پرش به محتوا

رگیومنتانوس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
رگیومنتانوس
Regiomontanus
پرتره قرن هجدهمی (Iohannes de Regio Monte dictus alias Müllerus)
زادهٔ۶ ژوئن ۱۴۳۶
کونیگسبرگ، بایرن، انتخابگرنشین ساکسونی، امپراتوری مقدس روم
درگذشت۶ ژوئیهٔ ۱۴۷۶ (۴۰ سال)
رم، ایالات پاپی
تحصیلات
شناخته‌شده
برای
  • بنیان‌گذاری نخستین چاپخانه علمی جهان
  • انتشار نخستین کتاب درسی چاپی اخترشناسی (۱۴۷۲)
  • نخستین جدول‌های مثلثات (پس از مرگ، ۱۴۹۰)
پیشینه علمی
شاخه(ها)ریاضیات (مثلثات)، اخترشناسی، اختربینی
محل کاردانشگاه ایسترپولیتانا
راهنمایان دانشگاهی
دانشجویان برجستهدومنیکو ماریا نووارا دا فرارا

یوهانس مولر فون کونیگسبرگ (به آلمانی: Johannes Müller von Königsberg) (۶ ژوئن ۱۴۳۶ – ۶ ژوئیه ۱۴۷۶[۱])، که بیشتر با نام لاتین رگیومنتانوس (به لاتین: Regiomontanus) شناخته می‌شود، ریاضی‌دان، اختربین و اخترشناس دوران رنسانس آلمان بود که در وین، بودا (بوداپست) و نورنبرگ فعالیت می‌کرد. دستاوردهای علمی او نقش بسیار مهمی در توسعه و پذیرش نظریه خورشیدمرکزی کوپرنیک در دهه‌های پس از مرگش داشت.

رگیومنتانوس آثار خود را با نام لاتین‌شدهٔ یوانس د مونته‌رجیو (یا مونته رجیو؛ رجیو مونته) می‌نوشت؛ نام جغرافیایی صفت‌گونهٔ «رگیومنتانوس» نخستین بار توسط فیلیپ ملانشتن در سال ۱۵۳۴ میلادی به کار رفت. نام او برگرفته از زادگاهش، شهر کونیگسبرگ، بایرن در فرانکن سفلی است، نه شهر بزرگتر کونیگسبرگ (امروزه کالینینگراد) در پروس.

دکتر غلامحسین مصاحب مقاله‌ای دارد با عنوان «کشف‌القناع یا اولین کتاب مثلثات»، ابتدای مقاله می‌نویسد: «اروپایی‌ها تا شصت سال پیش طرح مسایل مثلثاتی را به صورت یک علم جداگانه به رگیومنتانوس از ریاضی‌دان‌های قرن پانزدهم میلادی نسبت می‌دادند. ولی چاپ یکی از آثار خواجه نصیرالدین توسی موسوم به کشف‌القناع ثابت کرد که دویست سال قبل از رگیومنتانوس، این دانشمند بزرگ ایرانی مثلثات را به صورت رشته مستقلی از ریاضیات درآورده و کتاب جامع و نفیسی در باب آن تالیف کرده است.

زندگی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
لوح یادبود در زادگاه رگیومنتانوس

اگرچه اطلاعات چندانی از اوایل زندگی رگیومنتانوس در دست نیست، باور بر این است که او در یازده‌سالگی دانشجوی دانشگاه لایپزیگ در انتخابگرنشین ساکسونی شد. در سال ۱۴۵۱ او تحصیلات خود را در دانشگاه وین در دوک‌نشین اتریش ادامه داد و در آنجا شاگرد و دوست صمیمی گئورگ فن پویرباخ شد. او در سال ۱۴۵۲ مدرک کارشناسی (baccalaureus) و در سال ۱۴۵۷ در سن ۲۱ سالگی مدرک کارشناسی ارشد (magister artium) خود را دریافت کرد.[۲] او سپس به تدریس در زمینه نورشناسی و ادبیات باستان پرداخت.[۳]

