زبان ترکی عثمانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیpolski
زبان ترکی عثمانی
لسان عثمانى lisân-ı Osmânî
منطقه امپراتوری عثمانی
دوره حدود 15th century - developed into زبان ترکی in 1928[۱]
شکل‌های اولیه
Old Anatolian Turkish
  • زبان ترکی عثمانی
Ottoman Turkish alphabet
وضعیت رسمی
زبان رسمی در
Cretan State
سلسله خدیوی مصر
امپراتوری عثمانی
حکومت قفقاز جنوب غربی
Provisional Government of Western Thrace
Turkish Provisional Government
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۲ ota
ایزو ۶۳۹-۳ ota
فهرست زبان‌شناس
ota
گلاتولوگ هیچ کدام

زبان ترکی عثمانی یا زبان عثمانی (به ترکی عثمانی: لسان عثمانی، به ترکی استانبولی: Osmanlıca) زبان رایج و غالب در امپراتوری عثمانی بود.این زبان شمار فراوانی وام‌واژهٔ عربی و فارسی داشت و با الفبای عربی نوشته می‌شد.

نمونه متن[ویرایش]

یک مینیاتور حاوی متن به زبان ترکی عثمانی

شعری از کتاب وحدت‌نامه نوشتهٔ اسحق خواجه[۲]:

پرتوانداز نور پیشانییوق عجب دینسه یوسف ثانی
جان و دل داده حسننه نسوانعشق و سوزی ایله زلیخاسان
سایه‌آسا فتادهٔ راهیذره‌دن چوق ایدی هواخواهی

مقایسهٔ واژگان[ویرایش]

فهرست واژگان جایگزین‌شده در ترکی به صدها واژه می‌رسد که برخی از آنها در زیر آورده شده‌است:

فارسی عثمانی ترکی استانبولی
واجب واجب vâcib zorunlu
دشوار مشکل müşkül güçlük, zorluk
شهر شهر şehir kent/şehir
سیاه سیاهsiyah Kara

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, "Ottoman Turkish language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ottoman_Turkish_language&oldid=195828076 (accessed March 6, 2008).

  1. "Turkey - Language Reform: From Ottoman To Turkish". Countrystudies.us. Retrieved 24 May 2016. 
  2. احمد افندی المشهور بإسحق خواجه، وحدتنامه، درسعادت (استانبول): ناشر: حافظ رفیع، ۱۳۰۲ ه‍.ق، ص۹۶

Język osmańskoturecki (używa się także określenia język osmański; tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, osm. لسان عثمانی lisân-ı Osmânî) – oficjalny język Imperium Osmańskiego, wywodzący się z grupy języków turkijskich. Zapisywany był zmodyfikowanym alfabetem arabskim (perskim).

Język osmańskoturecki powstał w wyniku długiej, obejmującej kilka stuleci, koegzystencji trzech głównych języków używanych przez elity rządzące państwem osmańskim. Na język turecki, jako ojczysty dla większości mieszkańców państwa, nawarstwiały się silne wpływy perskiego – głównego języka kultury i literatury narodów Bliskiego Wschodu – oraz arabskiego, jako języka religii. Ponieważ wykształcone elity znały biegle wszystkie trzy języki, doszło do powstania swoistej ich mieszanki: o ile główna struktura języka, obejmująca fonologię i morfologię, pozostawała turecka, o tyle słownictwo oraz składnia – a także, w o wiele mniejszym stopniu, morfologia (na przykład sufiksy słowotwórcze) – bardzo silnie uległy wpływom perskim i arabskim. Jednocześnie sam język osmańskoturecki wywarł przez stulecia osmańskiego panowania na Bałkanach przemożny wpływ na języki tego regionu, przy czym wpływ ten obejmował nie tylko leksykę, ale także morfologię i składnię.

Wśród historycznych źródeł języka osmańskotureckiego znajduje się odrębna grupa tekstów transkrybowanych, to znaczy napisanych alfabetami innymi niż arabski (nazwa tej grupy źródeł jest co prawda nieprecyzyjna, ale powszechnie się przyjęła). Zasługą polskiego turkologa Tadeusza Kowalskiego, którego prace kontynuuje Stanisław Stachowski, jest wykazanie znaczenia tych źródeł dla badań językoznawczych, a to, między innymi, dzięki zapisowi plene[a] samogłosek w tych tekstach, dokładnej datacji, uwzględnianiu dialektów i słownictwa „nieszlachetnego”, czyli niepoświadczonego w utworach poezji dworskiej (na przykład nazw narzędzi rzemieślniczych, towarów handlowych).

Aż do XIX stulecia język osmański był mową najwyższych warstw społeczeństwa imperium osmańskiego, niezrozumiałą dla zwykłych poddanych. Pierwsze próby zreformowania tego języka podejmowano już w XIX wieku, choć dynamiczną akcję „oczyszczania” języka tureckiego z obcych wpływów podjęto dopiero pod naciskiem Kemala Atatürka w latach dwudziestych XX wieku, po upadku Wysokiej Porty.

Zewnętrznym wyrazem modernizowania się języka tureckiego było wprowadzenie alfabetu łacińskiego. Przez następne lata usuwano naleciałości perskie i arabskie i przywracano do życia zapomniane słowa. Dzisiejszy turecki różni się w tak znacznym stopniu od mowy Osmanów, że dla współczesnego Turka osmańskoturecki jest językiem obcym.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od łac. plene „całkowicie, zupełnie, w pełni”. W zapisie alfabetem arabskim samogłoski zwykle nie są notowane.