ساری گلین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ترانه ساری گلین (به ترکی آذربایجانی: Sarı gəlinدختر کوهسار (به ارمنی: Սարի աղջիկ، ساری آغچیک)، ، یک ترانهٔ افسانه‌ای فولکلور است که به ترکی آذربایجانی[۱] و زبان ارمنی.[۲] با همین ملودی، آهنگ‌های «دامن کشان» از ویگن و «خانه بر دوش» از علیرضا افتخاری به زبان فارسی اجرا شده‌اند که ارتباطی با افسانه قدیمی ندارند. وجه اشتراک این ترانه‌ها ملودی آن در دستگاه بیاتی است و تفاوت‌های فاحشی در متن ترانه آنها در زبانهای مختلف وجود دارد.[۳] این ترانه در میان مردم قفقاز، ایران و ترکیه گسترده‌است.[۳]

«ساری گلین» به افسانه‌ای به همین نام نیز اشاره دارد که در منطقه دشت مغان اتفاق می‌افتد.[۴]

نام ترانه

ساری گلین (Sarı gəlin)، نام این ترانه در زبان ترکی آذربایجانی، به معنای «عروس بور» یا «عروس زرین» و یا «عروس زردپوش» است.[۵] این نام، در فولکلور آذربایجان، کنایه از خورشید است.[نیازمند منبع]

ساری آغچیک (Սարի աղջիկ)، نام این ترانه در زبان ارمنی، یعنی «دختر کوهسار». همچنین، وارد سیرتسی (Վարդ սիրեցի)، نام دیگر این ترانه در زبان ارمنی، یعنی «عاشق یک رز شدم».[نیازمند منبع]

نسخه فارسی این ترانه با نام‌های دامن کشان و ساقی می خواران شناخته شده‌است.

ریشه

توافق در ریشهٔ این ترانه، میان افراد مورد بحث است.[۳][۲][۶][۷][۸]

متن ترانه

ساری گلین (ترکی آذربایجانی)

ترکی آذربایجانی برگردان فارسی
ساچێن اوجون هؤرمه‌زله‌ر. سر موی بلند را نمی‌بافند،
گۆلۆ سولو (قونچا) درمه‌زله‌ر گل تر را نمی‌چینند،
سارێ گه‌لین عروس زرد. (موطلائی)
بو سئودا نه سئودادێر این عشق، چه عشقی است،
سه‌نی مه‌نه وئرمه‌زلر تو را به من نمی‌دهند،
نئینیم آمان، آمان چه کنم، امان امان
سارێ گه‌لین عروس زرد. (موطلائی)
بو ده‌ره‌نین اوزونو، در بلندای این دره،
چوْبان قایتار قوزونو، ای چوپان بازگردان بره را،
قایتار ماسان قوزونو، اگر برنگردانی برّه را
اولدورم اوزومو، خودم را می‌کشم،
نة اوْلا بیر گۆن گؤره‌م چه شود گر روزی من ببینم،
نازلی یاریمین اؤزؤنو روی یار نازم را،
نئیلیم آمان، آمان چه کنم، امان امان / چه کنم، امان امان
سارێ گه‌لین عروس زرد. (موطلائی)
عاشیق ائلله‌ر آیرێسێ، عاشق از ایل و طایفه خود جدا افتاده
شانا تئلله‌ر آیرێسێ، شانه هم از موها جدا افتاده
آیرێسێ بیر گۆنۆنه دؤزمه‌زدیم. تحمل یک روز جدایی‌اش را نداشتم
اوْلدۆم ایلله‌ر آیرێسێ حالا سالهاست که از او جدا مانده‌ام
نئیلیم آمان، آمان چه کنم، امان امان / چه کنم، امان امان
سارێ گه‌لین عروس زرد. (موطلائی)

ساری آغچیک (ارمنی)


در ورژن‌های ارمنی و ترکی ترکیه‌ای، مادر یا مادربزرگ دختر، نفرین شده‌است. از دید برخی، شاید به این انگیزه باشد که مادر یا مادربزرگ دختر، مایهٔ این جدایی بوده‌است.[۳]

