سرزمین کوهستانی ارمنستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
سرزمین کوهستانی ارمنستان، نقشه تهیه شده در سال ۱۹۲۳م توسط ویلیام روبرت، در کتاب اطلس تاریخی[۱]

سرزمین کوهستانی ارمنستان یا فلات ارمنستان سرزمینی است با کوهستان‌های بلند و دژ طبیعی باشکوهی است که حصارهای آن از دشت قفقاز جنوبی گرفته تا فلاتی که امروزه به اشتباه نام فلات آناتولی[۲] نام گرفته و از دریای سیاه تا دشت میان رودان گسترده است.

منظره ارتفاعات ارمنستان از فضا

کلمهٔ کوهستان‌ها یا فلات ارمنستان کلمه‌ای کاملاً علمی است که از لحاظ زمین‌شناسی به مناطق خاص جغرافیایی، که دارای شرایط یکسان از لحاظ جغرافیایی و زمین‌شناسی هستند، گفته می‌شود. فلات ارمنستان از لحاظ علمی عبارت است از برجستگی‌هایی در سطح زمین که پیدایش آن‌ها معلول شرایطی خاص در آسیا بوده. این برجستگی‌ها را زمین‌شناس معروف آلمانی، اتو ویلهلم هرمان فن آبیش بلندی‌ها یا کوهستان‌های ارمنستان[۳] نامیده‌است.[۴]

ارمنستان باستان و کوههای آن

تاریخ[ویرایش]

این سرزمین مرتفع و وسیع مرکب است از چندین رشته‌کوه، که در میان آن‌ها سلسله جبال پونتیک و رشته کوه‌های توروس از همه مهمترند و نیز از چندین فلات مرتفع که به صورت پشته‌های بلند و متوالی از هزار تا دو هزار متر از سطح دریا ارتفاع دارد و دره‌های عمیق آن‌ها را قطع کرده‌است که در آن‌ها رودهای بزرگی از جمله ارس و دوشاخه رود فرات و مسیر فوقانی دجله جریان دارند.

رشته کوهای ارمنستان در نزدیکی مرز ترکیه و ایران

از این فلاتها قله‌های آتشفشانی بلندی سربرافراشته‌اند که بلندترین آن‌ها کوه آرارات بزرگ به ارتفاع ۵۱۵۶ متر است. گرچه این سرزمین عادتاً جزو قاره آسیا شمرده شده‌است، ولی در واقع قسمتی از مرزهای اروپا است، و چنان‌که «ژنرال فن سکت» گفته‌است:

«آدم در دشت ایروان نمی‌داند در اروپا است یا در آسیا.»[۵]

ارمنستان شامل یک سلسله دشتهای پی در پی است که همه در ارتفاع زیادی از سطح دریا قرار دارند و مساحتشان محدود است ولی بسیار حاصلخیزند. ارمنستان از زمان‌های بسیار قدیم برای مرغوبیت و تنوع میوه‌هایش مشهور است و لوکولوس بود که نهال آلبالو و گیلاس و زردآلو را از ارمنستان به اروپا آورد. آب و هوای این سرزمین اصولاً بری است به‌طوری‌که هم دارای زمستانهای بسیار سرد است و هم تابستانهای بسیار گرم.

در میان منابع طبیعی ارمنستان در درجه اول پرورش اسب است که به صورتی بسیار خوب رواج داشت، و ارمنستان از این نظر از شهرت فوق‌العاده‌ای برخوردار بود. به گفته استرابون از زمان‌های بسیار پیشین ارمنیان از پرورندگان بزرگ اسب در مشرق زمین بوده‌اند. این اسبها اجداد همان اسبی هستند که امروزه به اسب کُردی موسوم است و از آن اسبهای کوه پیما است که در صعود از کوه‌های بلند استفاده می‌کردند.[۶]

ارمنستان که هنوز هم از لحاظ منابع معدنی غنی است در زمان‌های قدیم نیز دارای معادنی سرشار بوده و مرکز صنعت یا فلزکاری به‌شمار می‌رفته‌است.[۷]

ارمنستان در واقع در همسایگی دیوار به دیوار تمدنهای مختلفی قرار داشته‌است که با فرارسیدن زمان‌های جدید تأثیری غالب بر دنیا داشته‌است:

