مرحله بندی سرطان پستان». ایران آنکو. بازبینی‌شده در ۳ اکتبر ۲۰۱۷. 
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ American Institute for Cancer Research/ World Cancer Research Fund, Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective Archived 6 October 2015 at the Wayback Machine.
  30. "Physical activity and risk of breast cancer among postmenopausal women". Arch. Intern. Med. 170 (19): 1758–64. October 2010. PMC 3142573. PMID 20975025. doi:10.1001/archinternmed.2010.363.  Unknown parameter |vauthors= ignored (help)
  31. Kyu, Hmwe H; Bachman, Victoria F; Alexander, Lily T; Mumford, John Everett; Afshin, Ashkan; Estep, Kara; Veerman, J Lennert; Delwiche, Kristen; Iannarone, Marissa L; Moyer, Madeline L; Cercy, Kelly; Vos, Theo; Murray, Christopher J L; Forouzanfar, Mohammad H (9 August 2016). "Physical activity and risk of breast cancer, colon cancer, diabetes, ischemic heart disease, and ischemic stroke events: systematic review and dose-response meta-analysis for the Global Burden of Disease Study 2013". BMJ 354: i3857. PMC 4979358. PMID 27510511. doi:10.1136/bmj.i3857. 
  32. Hayes,, James; Ricahrdson, Ann; Frampton, Chris (15 November 2013). "Population attributable risks for modifiable lifestyle factors and breast cancer in New Zealand women". IMJ 43 (11): 1198–1204. PMID 23910051. doi:10.1111/imj.12256. 
  33. Song, Jung-Kook; Bae, Jong-Myon (1 March 2013). "Citrus fruit intake and breast cancer risk: a quantitative systematic review". Journal of Breast Cancer 16 (1): 72–76. ISSN 1738-6756. PMC 3625773. PMID 23593085. doi:10.4048/jbc.2013.16.1.72. 
  34. "Intake of fish and marine n-3 polyunsaturated fatty acids and risk of breast cancer: meta-analysis of data from 21 independent prospective cohort studies". BMJ 346: f3706. 2013. PMID 23814120. doi:10.1136/bmj.f3706.  Unknown parameter |vauthors= ignored (help)
  35. Wu, AH; Yu, MC; Tseng, CC; Pike, MC (15 January 2008). "Epidemiology of soy exposures and breast cancer risk.". British Journal of Cancer 98 (1): 9–14. PMC 2359677. PMID 18182974. doi:10.1038/sj.bjc.6604145. 
  36. ماموگرافی چیست؟ - سایت جامع علوم رادیولوژی ایران
  37. «با سرطان پستان آشنا شوید | You Can». بازبینی‌شده در 2017-07-01. 
  38. داروی جدید سرطان پستان ظرفیت درمان سایر سرطان‌ها را نیز دارد
  39. “ماستکتومی”. A service of the U.S. National Library of Medicine National Institutes of Health, 24 May 2013. 
  40. ساداتی، لیلا. گلچینی، احسان. «هفتم». جامعه‌نگر، ۱۳۹۰. ص۱۵۴.. شابک ‎۹۷۸۶۰۰۱۰۱۱۴۰۵. 
  41. Random House Kernerman Webster's College Dictionary, © 2010 K Dictionaries Ltd. Copyright 2005, 1997, 1991 by Random House, Inc. All rights reserved.
  42. The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. Updated in 2009. Published by Houghton Mifflin Company. All rights reserved.
  43. «Lumpectomy». mayo clinic. بازبینی‌شده در 9شهریور1392. 
  44. The Physics of Radiation Therapy, Faiz M Khan, Lippincott Williams & Wilkins, 3 edition, 2003
  45. "Intraoperative radiotherapy impairs breast cancer cell motility induced by surgical wound fluid". J Clin Oncol 24 (18S): 10611. 2006. Archived from the original on 12 January 2012.  Unknown parameter |vauthors= ignored (help); Unknown parameter |df= ignored (help)
  46. "Targeted intraoperative radiotherapy impairs the stimulation of breast cancer cell proliferation and invasion caused by surgical wounding". Clin. Cancer Res. 14 (5): 1325–32. March 2008. PMID 18316551. doi:10.1158/1078-0432.CCR-07-4453.  Unknown parameter |vauthors= ignored (help)
  47. "Radiation Therapy". Breastcancer.org. Archived from the original on 17 November 2015. Retrieved 17 November 2015.  Unknown parameter |df= ignored (help)
  48. "WHO Disease and injury country estimates". World Health Organization. 2009. Archived from the original on 11 November 2009. Retrieved 11 November 2009.  Unknown parameter |df= ignored (help)
  49. "Cancer Survival in England: Patients Diagnosed 2007–2011 and Followed up to 2012". Office for National Statistics. 29 October 2013. Retrieved 29 June 2014. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

طبقه‌بندی
منابع بیرونی