زبان‌های اوموتی

اوموتی
پراکنش:	اتیوپی
تبار:	آفروآسیایی اوموتی
زیرگروه‌ها:	اوموتی شمالی اوموتی جنوبی
ایزو ۵–۶۳۹	omv
گلاتولوگ	None

زبان‌های اوموتی گروهی از زبان‌های آفروآسیایی هم‌چسب و نواخت‌بر جنوب غربی اتیوپی هستند. این زبان‌ها حدود ۶٫۲ میلیون سخنگو دارند. برای نوشتن برخی از زبان‌های اوموتی از خط گعز و برای برخی دیگر از خط لاتین استفاده می‌شود. این گروه به‌طور کلی در خانواده زبان‌های آفروآسیایی دسته‌بندی می‌شود، اما در این مورد میان زبان‌شناسان اختلاف است.

پرسخنورترین زبان این خانواده وولایتا با حدود ۲ میلیون سخنور است.

زبان‌ها

زبان‌های اوموتی به دو شاخه شمالی و جنوبی اوموتی تقسیم می‌شوند. دسته‌بندی کلاسیک اوموتی به شرح زیر است:

• اوموتی جنوبی/آروئی (هامر-بانا، آری، دیمه، کارو)
• اوموتی شمالی/غیرآروئی
  • مائو
    • بامباسی
    • مائو غربی (هوزو، سزه، گانزا)
  • دیزوئی (دیزی، شکو، نایی)
  • گونگت–گیموجان
    • گونگا/کفوئی (بورو، آنفیلو، کافا، شکاچو)
    • گیموجان
      • یمسا
      • اومتو–گیمیرا
        • بنچ
        • چارا
        • زبان‌های اومتو

مقایسه واژگان

نمونه واژگان اساسی ۴۰ زبان اوموتی از بلاژک (۲۰۰۸):

