زبان آلانی

آلانی
آلانی
آلانیایی
	کتیبه‌ای به زبان آلانی
زبان بومی در	آلان قفقاز، پادشاهی آلان‌ها در هیسپانیولا و پادشاهی آلان‌ها و وندال‌ها
منطقه	قفقاز شمالی، سبزدشت پونتی‌خزری، بالکان، بخش‌هایی از گل رومی، شبه‌جزیره ایبری و مغرب عربی
قومیت	الان‌ها
دوره	سده ۱ تا ۱۳ میلادی; تبدیل به آسی و یاسی
تبار	هندواروپایی هندوایرانی ایرانی ایرانی شرقی سکایی آلانی; ; ; ; ;
سامانه نوشتاری	به ندرت با یونانی
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹	یکی از:; ; xln – آلانی; ; oos – آسی باستان
فهرست لینگوییست	xln
گلاتولوگ	oldo1234 (Old Ossetic)

زبان آلانی (همچنین به عنوان آلانیایی شناخته می‌شود^[۳])، زبانی بود که توسط آلان‌ها از حدود سده اول تا سیزدهم میلادی صحبت می‌شد،^[۱] این زبان از زبان‌های سکایی-سرمتی قدیمی‌تر ریشه گرفته بود و خود نیای زبان آسی امروزی به‌شمار می‌رود. نویسندگان یونانی بیزانسی تنها بخش‌های کوچکی از این زبان را ثبت کرده‌اند.^[۴] آلان‌هایی که در دوره مهاجرت به سمت غرب حرکت کردند، زبان خود را در سال ۴۰۹ میلادی به ایبری و مغرب بردند،^[۵] اما پس از مدتی توسط ویزیگوت‌های مهاجم^[۳] و امپراتوری بیزانس آواره شدند.

به گفته ماگومت عیسایف، کتیبه زلنچوک و سایر داده‌های تاریخی دلیلی بر این فرض هستند که در قرون ۱۰ تا ۱۳، آلان‌ها زبان نوشتاری منحصر به فرد خود را بر اساس الفبای یونانی داشتند. با این حال، وقایع تاریخی بعدی منجر به از بین رفتن این سنت نوشتاری شد.^[۶] پس از آنکه مغول‌ها در سال ۱۲۴۰ میلادی دولت آلان‌ها را در شمال قفقاز نابود کردند، برخی از آلان‌ها به کوه‌های قفقاز عقب‌نشینی کردند و با جمعیت بومی درآمیختند و آسی‌های امروزی را تشکیل دادند.^[۷]

در زبان آسی برخلاف سکایی پونتی تکامل صدای /d/ نیاسکایی به /δ/ و سپس /l/ یافت نمی‌شود، اگرچه در ابتدای واژگان این زبان صدای /d/ به /δ/ تکامل یافته است.^[۸]

منابع

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ Leila Dodykhudoeva. "The socio-linguistic situation and state of research of the Ossetic language". aber.ac.uk. Academia.edu. Retrieved 20 January 2025.
↑ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Old Ossetic". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: Invalid |display-editors=4 (help)
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ "Alanic". LINGUIST List. Archived from the original on 3 May 2021. Retrieved 9 December 2024. The extinct unknown language of the Alans, who came from Asia and overran the Iberian Peninsula around AD 409, before being displaced by the Visigoths.
↑ Ladislav Zgusta, "The old Ossetian Inscription from the River Zelenčuk" (Veröffentlichungen der Iranischen Kommission = Sitzungsberichte der österreichischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse 486) Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. شابک ‎۳−۷۰۰۱−۰۹۹۴−۶
↑ Wellman, David Joseph (6 May 2004). "The Foundations of the Eco-Historical Landscape of Moroccan-Spanish Relations". Sustainable Diplomacy: Ecology, Religion and Ethics in Muslim-Christian Relations. Culture and Religion in International Relations. New York: Springer. p. 56. ISBN 978-1-4039-8097-7. Retrieved 14 July 2025. After more than five centuries of Roman rule, Iberia and the coastal territories of the Maghreb came under the control of competing branches of the Vandals in the fall of 409; finding the Seubi [sic] in the northwest or Galicia, the Silings in the south in Baetica, and the Alans on the northern coast of the Maghreb.
↑ "Всеволод Фёдорович Миллер" (به روسی). Archived from the original on 2011-09-12. Retrieved 2025-02-07.
↑ Jazyki mira: Iranskije jazyki. III. Vostotšnoiranskije jazyki. Indrik. 1999. pp. 105–106. ISBN 5-85759-107-4.
↑ Ivantchik, Askold I. (1999). "Une légende sur l'origine des Scythes (HDT. IV 5–7) et le problème des sources du Scythicos logos d'Hérodote" [A Legend on the Origin of the Scythians (Hdt. IV 5–7) and the problems of the sources of Herodotus's Scythicos logos]. Revue des Études Grecques. 112 (1): 156–158. doi:10.3406/reg.1999.4355. JSTOR 44260011.

[Dodykhudoeva-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ Leila Dodykhudoeva. "The socio-linguistic situation and state of research of the Ossetic language". aber.ac.uk. Academia.edu. Retrieved 20 January 2025.

[Glottolog-2] Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2013). "Old Ossetic". Glottolog 2.2. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. {{cite book}}: Invalid |display-editors=4 (help)

[Multitree-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ "Alanic". LINGUIST List. Archived from the original on 3 May 2021. Retrieved 9 December 2024. The extinct unknown language of the Alans, who came from Asia and overran the Iberian Peninsula around AD 409, before being displaced by the Visigoths.

[4] Ladislav Zgusta, "The old Ossetian Inscription from the River Zelenčuk" (Veröffentlichungen der Iranischen Kommission = Sitzungsberichte der österreichischen Akademie der Wissenschaften. Philosophisch-historische Klasse 486) Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 1987. شابک ‎۳−۷۰۰۱−۰۹۹۴−۶

[5] Wellman, David Joseph (6 May 2004). "The Foundations of the Eco-Historical Landscape of Moroccan-Spanish Relations". Sustainable Diplomacy: Ecology, Religion and Ethics in Muslim-Christian Relations. Culture and Religion in International Relations. New York: Springer. p. 56. ISBN 978-1-4039-8097-7. Retrieved 14 July 2025. After more than five centuries of Roman rule, Iberia and the coastal territories of the Maghreb came under the control of competing branches of the Vandals in the fall of 409; finding the Seubi [sic] in the northwest or Galicia, the Silings in the south in Baetica, and the Alans on the northern coast of the Maghreb.

[6] "Всеволод Фёдорович Миллер" (به روسی). Archived from the original on 2011-09-12. Retrieved 2025-02-07.

[7] Jazyki mira: Iranskije jazyki. III. Vostotšnoiranskije jazyki. Indrik. 1999. pp. 105–106. ISBN 5-85759-107-4.

[8] Ivantchik, Askold I. (1999). "Une légende sur l'origine des Scythes (HDT. IV 5–7) et le problème des sources du Scythicos logos d'Hérodote" [A Legend on the Origin of the Scythians (Hdt. IV 5–7) and the problems of the sources of Herodotus's Scythicos logos]. Revue des Études Grecques. 112 (1): 156–158. doi:10.3406/reg.1999.4355. JSTOR 44260011.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]