«نخست تمدن آشوری‌ها همسایه جنوبی ارمنستان که ارمنستان اولیه یا اورارتو ظاهراً روابط زیادی با آن داشته‌است. سپس تمدن یونان باستان که پس از فتوحات اسکندر کبیر بر سرتاسر خاورمیانه سایه انداخت. مدتی بعد، ارمنستان با تمدن رومی که مظهر آن مسیحیت قرنهای اولیه است رابطه مداوم پیدا کرد، و سرانجام دولت رم شرقی بود که با همه ضعفها و عیبهایش می‌توانیم از رسالت بزرگ و تاریخی آن به عنوان مربی خاور اسلاونژاد و خاور آسیایی چشم بپوشیم.[۸]»

سرزمین کوهستانی ارمنستان، نقشه تهیه شده در سال ۱۹۰۱م توسط هنری لینچ، در کتاب ارمنستان، سفرها و مطالعات.[۹]

پل روهرباخ می‌نویسد:

«چگونگی شکل طبیعی سرزمین ارمنستان است که محدودیت مقاومت کشور نامبرده را در طول تاریخ در برابر حملاتی که از سمت مشرق یا مغرب به او شده‌است توجیه می‌نماید. در حقیقت سرزمین ارمنستان بوسیله کوه‌ها به چند منطقه مهم و اصلی تقسیم شده‌است (مانند دره ارس، منطقه‌ای که دغوبایزید تا ارزروم گسترده‌است و منطقه دریاچه وان)، و این مناطق بسیار بزحمت می‌توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و وقتی از خارج حمله‌ای به آنان بشود نمی‌توانند همه نیروهای کشور را بسرعت در نقطه مورد تهدید متمرکز سازند.»[۱۰]

در دورانهای تسلط بیگانگان هرگز یک امپراتوری یا یک قدرت همسایه موفق نشده‌است بر تمامی فلات مرتفع ارمنستان تسلط پیدا کند. خواه به دلیل شکل طبیعی سرزمین که مساعد برای دفاع است، و خواه به سبب اهمیتی که قدرتهای دیگر هم‌مرز برای تصرف آن سرزمین قایل بوده‌اند، فاتحان ناگزیر شده‌اند قبول کنند که قسمتی از ارمنستان به صورت یک کشور مستقل یا خودمختاری باقی بماند یا آن را با همسایه دیگر تقسیم کنند.[۸]

کوه سیپان نزدیکی دریاچه وان در شرق ترکیه

آلفرد نیکولاس می‌نویسد:

«ارمنستان هرگز تماماً تسخیر نشده‌است، آنجا دژی است که در طی قرون و اعصار گاه گاهی تسخیر شده و باز فتح شده‌است ولی همیشه نیمه کاره و در عین حال سرزمین آنان را نیز بدل به صحنه جنگ‌های دایمی نموده‌است.»[۱۱]

ارمنستان برسر راه تجارتی بسیار مهمی واقع بوده که خاوردور و آسیای مرکزی را از طریق زمینی به اروپا مربوط می‌کرده و با عبور از دریای خزر یا ایران شمالی به ترابزون منتهی می‌شده‌است. ارمنستان یکی از نقاط رابط یا به عبارتی دیگر یکی از منزلهای سر راهی راه معروف به جاده ابریشم بوده که اروپا را به خاور دور وصل می‌کرده‌است. همه این عوامل در تبدیل ارمنستان باستان و قرون وسطی به کشوری با تمدن پیشرفته که در دورانهای خاصی با مترقی‌ترین کشورهای وقت قابل مقایسه بوده‌است دخیل بوده‌اند. بر عکس این موقعیت یعنی واقع شدن ارمنستان برسر چهار راه جریانهای بزرگ اگر هم تأثیر مساعدی روی فرهنگ و تمدن آن داشته در عوض آن را بر سر راه همه حمله‌های بزرگ آسیا به جنوب شرقی اروپا نیز قرار داده‌است.[۸]