زبان	چشم	گویش	دماغ	دندان	زبان	دهان	خون	استخوان	درخت	آب	خوردن	نام
باسکتو	af	waytsi	sints	ačči	B ɪnts'ɨrs	no·na	suuts	mεk'εts	B mɪts	B wa:tse	A moy-	B sumsa
دوکا	af	waytsi	si·nts	ačči	ɨrs'ɪns	no·na	su·ts	mik'әts	mittse	wa·tsi	m-	suntsa
ماله	’a:pi	waizi	sied‘i	’ači	’ɪndɪrsi	daŋka	sugutsi	mεgεtsi	mitsi	wa:tsi	mo-	sunsi
وولایتا	ayf-iya; A ayp'-iya	haytta	sir-iya	acca; A acc'a	int'arsa	doona	suutta; Ch maččamié	mek'etta	mitta	hatta	m-	sunta
کولو	ayp'-iya	haytsa	siid'-iya	acc'a	ins'arsa	doona	sutsa	mek'etsa	barzap'-iya	hatsa	m-	sutta
کانچا	ayp'e	hayts	sire	acc‘a	ins‘arsa	doona	suts	mek'etsa	mits	haats	m-	sunts
مالو	’áɸe	hʌ́je	síd'e	’áčʰә	’irɪ́nts	dɔ́nʌ	sútsʰ	mεk‘ɨ́ts‘	mɪ́ts	’átsә	m-	sʊns
گوفا	ayp'e	haytsa	siide	acc'a	intsarsa	doona	sutsa	mek'etta	mitsa	hatse	m-	suntsa
زالا	ayfe	(h)aytsa	sid'e	ačča	int'arsa	duna	tsutsa		mitsa	hatsa	maa-
گامو	ayp'e	haytsa	siire	acc'a	ins'arsa	doona	suuts	mek'ets	mitsa	hatse	m-	sunts
داچه	ayfe	hayts'e	siyd'e	acé	ɪntsεrs	duna	suts	mek'ets	šara	hatse	m-	sunts
دروزه	ayp'e	waye	sire	acc'a	ins'arsa	duuna	suts	mek'etsa	mits	haats	m-	sunts
اویدا	ápe, ayfe	B ha:ye	sid'e	’ač, pl. o·či	iláns	B do:na	suts	mεk'εts	mɪns'a	haytsi	mu’-	suntsu
زایسه	’áaɸε	waayέ	kuŋké	’acc'	ints'έrε	baadέ	súuts'	mεk'έεte	mits'a	wáats'i	m-	č'úuč'e
زرگولا	’a:ɸe	wai	kuŋki	’ac'e	’insәre	ha:’e	su:ts	nεkεtε	mintsa	wa:tse	m-	su:ns
گانجوله	’áaɸε	waašέ	kuŋkε	gaggo	ints'úrε	baadέ	súuts'	mεk'έtε	mits'i	waats'i	m-	ts'únts'i
گیدیچو	’áaɸε	waašέ	kuŋké	gaggo	ints'úrε	baadέ	súuts'i	mεk'εte	míts'i	wáats'i	m-	ts'únts'i
کاچاما	’áaɸε	uwaašέ	kuŋkέ	gaggo	ints'úrε	baadέ	súuts'ε	mέk‘έtee	mits'i	wáats'i	m-	ts'únts'i
کویرا	’áɸε	waayέ	siid'ε	gaggo	’únts'úrε	’áaša	súuts'	mεk‘έεte	míts'e; Ce akka	wáats'e	múuwa	súuntsi
چارا	á:pa	wó:ya	sínt'u	áč'a	’íns'ila	no:ná	sú:ta	mertá	mítsa	á:s'a	ḿ-na	sumá
بنچ	ap	(h)ay	sint'	gaš; san	eyts'	non	sut	mert	inč	so’	m’	sum
شه	af	ai	sint'	gaš	ets'	non	sut	mεrt	enc	so’	mma	sum
یمسا	aafa; kema	odo	siya	a’ya	terma	noono	anna	mega	i’o	aka	me	suna
بوورو	aawa	waaza	šint'a	gaša	albeera	noona	ts'atts'a	mak'әttsa	mitta	aatsa	maa-	šuutsa
آنفیلو	a:fo	wa:jo	ši:nto	ga:ššo	εrɪ:tso	nɔ:no	ts'antso	šaušo	mɪ:tso	yu:ro	m	ši:go
کافا	affo, aho	wammo; kendo	muddo	gašo	eč'iyo	nono; koko	dammo	šawušo	met'o	ač'o	mammo; č‘okko	šiggo
موچا	á·p̱o	wa·mmo	šit'ó	gášo	häč'awo	no·no	damo	ša·wúšo	mit'ó	à·č'o	ma̱·(hä)	šəgo
دیزی	ab-u	a:i	sin-u	ažu	yabɪl	εd-u	yεrm-u	us	wɪč	a:i	m-	sɪm-u
شاکو	á:b	a:y	B sɪnt'	á:č'u	érb	e:d	yärm	u:su	í:nču	á:y	m̥̀-	su:m
نایی	’a:f	B ha:y	si.n	B acu	B yalb	e:du	yarbm	’u:s	B incus	B hai	m-	su:m
مائو	á:fέ	wá:lέ	ší:nt'έ	à:ts'ὲ	ánts'ílὲ	pɔ́:nsὲ	hándέ	má:lt‘έ	’í:ntsὲ	hà:tsὲ	hà míjà	jè:škέ
سزه	a:b, á:wi	wέὲ	ší:nté	há:ts'έ, ha:nsì	jántsílὲ/ t'agál	wa:ndè	hámbìlὲ	bàk‘ílí	’innsì	há:ns'ì	má:mɔ́	nì:ší
هوزو	abbi	wεεra	šini	ats'i	S wìntə́lә	waandi	hambilε	bak‘ilε	S ’í:nti	haani	maa	iiši
دیمه	’afe, ’aɸe	k'a:me	nʊkʊ	F baŋgɪl; ɪts; kәsɪl	’ɨdәm	’afe; B ’app-	maχse; F dzumt	k‘oss; F k‘ʊs	’aχe; B ha:ɣo	naχe; B nә:ɣ-	’ɨčɨn	mɨze; F na:b
هامر	api, afi	k'a(:)m-	nuki	’ats'	’ad’ab	ap-	zum’i	le:fi	ak'-	noko	kʊm-	nam-
بانا	afi	k'ami	nuki	atsi	adʌb/adɪm	afa	zump'i	lεfi	ɑhaka/ha:k'a	noko	its-; kum-	na(a)bi
کارو	afi	k'ami	nuki	asi	attәp'	M ’apo	mәk'әs	lefi	aka	nuk'o	isidi
آری	afi	k'ami	nuki	atsi; B kasel geegi	adim	afa	zom’i	lεfi	ahaka	noɣa; B nɔk'ɔ	its-	nami
اوبامر	a·fi	ɣ/k'a·mi	nuki	atsi	admi	afa	mək'əs ~ -ɣ-	lεfí	aɣa	luk'a, luɣa	’its-	na·mi
گالیلا	a·fi	k'a·mi	nuki	ači	admi	afa	mәk'әs	lεfí	aɣa/aháɣa	lu·ɣa/lo·ɣa	ič-	la·mi

جستارهای وابسته

• زبان‌های اتیوپی

پیوند به بیرون

• Is Omotic Afro-Asiatic? by Rolf Theil