در سال ۱۴۶۰، فرستاده پاپ، کاردینال باسیلیوس بیساریون، برای یک مأموریت دیپلماتیک به وین آمد. بیساریون که دانشمندی انسان‌گرا با علاقه بسیار به علوم ریاضی بود، به جستجوی مصاحبت با پویرباخ برآمد. جرج ترابوزانی که رقیب فلسفی بیساریون بود، به تازگی ترجمه لاتین جدیدی از المجسطی بطلمیوس را از روی متن یونانی انجام داده بود؛ بیساریون این ترجمه را به‌درستی نادرست و ضعیف می‌دانست، بنابراین از پویرباخ خواست تا اثر جدیدی تهیه کند. دانش زبان یونانی پویرباخ برای ترجمه مستقیم کافی نبود، اما او شناختی عمیق از المجسطی داشت، بنابراین کار بر روی خلاصه مدرن‌تر و بهبودیافته‌ای از این اثر را آغاز کرد. بیساریون همچنین از پویرباخ دعوت کرد تا پس از پایان کارش در وین، به جمع اطرافیان او پیوسته و با او به ایتالیا بازگردد. پویرباخ این دعوت را به شرطی پذیرفت که رگیومنتانوس نیز بتواند همراه آن‌ها باشد. با این حال، پویرباخ در سال ۱۴۶۱ بیمار شد و در حالی که تنها شش کتاب اول از تلخیص المجسطی را به پایان رسانده بود درگذشت. او در بستر مرگ از رگیومنتانوس قول گرفت که این کتاب را به پایان رسانده و منتشر کند.[۱][۳]

در سال ۱۴۶۱، رگیومنتانوس وین را همراه با بیساریون ترک کرد و چهار سال بعد را به عنوان عضوی از خاندان بیساریون در شمال ایتالیا به سفر گذراند؛ او در این مدت به جستجو و رونویسی نسخه‌های خطی ریاضی و اخترشناسی برای بیساریون پرداخت که در آن زمان صاحب بزرگترین کتابخانه خصوصی در اروپا بود. رگیومنتانوس همچنین با برجسته‌ترین ریاضی‌دانان ایتالیایی آن روزگار همچون جووانی بیانکینی و پائولو دال پوتسو توسکانیلی که بیش از بیست سال قبل در طول اقامت طولانی پویرباخ در ایتالیا از دوستان او بودند، آشنا شد.[۱]

در سال ۱۴۶۷، او به خدمت یانوش ویتز، اسقف اعظم استرگم در مجارستان درآمد. او در آنجا جداول مفصل نجومی را محاسبه کرد و ابزارهای اخترشناسی ساخت.[۲] سپس به بودا (بوداپست) و دربار ماتیاش یکم پادشاه مجارستان رفت؛ در آنجا برای شاه یک اسطرلاب ساخت و با دریافت دستمزدی قابل توجه، نسخه‌های خطی یونانی را مقابله و تصحیح کرد.[۴] جدول‌های مثلثاتی که او در دوران اقامتش در مجارستان تحت عنوان Tabulae directionum profectionumque تهیه کرد (که پس از مرگش در سال ۱۴۹۰ به چاپ رسید)، برای اهداف اختربینی، از جمله یافتن خانه‌های اختربینی طراحی شده بودند.[۵] این کتاب همچنین شامل چندین جدول مماس (تانژانت) بود.[۶]

در سال ۱۴۷۱، رگیومنتانوس به شهر آزاد امپراتوری نورنبرگ در فرانکونی نقل مکان کرد که در آن زمان یکی از مراکز مهم آموزش، نشر، تجارت و هنر در امپراتوری مقدس روم بود؛ او در آنجا با تاجر و انسان‌گرایی به نام برنهارت والتر همکاری کرد.[۴] او در نورنبرگ نخستین چاپخانه علمی جهان را تأسیس کرد و در سال ۱۴۷۲ نخستین کتاب درسی چاپی اخترشناسی، یعنی کتاب نظریه‌های جدید سیارات (Theoricae novae Planetarum) اثر استادش گئورگ فن پویرباخ را منتشر کرد.[۱]

رگیومنتانوس و برنهارت والتر به رصد دنباله‌دار بزرگ ۱۴۷۲ پرداختند. رگیومنتانوس کوشید تا با استفاده از زاویه اختلاف منظر، فاصله آن را از زمین تخمین بزند.[الف] به گفته دیوید سارجنت:[۷]

او در توافق با نظریه غالب ارسطویی درباره دنباله‌دارها به عنوان پدیده‌های جوی، فاصله آن را دست‌کم ۸٬۲۰۰ مایل (۱۳٬۱۲۰ کیلومتر) برآورد کرد و بر این اساس، قطر فشردگی مرکزی را ۲۶ مایل (۴۱٫۶ کیلومتر) و قطر کل گیسوی دنباله‌دار را ۸۱ مایل (۱۲۹٫۶ کیلومتر) تخمین زد. این مقادیر البته با چندین مرتبه بزرگی اشتباه هستند، اما این تلاش او برای تعیین ابعاد فیزیکی دنباله‌دار شایسته ستایش است.

