زبان کچوا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Quechua
Kechua
kichwa simi
Runa simi
Nuna shimi
زبان بومی در: Argentina, Bolivia, Colombia, Ecuador and Peru.[۱]
منطقه Central Andes
قومیت Quechua
تعداد گویشوران
9 million  (2007)ne2007
Quechuan languages
  • Quechua
گویش‌ها
Quechua II
    Cajamarca–Cañaris
    Northern
      Kichwa (Ecuador)
      Lowland Peruvian
    Southern
Latin (Quechua alphabet)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 بولیوی
 پرو
 اکوادور
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۱ qu
ایزو ۶۳۹-۲ que
ایزو ۶۳۹-۳ que
گلاتولوگ quec1387[۲]
{{{mapalt}}}
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.
گستره زبان‌های کچوآ (آبی).

کِچوآ (Qhichwa، Qiĉwa، Quechua) نام خانواده‌ای از زبان‌های بومی سرخ‌پوستان آمریکای جنوبی است که بیشتر در رشته‌کوه‌های آند رواج دارد. کچوآ، پرگویشورترین زبان سرخ‌پوستی در قاره آمریکا است و برآورد شمار گویشوران آن از ۶ تا ۱۳ میلیون نفر فرق می‌کند.

برخی از کچوآ-زبانان به این گروه زبانی اصطلاحاً «رونا سمی» (زبان مردم) می‌گویند.

زبان‌های کچوآ از جنوب کلمبیا تا آرژانتین رواج دارند ما بیشتر گویشوران آن در پرو (۴٫۵ میلیون نفر)، اکوادور (۱٫۵ میلیون) و بولیوی (۲٫۹ میلیون) هستند. کچوآ در سده‌های ۱۵ و ۱۶ میلادی زبان اصلی امپراتوری اینکا بود و هم‌اینک نیز زبان میانجی آند مرکزی به شمار می‌آید. کچوآ با خط لاتین نوشته می‌شود و از دسته زبان‌های آندی-استوایی است.

به خاطر نفوذ روزافزون زبان‌های اسپانیایی و پرتغالی، همواره از گستره و کاربرد کچوآ کاسته شده و می‌شود.

طبقه بندی[ویرایش]

Proto-Quechua
زبان کچوا
Central
Huaylay

Huaylas



Conchucos



  Huánuco  

Alto Pativilca



Alto Marañón



Alto Huallaga



Huancay

Yaru



Jauja–Huanca



Huangáscar–Topará





Pacaraos[نیازمند منبع]



زبان کچوا
Yungay
(Quechua II-A)
Central

Laraos



Lincha



Apurí



Chocos



Madean



Northern Peruvian

Inkawasi–Kañaris



Cajamarca




Chinchay
زبان کچوا
(Quechua II-B)

Ecuador–Colombia



Chachapoyas (Amazonas)



Lamas (San Martín)



Classical[نیازمند منبع]

quechua


Southern Quechua
(Quechua II-C)

Ayacucho


Cuzco–Collao

Cuzco



Northern Bolivia



Southern Bolivia




Santiago del Estero







نمونه زبان[ویرایش]

فارسی گویش آیاکوچو گویش کوزکو گویش جنوبی کجوآ
آشامیدن upyay uhyay upyay
سریع utqa usqha utqha
کار کردن llamkay llank'ay llamk'ay
ما ñuqanchik nuqanchis ñuqanchik
(پسوند افزاینده) -chka- -sha- -chka-
روز punchaw p'unchay p'unchaw

منابع[ویرایش]

  1. http://bdpi.cultura.gob.pe/lengua/quechua-0
  2. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Quechuan". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 

پیوند به بیرون[ویرایش]