«از آنجا که ارمنستان در یکی از نقاط اتصال مهم اروپا و آسیا واقع شده‌است شاید چندان از مبادلات کالاهای بازرگانی و فکری این دو قطب استفاده نکرده که از اختلافات دو تمدنشان رنج برده‌است. وقتی غرب چه در دوران پیشروی رومیان و بیزانس یا دولتهای صلیبی، به سمت مشرق پیش می‌آمده، یا برعکس وقتی شرق در دوران کشورگشایی ایرانیان و اعراب و مغولان و ترکان به سمت غرب پیشروی می‌کرده‌است راهی که این مهاجمان اختیار می‌نموده‌اند بیشتر اوقات راه ارمنستان بوده‌است.[۱۲]»

از آنجا که ارمنستان در عهد باستان میان ایران و رم قرار داشت و سپس مورد نزاع بین اسلام و امپراتوری رم شرقی بود به نوبت طعمه ملتهای شرق و غرب می‌شد. در دورانهایی که کشور ارمنستان چندان قوی که دوستان خودش را خود انتخاب می‌کرد اغلب به سمت غرب گرایش می‌یافت، ولی همانگونه که ماکلر می‌نویسد:

«چون ارمنستان کاملاً نه غربی بود و نه شرقی و فرهنگ و تمدن خود را از هر دو قطب می‌گرفت از هر دوی آنان هم صدمه می‌دید.»[۱۲]

لیکن تنها موقعیت ارمنستان نیست که بر تاریخ آن تأثیر گذاشته بلکه شکل طبیعی آن نیز در این مورد بی تأثیر نبوده‌است. سرزمین‌های دارای کوه‌های بلند همواره کانون نژادهای جنگجو و سخت مصمم به دفاع از استقلال خود بوده‌اند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Historical Atlas,BY:William R. Shepherd
  2. نام آناتولی شرقی کلمه‌ای کاملاً ساختگی محسوب می‌شود. در واقع آناتولی کلمه‌ای یونانی به معنای شرق و آناتولیکون در این زبان به معنای شرقی است. در زمان امپراتوری روم شرقی، بخشی از سپاه آناتولیون نامیده می‌شد زیرا در منطقهٔ آناتولیا قرار گرفته بود که براساس جغرافیای تاریخی و منابع علمی بر جای مانده از آن دوران به منطقهٔ آسیای صغیر گفته می‌شده و از آنجایی که آسیای صغیر در غرب کوهستان‌های ارمنستان قرار گرفته پس آناتولی و هیچ‌یک از بخش‌های غربی، مرکزی و شرقی آن، با توجه به نقشه‌های موجود و همچنین تقسیمات اداری آن زمان، نمی‌توانسته از مرزهای آسیای صغیر بیرون باشد.
  3. Das Armennische Hochland or Bergland
  4. Handbuch der neuesten Erdbeschreibung: Mit einer Menge Tabellen,By Georg Martin Brueckner
  5. textsL'eau de jouvence: suite de Caliban,BY:Ernest Renan
  6. Grigor Artsruni The economic situation of the Armenians in Turkey
  7. در خور تذکر است که در دوران باستان و حتی در قرون وسطی مهمترین فلزات مورد مصرف برای اسلحه‌سازی و امور اقتصادی فلزات غیر آهنی بوده‌اند که ارمنستان همیشه از آن‌ها فراوان داشته‌است.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «[[هراند پاسدرماجیان]]. تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین، مترجم:محمد قاضی». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ نوامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۹.
  9. Armenia, travels and studies,BY: Lynch, H. F. B
  10. Vom Kaukasus zum Mittelmeer: Eine hochzeits- und studienreise durch Armenien,BY:Paul Rohrbach
  11. L'Empire grec au Xe siècle, Constantin Porphyrognete,BY:Alfred Nicolas Rambaud
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «The Cambridge Medieval History,BY:Frederic Macler» (PDF). بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۶.
  • پاسدرماجیان، هراند (۱۳۷۷). تاریخ ارمنستان. تهران: انتشارات زرین. ص. ۵۵۶ صفحه.
  • خداوردیان، ک. س (۱۳۶۰). ارمنستان از دوران ماقبل تاریخ تا سده هجدهم. تهران: آ. گرمانیک. ص. جلد اول و دوم.
Armenian Highlands
The Armenian plateau near Mount Masis.jpg
The Armenian Mountain Range near the Turkey-Iran border
Highest point
PeakMount Ararat
39°43′N 44°16′E / 39.717°N 44.267°E / 39.717; 44.267
Elevation5,137 m (16,854 ft)
Dimensions
Area400,000 km2 (150,000 sq mi)
Geography
Caucasus.A2001306.0815.250m.jpg
Satellite image
Countries
RegionWestern Asia

