سخن‌شناسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

سخن‌شناسی (به یونانی: «ποιητικῆς»؛ به عربی «بوطیقا») دانش صُوَر و مقولات ادبی است. (معرب، ا) واژه یونانی «پوئه تیکا» لغتنامه دهخدا این نام گاه به نظریهٔ شعر اشاره می‌کند، گاه نیز چنان جامع به کار می‌رود که مرادش نظریه است در انسانیات.

کتاب ارسطو[ویرایش]

رسالهٔ فن شعر ارسطو در یونانی Περὶ ποιητικῆς و در لاتین De Poetica نامیده می‌شود که آوانگاری عربیش «بوطیقا» و ترجمه عربیش «شاعریة» می‌شود. معنای این عبارت در یونانی «منتسب به شعر» و از صفت فعلی به معنای «ساخته شده» است.[۱]

این کتاب کهن‌ترین نوشته‌ای است که به شعر و بازنمایی می‌پردازد و این مقوله را همچون دانشی به میان می‌نهد و سخن‌شناسی را بنیان می‌گذارد.[۲] در زبان‌های اروپایی نام این دانش با نام کتاب ارسطو یکی می‌شود و کم و بیش «شعرشناسی» یا «سخن‌شناسی» یا «دانش سخن‌پژوهی» یا «ادبیات‌شناسی» معنی می‌دهد.

ترجمه به فارسی[ویرایش]

در زبان فارسی مترجمان و نویسندگان مختلف در متن‌ها و کاربردهای گوناگون این واژه را «بوطیقا»، «فنّ شعر»، «شعرشناسی»، «ادبیات‌شناسی»، «نظریهٔ ادبی»، «پوئتیک»، «نظریّهٔ شعر»، «هنر شاعری»، «علم ادبیات» و «سخن‌شناسی» گفته‌اند.[۳]

مفاهیم همسایه[ویرایش]

سخن‌شناسی با هرمنوتیک و با سخن‌سنجی متفاوت است.

سخن‌شناسی فرهنگ‌ْبنیاد[ویرایش]

سُخن‌شناسیِ فرهنگ‌بُنیاد آن است که استیون گرینبلت ادیب نامدار امریکایی آن را در برابر سخن‌شناسیِ متن بُنیاد رایج در نقد نو مطرح کرد و آن گونه‌ای از سخن‌شناسی است که در او اقتضائات فرهنگی کارِ ادبی سنجیده می‌شود و متن و فرهنگ فهم ما را نسبت به هم کامل می‌کنند.[۴]

پیشینه[ویرایش]

شیوهٔ فرهنگ بنیادی سابقه‌ای دور و دراز دارد که به یونان باستان باز می‌گردد. این شیوه با کتاب فن شعرِ ارسطو که تجزیه‌وتحلیل صوری سخن بود رو به فراموشی گذاشت تا سپس‌تر با بازیابی افلاطون در روزگار رنسانس زنده شود.

استیون گرینبلت این نام را برای تجزیه‌وتحلیل ادبی خودش پیشنهاد کرد.

نوشته‌ها[ویرایش]

مقاله «فرهنگ» و «به سوی سخن‌شناسیِ فرهنگ» و دیباچهٔ کتاب قدرت صورت‌ها در رنسانس انگلیسی از استیون گرینبلت به شرح و بسط بنیان‌های این سخن‌شناسی می‌پردازد. او پیشینه نوشته‌های فرهنگی-ادبی در قرن بیستم را در کار اریش اویرباخ و کلیفورد گیرتز می‌داند.[۵]

مفاهیم همسایه[ویرایش]

نوتاریخی گری[ویرایش]

نوتاریخی گری (به انگلیسی new historicism) از مفاهیم همسایه و همانند (و گاه برابر) سخن‌شناسی فرهنگ‌بنیاد و برساختهٔ استیون گرینبلت می‌باشد. عباس میلانی این مفهوم را «نوتاریخی گری» ترجمه کرده‌است که در فارسی رایج می‌باشد.[۶]

ماتریالیسم فرهنگی[ویرایش]

ماتریالیسم فرهنگی (به انگلیسی cultural materialism) از مفاهیم سخن‌سنجی مارکسیستی انگلیسی و در کار کسانی چون ریموند ویلیامز آمده است. در ایران «ماتریالیسم فرهنگی» ترجمه کرده‌اند.[۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ویکی‌پدیای انگلیسی. مقاله Poetics.
  2. Janko, R. , Aristotle on Comedy, London 1984. Page ix.
  3. مهاجر، مهران. محمّد نبوی. واژگان ادبیات و گفتمان ادبی. انگلیسی-فارسی / فارسی-انگلیسی. تهران: نشر آگه. 1381. صفحه 153 از بخش انگلیسی-فارسی.
  4. Greenblatt, Stephen. "Culture." The Greenblatt Reader. ed. Michael Payne. Malden: Blackwell Publishing. 2005. pp. 13.
  5. . Gallagher, Catherine and Stephen Greenblatt. "The Touch of the Real." Practicing New Historicism. Chicago: The University of Chicago Press. 2001. pp. 20-48.
  6. میلانی، عباس. تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: نشر اختران. ۱۳۷۸ صفحه ۱۳.
  7. مهاجر، مهران. محمّد نبوی. واژگان ادبیات و گفتمان ادبی. انگلیسی-فارسی / فارسی-انگلیسی. تهران: نشر آگه. 1381. صفحه 41 از بخش انگلیسی-فارسی.