ملودی «ساری آغچیک» به معنی «دختر کوهستان» نامزد گرمی نوازنده ارمنی جیوان گاسپاریان
ارمنی برگردان فارسی
,Վարդ սիրեցի՝ փուշ դառավ

(Դլե յաման. (x3

,Գնաց, ուրիշին առավ

,Ա՜խ, մերըդ մեռնի

,սարի աղջիկ, օ՜յ, օ՜յ

,Քարի աղջիկ, օյ, օյ

,Քար սիրտ աղջիկ, օյ, օյ

,Չար սիրտ աղջիկ

.Գնաց, ուրիշին առավ

.Դլե յաման, լեյլի յար ջան

عاشق یک رز شدم، خار شد،
دل، ای امان. (۳ بار)

رفت و دیگری را برگزید،
آخ، مادرت بمیره،
تو دختر کوهستان، آی آی،
تو دختر سنگی، آی آی،
تو دختر دلسنگ، آی آی،
تو دختر بددل.

اون رفت و دیگری را گزید.
دل، ای امان. لیلی یار جان.

,Մինուճարիս մեղքացիր

(Դլե յաման, (x3

Թույն մի ածա թեժ վերքիս

,Ա՜խ մերըդ մեռնի

,սարի աղջիկ, օ՜յ, օ՜յ

,Քարի աղջիկ, օյ, օյ

,Քար սիրտ աղջիկ, օյ, օյ

.Չար սիրտ աղջիկ

.Թույն մի ածա թեժ վերքիս

.Դլե յաման, լեյլի յար ջան

به تنها کودکم رحم کن.
دل، ای امان! (۳ بار)

نمک نپاش به زخم من؛
آخ، مادرت بمیره،
تو دختر کوهستان، آی آی،
تو دختر سنگی، آی آی،
تو دختر دلسنگ، آی آی،
تو دختر بددل.

نمک نپاش به زخم من...
دل، ای امان. لیلی جان، جان.

,Եղնիկ եմ՝ նետը կրծքիս

Դըլե յաման

Տիրել ես խելք ու մտքիս

Ա՜խ մերըդ մեռնի, սարի աղջիկ, օ՜յ, օ՜յ

,Քարի աղջիկ, օյ, օյ

,Քար սիրտ աղջիկ, օյ, օյ

.Չար սիրտ աղջիկ

Տիրել ես խելք ու մտքիս

Դլե յաման, լեյլի յար ջան

عزیزم، خنجر در دل من،
دل، ای امان. (۳ بار)

تو چیره شدی بر فکر و اندیشهٔ من؛
آخ، مادرت بمیره،
تو دختر کوهستان، آی آی،
تو دختر سنگی، آی آی،
تو دختر دلسنگ، آی آی،
تو دختر بددل.

تو چیره شدی بر فکر و اندیشهٔ من؛
دل، ای امان. لیلی جان، جان.

دامن کشان (فارسی)

دامن کشان،
ساقی می خواران،
از کنار یاران،
مست و گیسو افشان،
می‌گریزد.

در جام می،
از شرنگ دوری،
وز غم مهجوری،
چون شرابی جوشان،
می بریزد.

دارم قلبی لرزان به رهش،
دیده شد نگران.
ساقی می خواران،
از کنار یاران،
مست و گیسو افشان،
می‌گریزد.

دارم چشمی گریان به رهش،
روز و شب بشمارم،
تا بیاید.

آزرده‌دل
از جفای یاری،
بی وفا دلداری،
ماه افسونکاری،
شب نخفتم.

با یادش تا
دامن از کف دادم،
شد جهان از یادم،
راز عشقش در دل
تا نهفتم.

از چشمانش ریزد به دلم
شور عشق و امید.
دامن از کف دادم،
شد جهان از یادم،
راز عشقش در دل
تا نهفتم.