The Armenian Highlands (Armenian: Հայկական լեռնաշխարհ, romanizedHaykakan leṙnašxarh; also known as the Armenian Upland, Armenian plateau, Armenian tableland[1] or simply Armenia) is the most central and the highest of the three plateaus[1] that together form the northern sector of Western Asia. To its west is the Anatolian plateau, which rises slowly from the lowland coast of the Aegean Sea and converges with the Armenian Highlands to the east of Cappadocia. To its southeast is the Iranian plateau, where the elevation drops rapidly by about 600 metres (2,000 ft) to 1,500 metres (5,000 ft) above sea level.[1] The Caucasus extends to the northeast of the Armenian Highlands. To the southwest of the Armenian Highlands is Upper Mesopotamia.

During the Iron Age, the region was known by variations of the name Ararat (Urartu, Uruatri, Urashtu). During Antiquity, it was known as "Armenia Major," a central region to the history of Armenians, and one of the four geo-political regions associated with Armenians, the other three being Armenia Minor, Sophene, and Commagene.[2][3] The present-day Armenians are an amalgam of the Indo-European groups with the Hurrians and Urartians.[4]

Since the 1040s, the highlands have been under the rule of various Turkic peoples and the Safavid dynasty. Much of Eastern Armenia, which had been ruled by the Safavids from the 16th century, came under Russian control in 1828. While much of Western Armenia was under the rule of the Ottomans and later incorporated into Turkey. The highlands are divided into western and eastern regions, defined by the Ararat Valley where Mount Ararat is located. The region to the west of the Ararat Valley, which was conventionally called "Western Armenia", is now part of present-day eastern Anatolia, and the region to the east, which was conventionally called "Eastern Armenia," is now referred to as "Lesser Caucasus" or "Caucasus Minor."

The region was historically mainly inhabited by Armenians, and minorities of Assyrians, Georgians, Greeks, Jews, and Iranians. During the Middle Ages, Arabs and particularly Turkmens and Kurds settled in large numbers in the Armenian Highlands. The Christian population of the western half of the region was exterminated during the Armenian Genocide of 1915 and on a smaller scale the Assyrian Genocide and Greek Genocide.

Today, the eastern half is mainly inhabited by Armenians, Azerbaijanis, and Georgians, while the western half is mainly inhabited by Azerbaijanis, Kurds (including Yazidis), Turks, and Zazas, with a minority of Assyrians.

Geography

The Armenian Highlands is part of the Alpide belt, forming part of the Asian range that stretches from the Pontic Mountains to the Malay Peninsula. Its total area is about 400,000 km2.[5] Historically, the Armenian Highlands have been the scene of great volcanic activity.[6] Geologically recent volcanism on the area has resulted in large volcanic formations and a series of massifs and tectonic movement has formed the three largest lakes in the Highland, Lake Sevan, Lake Van and Lake Urmia.[7] The Armenian Highlands are rich in water resources.[8]

The central, axial chain of Armenian highland ridges, running from west to east across Western Armenia, is called Anti-Taurus.[9] In the west, the Anti-Taurus departs to the north from the Central(Cilician) Taurus, and, passing right in the middle of the Armenian plateau, parallel to the Eastern(Armenian) Taurus, ends in the east with Ararat peaks[1].

Ptolemy Cosmographia 1467 - Central Europe.jpg
Armenian highlands and Caucasus mountains

Most of the Armenian Highlands is in present-day eastern Anatolia, and also includes northwestern Iran, all of Armenia, southern Georgia, and western Azerbaijan.[5] Its northeastern parts are also known as Lesser Caucasus, which is a center of Armenian culture.[10]

False color height map emphasizing the natural shape of the Armenian Highlands.

