زبان تلینگیت

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
تلینگیت
Lingít
بیان/ɬɪ̀nkɪ́tʰ/
زبان بومی درایالات متحده آمریکا، کانادا
منطقهآلاسکا، بریتیش کلمبیا، یوکان، واشینگتن
قومیت۱۰٬۰۰۰ تلینگیت (۱۹۹۵)[۱]
شمار گویشوران
۱٬۳۶۰؛ ۹٪ از جمعیت قومی
۱٬۲۴۰ در ایالات متحده  (۲۰۰۹–۲۰۱۳)[۲]
۱۲۰ در کانادا (سرشماری ۲۰۱۶)[۳]
الفبای تلینگیت (خط لاتین)
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
 آلاسکا[۴]
کدهای زبان
ایزو ۲–۶۳۹tli
ایزو ۳–۶۳۹tli
گلاتولوگtlin1245[۵]
{{{mapalt}}}
این نوشتار شامل نمادهای آوایی آی‌پی‌ای است. بدون پشتیبانی مناسب تفسیر، ممکن است علامت‌های سوال، جعبه یا دیگر نمادها را جای نویسه‌های یونی‌کد ببینید.

زبان تلینگیت (Lingít)[۶] زبان مردم تلینگیت ساکن در جنوب شرق آلاسکا و کانادای غربی و شاخه‌ای از خانواده زبان‌های نا-دنه است. تلینگیت زبانی در خطر انقراض است و تلاش‌های گسترده‌ای برای احیا و حفظ این زبان و فرهنگ در جنوب شرق آلاسکا انجام می‌شود.

مبلغین کلیسای ارتدکس روسی در زمان امپراتوری روسیه نخستین کسانی بودند که با به‌کارگیری الفبای سیریلیک این زبان را به خط درآوردند. پس از خرید آلاسکا، مبلغین انگلیسی‌زبان از ایالات متحده آمریکا نسخهٔ نوشتاری این زبان با الفبای لاتین را توسعه دادند.

واج‌شناسی[ویرایش]

تلینگیت در مقایسه با زبان‌های هندواروپایی همچون انگلیسی یا اسپانیایی دارای دستگاه واج‌شناسی پیچیده‌ای است.

همخوان‌ها[ویرایش]

دولبی لثوی کامی نرم‌کامی زبانکی چاکنایی
مرکزی کناری صاف لبی صاف لبی صاف لبی
انسدادی غیرحلقی t d k g gw q gh ghw ʔ . ʔʷ .w
حلقی t k kʷʰ kw kh qʷʰ khw
پرانشی t' k' kʷʼ k'w kh' qʷʼ kh'w
انسایشی غیرحلقی ts dz tɬ dl tʃ j
حلقی tsʰ ts tɬʰ tl tʃʰ ch
پرانشی tsʼ ts' tɬʼ tl' tʃʼ ch'
سایشی بی‌واکی s s ɬ l ʃ sh x x xw χ xh χʷ xhw h h hw
پرانشی s' ɬʼ l' x' xʷʼ x'w χʼ xh χʷʼ xh'w
خیشومی m m n n
ناسوده l ll j y ɰ ÿ w w

واکه‌ها[ویرایش]

تنشی/بلند شل/کوتاه
جلویی مرکزی پشتی جلویی مرکزی پشتی
بسته ee [i:] oo [u:] i [ɪ] u [ʊ]
میانه ei [e:] e [ɛ] a [ʌ]
باز aa [a:] (aa [ɒ:]) (a [ɐ])

الفبا[ویرایش]

جدول زیر مقایسه سه نوع دستور خط تلینگیت (ایمیلی، آمریکایی و کانادایی) در کنار برابرهای آن‌ها در الفبای آوانگاری بین‌المللی را نشان می‌دهد.

ایمیل آمریکا کانادا IPA
a a a ʌ
á á á ʌ́
aa aa à a
áa áa â á
ch ch ch tʃʰ،
ch' ch' ch' tʃʼ
d d d t، d
dl dl ، [dl]
dz dz dz ts، dz
e e e ɛ
é é é ɛ́
ee ee ì i
ée ée î í
ei ei è e
éi éi ê é
g g g k، ɡ
gw gw gw ، ɡʷ
gh gh q، ɢ
ghw g̲w ghw ، ɢʷ
h h h h
i i i ɪ
í í í ɪ́
j j j ،
k k k
kw kw kw kʷʰ
k' k' k'
k'w k'w k'w kʷʼ
kh kh
khw k̲w khw qʷʰ
kh' k̲' kh'
kh'w k̲'w kh'w qʷʼ
l l ł ɬ
l' l' ł' ɬʼ
(ll) (l̲) l l
(m) (m) m m
n n n n
(o) (o) (o) o
oo oo ù u
óo óo û ú
s s s s
s' s' s'
sh sh sh ʃ
t t t
t' t' t'
tl tl tl tɬʰ
tl' tl' tl' tɬʼ
ts ts ts tsʰ
ts' ts' ts' tsʼ
u u u ʊ
ú ú ú ʊ́
w w w w
x x x x
xw xw xw
x' x' x'
x'w x'w x'w xʷʼ
xh xh χ
xhw x̲w xhw χʷ
xh' x̲' xh' χʼ
xh'w x̲'w xh'w χʷʼ
y y y j
(ÿ) (ÿ/y̲) (ÿ) ɰ
. . . ʔ

منابع[ویرایش]

  1. الگو:E20
  2. Bureau, US Census. "Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English". www.census.gov. Retrieved 2017-11-01.
  3. "Census in Brief: The Aboriginal languages of First Nations people, Métis and Inuit". www12.statcan.gc.ca. Statistics Canada. Retrieved 2017-11-01.
  4. "Alaska OKs Bill Making Native Languages Official". npr.org.
  5. Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Tlingit". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.
  6. Maddieson et al. 2001

پیوند به بیرون[ویرایش]