دارم چشمی گریان به رهش.
روز و شب بشمارم
تا بیاید.

خانه بر دوش (فارسی)=

آه ای صبا چون تو مدهوشم من، خود فراموشم من، خانه بر دوشم من، خانه بر دوش

من در پی‌اش کو به کو افتادم، دل به عشقش دادم، حلقه در گوشم من، حلقه در گوش

گر در کویش برسی برسان، این پیام مرا، بی چراغ رویت، من ندارم دیگر، تاب این شبهای، سرد و خاموش

هرگز هرگز باور نکنم، عهد و پیمان ما شد فراموش

ای جان من غرق سودای تو، بی تماشای تو، دل ندارد ذوق گفتگویی

بی جلوه‌ات آرزو بی حاصل، بی تو در باغ دل، خود نروید سرو آرزویی

شب‌ها مرغ لب بسته منم، دل شکسته منم، تا سحر بیدارم، سر به زانو دارم، برنخیزد از من های و هویی

بی تو سیر گل را چه کنم، گل ندارد بی تو رنگ و بویی

خوانندگان نامدار

آواز خوانی عالیم قاسمف در باکو.

در لیست زیر، خوانندگانی که این ترانه را بازخوانیده‌اند، آورده شده‌اند.

نسخه آذری

نسخه ارمنی

نسخه فارسی

همچنین، این ترانه در آلبوم به تماشای آب‌های سپید، کار نوازنده‌های برجسته حسین علیزاده و جیوان گاسپاریان (و با خوانندگی افسانه رثایی)، بازخوانی شده بود. این آلبوم، در سال ۲۰۰۶، نامزد دریافت جایزه گرمی برای بهترین موسیقی سنتی جهان شد. [۱۱]

جستارهای وابسته

منابع

  1. S.HİLALQIZI (۲۵ ژانویهٔ ۲۰۱۲). «ERMƏNİLƏRİN "SARI GƏLİN"ə İDDİALARINA TUTARLI CAVABLAR». MÜSAVAT. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ ژوئن ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲ ژوئن ۲۰۱۲.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Yurdatapan, Sanar. "Turkey: Censorship Past and Present" in Shoot the Singer!: Music Censorship Today. Marie Korpe (ed.) Zed Books: New York, 1994, p. 190
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Ottman history, Episode 35: Sari Galin between Azerbaijan, and Turkey by Chris Gratien from Georgetown University Podcast بایگانی‌شده در ۳۰ اکتبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine and Pdf بایگانی‌شده در ۱۷ دسامبر ۲۰۱۳ توسط Wayback Machine خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Chris Gratien» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  4. http://www.khudafarin.ir/index.php/%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C/236-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%86.html
  5. https://translate.google.com/?source=gtx#view=home&op=translate&sl=auto&tl=en&text=Sar%C4%B1%20g%C9%99lin
  6. Baydar, Yavuz. "‘Sari Gelin’ DVD should have no place in schools." Today's Zaman. February 20, 2009. Accessed at July 05, 2009 Excerpt: "referring to an old Armenian song "Sarı Gyalin", later adopted into Turkish."
  7. Armenian question documentary causes more controversy. Today's Zaman. February 20, 2009.
  8. Erdem, Suna. "Father sues Turkish Education Ministry over Armenian 'genocide' DVD." The Times. February 28, 2009.
  9. Selda Bağcan (2015-01-11), Selda Bağcan - Sarı Gelin, retrieved 2019-07-02
  10. پریسا ارسلانی - برنامه کوک، استانبول، بی‌بی‌سی فارسی
  11. "Hossein Alizadeh". GRAMMY.com. 2019-02-15. Retrieved 2019-03-11.
  • Z.RƏHİMQIZI (Avq. ۲۸, ۲۰۰۷). «"SARI GƏLİN"in SARI SİMİ» (به ترکی آذری). Zerkalo Ayna. دریافت‌شده در ۱۸ ژوئیه ۲۰۰۸. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرون