مدرسه ضیائیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از زندان اسکندر)
پرش به: ناوبری، جستجو

۳۱°۵۴′۳۳.۰۳″ شمالی ۵۴°۲۲′۲۱.۱۸″ شرقی / ۳۱.۹۰۹۱۷۵۰° شمالی ۵۴.۳۷۲۵۵۰۰° شرقی / 31.9091750; 54.3725500

مدرسهٔ ضیائیه
Zia'ieh Madrasah-Yazd.jpg
نام مدرسهٔ ضیائیه
کشور  ایران
استان یزد
شهرستان یزد
اطلاعات اثر
نام‌های دیگر زندان اسکندر
کاربری مدرسه، زندان
دیرینگی ۶۳۱ ه.ق.
دورهٔ ساخت اثر دوره ایلخانیان
بانی اثر ضیاءالدین حسین رضی
مالک فعلی اثر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت ۷۷۰
تاریخ ثبت ملی ۲۳ اسفند ۱۳۴۶

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر) مربوط به سدهٔ ۷ است و در شهرستان یزد، روستای امام واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۳ اسفند ۱۳۴۶ با شمارهٔ ثبت ۷۷۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

پیشینه[ویرایش]

زندان اسکندر یا همان مدرسه ضیائیه در حقیقت مدرسه‌ای است با حدود ۸ قرن قدمت که در محله فهادان شهر یزد در مجاورت بقعه دوازده امام واقع گردیده‌است. این بنا در سال ۶۳۱ هجری قمری توسط عارف معروف ضیاءالدین حسین رضی بنا گردید و در سال ۷۰۵ ه. ق توسط پسرانش مجدالدین حسن و شرف‌الدین علی تکمیل گردید.

معماری[ویرایش]

از بخش‌های این بنا می‌توان به وجود چاهی با قطری حدود ۲ متر در وسط حیاط این مدرسه اشاره نمود که به سردابی به عمق حدود ۵ متر منتهی می‌گردد، ارتفاع گنبد این بقعه به ۱۸ متر می‌رسد و دارای گچبری‌های و تزئینات زیبائی با آبرنگ طلائی و لاجوردی بوده که بخش اعظم آن از بین رفته‌است.

در مورد این بنا روایت‌هایی مطرح می‌باشد که قدمت ساخت آن را به زمان حمله اسکندر مقدونی به ایران نسبت می‌دهد که از این بنا به عنوان زندان استفاده می‌گردیده که بعدها تغییر کاربری داده و به عنوان مدرسه مورد استفاده قرار گرفته‌است.

مدرسه ضیائیه یزد از شیوه آذری است. این مدرسه در دو مرحله ساخته شده است. نخست گنبد خانهٔ کهن آن همزمان با حمله مغولان، برای آرامگاه ساخته شده و مدرسه هم نبوده است و صد سال پس از آن در اوایل سده هشتم، نوهٔ سازندهٔ نخست گنبد، در کنار آن، این مدرسه را می‌سازد و آن را مدرس این مدرسه می‌کند و درگاه آن را هم به مدرسه باز می‌کند. این جا هم‌خانه مدرس داشته که بخش اندکی از آن پیداست. بر خلاف خانهٔ مدرس ابراهیم خان کرمان که از درون مدرسه بدان راه می‌یابند، در این از همان هشتی می‌توان به خانه مدرس راه یافت. میانسراء افزون بر ایوانچهٔ جلوی حجره‌ها چهار ایوان بلندتر دارد که ان را چهار ایوانی کرده است.[۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱. 
  2. پیرنیا، دکتر محمد کریم. معماری اسلامی. دانشگاه عام و صنعت، 1392.