History

The natural borders of the Armenian plateau and its peripheral regions according to H. F. B. Lynch (1901).

From 4000 to 1000 BC, tools and trinkets of copper, bronze and iron were commonly produced in this region and traded in neighboring lands where those metals were less abundant.[citation needed] It is also traditionally believed to be one of the possible locations of the Garden of Eden.[11]

The Armenian Plateau has been called the "epicenter of the Iron Age", since it appears to be the location of the first appearance of Iron Age metallurgy in the late 2nd millennium BC.[12] In the Early Iron Age, the Kingdom of Van controlled much of the region, until it was overthrown by the Medes and Orontid dynasty.

In Gilgamesh, the land of Aratta is placed in a geographic space that could be describing the Armenian plateau.[13]

The Armenian Highlands

Throughout Classical Antiquity and the Middle Ages, during various centuries, the Armenian Highlands was a heavily contested territory of the Iranian Parthian Empire, Sassanid Persian Empire, Byzantine Empire, and the Arab Caliphate.[14] From the early modern era and on, the region came directly under Safavid Iranian rule. Heavily contested for centuries between the Iranian Safavids and its vying archrival the Ottoman Empire with numerous wars raging over the region, large parts of the Highlands comprising Western Armenia were finally conquered by the Ottoman Empire in the first half of the 17th century following the Ottoman–Safavid War (1623–39) and the outcoming Treaty of Zuhab,[15] while Eastern Armenia, forming another major part of the Highlands, stayed in Iranian hands up to the course of the 19th century, when it was ceded to Imperial Russia. During the later first half of the 19th century, the Ottoman held parts of the Armenian Highlands comprising Western Armenia now formed the boundary of the Ottoman sphere of influence and the Russian sphere of influence, the latter who had just recently completed its conquest of the Caucasus and Eastern Armenia at the expense of its suzerain, Qajar Iran, in about 4 major wars spanning more than two centuries.[16]

Political map of the region, CIA, 2002

According to Richard Hovannisian, the Armenian Genocide was the "physical elimination of the Armenian people and most of the evidence of their ever having lived on the great highland called the Armenian Plateau, to which the perpetrator side soon assigned the new name of Eastern Anatolia".[17] Since the Armenian Genocide and dissolution of the Ottoman Empire after World War I, it has been the boundary region of Turkey, Iran and the Soviet Union and, since the 1991 dissolution of the Soviet Union, Armenia, and parts of Georgia and Azerbaijan.[13]

Middle Ages: Turkish and Persian conquests

Seljuk Turks first arrived in the Armenian highlands in the 1040s and expanded westward conquering territories and populating the peninsula until finally the Ottoman Empire was declared in 1299.[18] The Seljuks victory at the Battle of Manzikert ushered in the most catastrophic four and a half centuries in Armenia's history. Most of the Armenian population suffered an unrelenting devastation, but Ruben I, Prince of Armenia led some of the Armenians out of the highlands and escaped into the mountains of Cilicia where they founded a new principality that was not in the Turkish line of fire.[19]

Armenia's troubles began with the Seljuks but there was more to come. In the early 13th century, as various peoples fled from the advancing Mongol onslaught, the highlands were once again disturbed by the migrations of the Karluk and Kharizmian peoples. The Mongols, who did not distinguish between Christianity and Islam, reached the highlands in 1235. With their arrival, Armenia became part of "the East" in its entirety for the first time since the territory was partitioned during the Byzantine–Sasanian wars. Considered the successors of the Abbasids, Sassanidss and Seljuks, the Mongols eventually converted to Islam and established their dynasty in Azerbaijan.[19]

In 1410 the area was ruled by Kara Koyunlu who ruled until 1468. The pastoral culture of the Kara Koyunlu Turks undermined agricultural practices in Armenia. In 1468, the Ak Koyunlu Turks assumed power; their reign lasted until 1502 when the Safavids place Armenia under Iranian rule. The Ottoman Turks don't take control of the highland region until 1514, several decades after Armenians in the Ottoman Empire are given millet status. The highlands come under Ottoman control following the defeat of the Safavids at the Battle of Chalderon; they appointed Kurdish tribesman to rule over the highlands' local administrative affairs. By 1516, the Ottoman Empire has conquered all of the formerly Armenian lands, including Cilicia.[20]

