سدر

سدر
سدر لبنانی
رده‌بندی علمی
فرمانرو:	گیاه
دسته:	مخروطیان
رده:	مخروطیان
راسته:	کاج‌سانان
تیره:	کاجیان
سرده:	سدروس Trew

برای دیگر کاربردها، سدر (ابهام‌زدایی) را ببینید.

با کنار اشتباه نشود.

سدروس یا سِدر نام درختانی است از جنس Cedrus و تیره مخروطیان و خانواده کاج‌ها و زیر خانواده Abietoideae. آنها بومی قسمت‌های غربی کوهستان‌های هیمالیا و نواحی با ارتفاع زیاد مدیترانه ای هستند. این درختان با تنه ای استوانه ای و تنومند رشد کرده و در انتها شاخه و برگ‌ها به شکل یک تاج مخروطی بزرگ دیده می‌شوند. شباهت زیادی با کاج دارند، ولی از کاج بسیار تنومندتر و بلندتر می‌شوند و تا بیش از سه هزار سال عمر می‌کنند. مخروط‌های آنان ایستاده و دسته برگ‌ها ی سوزنی در دسته‌های ۱۵ تا ۴۵ عددی به رنگ سبز روشن تا سبز-آبی بوده و روی آنها با پوشش مومی شکل پوشیده شده است. هنگامی که مخروط‌ها کاملاً رسیدند و بالغ شدند؛ شکفته شده و دانه‌ها که بالچه دارند از آنها بیرون می‌افتند. هم دانه‌ها و هم گرده‌ها از طریق باد پراکنده می‌شوند.

این درختان غالباً در پارک‌ها و باغات به منظور تزئینی کاشته می‌شوند و هم چوب دخت سدار و هم روغن چوب آن برای برخی حشرات مانند شبپره‌ها دور کننده می‌باشد و بوی آن برای انسان جذاب و ماندگار است.

چوب این درختان سفید و ضخیم است و در برخی گونه‌ها چوب کمی سرخ‌تر است. مخروط این درخت مشابه کاج است.

نامگذاری

نامگذاری این درخت از کلمه انگلیسی قدیمی سدار که خود از کلمه لاتین سدروس گرفته شده؛ انجام گرفته است که مجدداً از کلمه قدیمی و یونانی کدروس به معنی کاج آمده است. تمام این گیاهان به وفور در جایی که زبان یونانی رایج بوده است رشد می‌کرده‌اند. بنظر می‌آید که این اسم از همین کلمه «کدروس» به معنی یاد شده کاج و از زبان یونانی مشتق شده است و منشأ کلمه از نواحی خاور میانه نباشد و سپس کلمه به آهستگی در جهان متداول شده است. کلمه به‌طور وسیع تر به تمامی گیاهان شبیه کاج در یونانی اطلاق می‌شده است و علت آن در خوشبو بودن چوب این گونه از گیاهان است. همان‌طور که ریشه کلمه سیترون هم احتمالاً به خاطر چوب خوشبو از همین کلمه مشتق شده است. به عنوان یک کلمه قرضی در انگلیسی؛ سدار از کلمه به کار رفته در انجیل است هنگامی که به خاطر بوی خوش آن از آن نام برده شده است.

توصیفات

شکل کلی

سدار درختانی بلند و صمغ دار بوده که معمولاً تا ۳۰ تا ۴۰ متر (و ندرتاً تا ۶۵ متر) رشد کرده با تنه ای استوانه ای که درخت در سال‌های اول مخروطی شکل دیده می‌شود ولی با افزایش سن به صورت نامنظم تر دیده می‌شوند. در برخی از آنها شاخه‌هایی دیده می‌شود که در قطر با تنه اصلی رقابت می‌کند. تنه به رنگ خاکستری- قهوه ای تیره بوده و در درخت مسن تر روی تنه خطوط و تکه‌های چوبی دیده می‌شوند.

رشد

جوانه‌ها دو پاره و متشکل از جوانه دراز اصلی است که از جوانه‌های انتهای درشاخه به‌وجود می‌آیند و هرکدام همراه جوانه‌های متعدد دیگر است. برگها سوزنی و همیشه سبز بوده و بین ۸ تا ۶۰ میلیمتر طول دارند. آرایش برگ‌ها به شکل مارپیچی بوده و در مارپیچ ای دراز و دسته‌های ۱۵ تا ۴۵ عددی قرار گرفته‌اند و رنگ آنه از سبز عادی برگی تا رنگ آبی- سبز واضح دیده می‌شوند که این بستگی دارد به مقدار مومی که در ناحیه جغرافیایی ذشد گیاه روی برگ را برای جلوگیری از خشک شدن؛ پوشانده است.

پرچم لبنان با نشان درخت سدر لبنانی در وسط آن

خواص سدروس

• قابض است.
• ملین است.
• مسکن است.
• ضد التهاب، ضد انگل، ضد بیماری‌های مقاربتی، ضد سوزش مجاری ادراری و صفرا بر است.

گونه‌ها

• سدروس لبنانی
• سدروس مقدس
• سدروس اطلسی

منابع

• احمد حبیب الهی و محمود حبیب الهی. راهنمای جامع گیاهان دارویی. چاپ هشتم. قم:ابتکار دانش، ۱۳۹۴