Flora and fauna

The apricot was known by the Romans as the prunus armenicus (the Armenian plum) and was brought to Europe from the Armenian plateau.[1]

Notable peaks

Rank Mountain Elevation Location
1 Mount Ararat 5,137 m Turkey Ağrı Province
2 Mount Aragats 4,095 m Armenia Aragatsotn Province
3 Mount Süphan 4,058 m Turkey Bitlis Province
4 Mount Kapudzhukh 3,906 m Armenia Syunik Province / Azerbaijan Ordubad
5 Mount Avrin 3,650 m Iran West Azerbaijan province
6 Mount Azhdahak 3,597 m Armenia Gegharkunik Province
7 Mount Kezelboghaz 3,594 m Armenia Syunik Province
8 Mount Artos 3,515 m Turkey Van Province

See also

References

  1. ^ a b c d Hewsen, Robert H. "The Geography of Armenia" in The Armenian People From Ancient to Modern Times Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century. Richard G. Hovannisian (ed.) New York: St. Martin's Press, 1997, pp. 1-17
  2. ^ Adalian, Rouben Paul (2010). Historical dictionary of Armenia (2nd ed.). Lanham, MD: Scarecrow Press. pp. 336–8. ISBN 978-0810874503.
  3. ^ Grierson, Otto Mørkholm ; edited by Philip; Westermark, Ulla (1991). Early Hellenistic coinage : from the accession of Alexander to the Peace of Apamea (336-188 B.C.) (Repr. ed.). Cambridge: Cambridge University Press. p. 175. ISBN 0521395046.
  4. ^ Mallory, J. P.; Adams, Douglas Q., eds. (1997). "Armenians". Encyclopedia of Indo-European Culture. Fitzroy Dearborn.
  5. ^ a b "Armenian Highland." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia
  6. ^ Volcanoes, their structure and significance Thomas George Bonney - 1912 - Page 243
  7. ^ Emerald Network Pilot Project in Armenia Archived May 28, 2009, at the Wayback Machine, Council of Europe.
  8. ^ Der Völkermord an den Armeniern, Nikolaĭ Oganesovich Oganesian - 2005- Page 6
  9. ^ Strabo (1856). The geography of Strabo. H. G. Bohn. p. 260.
  10. ^ Barbara A. West (2009). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Infobase Publishing. p. 47. ISBN 978-0-8160-7109-8. Retrieved 20 September 2011.
  11. ^ Mesopotamian Trade. Noah's Flood: The Garden of Eden, W. Willcocks, H. Rassam pp. 459-460
  12. ^ Lang, David M. Armenia: Cradle of Civilization. London: George Allen & Unwin, 1970, pp. 50-51, 58-59.
  13. ^ a b Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, By Barbara A. West, 2009, p. 47
  14. ^ Peimani, Hooman (2009). Conflict and Security in Central Asia and the Caucasus. ISBN 9781598840544. Retrieved 26 December 2014.
  15. ^ Holding, Deirdre (September 2014). Armenia: with Nagorno Karabagh. ISBN 9781841625553. Retrieved 26 December 2014.
  16. ^ Dowling, Timothy C. (2014-12-02). Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond ... ISBN 9781598849486. Retrieved 26 December 2014.
  17. ^ The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies - Page 3, by Richard G. Hovannisian - 2011
  18. ^ Ghaplanyan, Irina (2017-11-01). Post-Soviet Armenia: The New National Elite and the New National Narrative. Routledge. ISBN 978-1-315-28267-1.
  19. ^ a b Bryce (Viscount), James Bryce; Toynbee, Arnold (2000). The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire, 1915-1916: Documents Presented to Viscount Grey of Falloden by Viscount Bryce. Gomidas Institute. ISBN 978-0-9535191-5-6.
  20. ^ Adalian, Rouben Paul (2010-05-13). Historical Dictionary of Armenia. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7450-3.

Further reading

Coordinates: 39°17′1″N 43°22′19″E / 39.28361°N 43.37194°E / 39.28361; 43.37194