دنباله‌دار ۱۴۷۲ از روز کریسمس ۱۴۷۱ تا ۱ مارس ۱۴۷۲ (گاه‌شماری ژولینی)، در مجموع به مدت ۵۹ روز قابل مشاهده بود.[۸]

در سال ۱۴۷۵، رگیومنتانوس از سوی پاپ سیکستوس چهارم برای کار بر روی اصلاحات برنامه‌ریزی‌شده گاه‌شماری به رم فراخوانده شد. سیکستوس به او وعده پاداش‌های چشمگیری از جمله عنوان اسقف رگنسبورگ را داد،[۹][۱۰] اما بعید به نظر می‌رسد که او واقعاً به این مقام منصوب شده باشد.[۳]

او در مسیر خود به رم در ونیز توقف کرد و سفارش چاپ گاه‌شمار خود (Calendarium) را به ارهارد راتدولت داد (که در سال ۱۴۷۶ چاپ شد).[۱۱] رگیومنتانوس به رم رسید، اما تنها چند ماه پس از ورودش، در ۴۰ سالگی و در ۶ ژوئیه ۱۴۷۶ درگذشت. بر اساس شایعه‌ای که پی‌یر گاسندی در زندگی‌نامه رگیومنتانوس نقل کرده است، او توسط بستگان جرج ترابوزانی—که در نوشته‌هایش مورد انتقاد رگیومنتانوس قرار گرفته بود—مسموم شد؛ با این حال، احتمال بسیار قوی‌تر این است که او بر اثر ابتلا به طاعون درگذشته باشد.[۱]

فعالیت‌های علمی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
کتاب در باب مثلث‌های مسطح و کروی
صفحه عنوان تقویم رگیومنتانوس، ۱۴۷۶

رگیومنتانوس در طول اقامت خود در ایتالیا، تلخیص پویرباخ از المجسطی را با عنوان Epytoma in almagesti Ptolemei تکمیل کرد. در سال ۱۴۶۴، او کتاب در باب انواع مثلث‌ها (به لاتین: De triangulis omnimodis) را به پایان رساند. این اثر یکی از نخستین کتاب‌های درسی بود که وضعیت زمانه دانش مثلثات را ارائه می‌داد و شامل پرسش‌هایی برای مرور در انتهای هر فصل بود. او در این کتاب نوشت:

شما که می‌خواهید امور بزرگ و شگفت‌انگیز را مطالعه کنید و در حرکت ستارگان در شگفتید، باید این قضایا درباره مثلث‌ها را بخوانید. دانستن این مفاهیم دروازه ورود به تمام دانش اخترشناسی و مسائل هندسی مشخص را به روی شما خواهد گشود.

در سال ۱۴۶۵، او یک ساعت آفتابی قابل حمل برای پاپ پل دوم ساخت.

او در کتاب Epytoma in almagesti Ptolemei به نقد ترجمه جرج ترابوزانی از المجسطی پرداخت و نادرستی‌های آن را برشمرد. بعدها نیکلاس کوپرنیک به این کتاب به عنوان اثری اثرگذار بر پژوهش‌های خود اشاره کرد.

رگیومنتانوس نویسنده‌ای بسیار پرکار بود و در زمان حیاتش شهرت بین‌المللی داشت. با وجود آنکه تنها یک‌چهارم از آنچه را که قصد نوشتن داشت تکمیل کرد، آثار علمی برجسته‌ای از خود بر جای گذاشت. استاد نیکلاس کوپرنیک، دومنیکو ماریا نووارا دا فرارا، از رگیومنتانوس به عنوان استاد خود یاد می‌کرد. گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه رگیومنتانوس پیش از مرگش به نظریه خورشیدمرکزی رسیده بود؛ نسخه‌ای خطی از او توجه ویژه‌ای به نظریه خورشیدمرکزی فیثاغورسی آریستارخوس ساموسی نشان می‌دهد و همچنین در نامه‌ای به یک دوست به حرکت زمین اشاره کرده است.[۱۲]

همان‌طور که در قرن شانزدهم توسط جرلامو کاردانو ذکر شد، بخش اعظمی از مطالب مربوط به مثلثات کروی در کتاب در باب مثلث‌ها اثر رگیومنتانوس، مستقیماً از اثر قرن دوازدهمی دانشمند مسلمان ابو محمد جابر بن افلح اشبیلی اقتباس شده بود.[۱۳]

آثار و انتشارات

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • Ephemerides (in Latin). Venezia: Peter Liechtenstein. 1498.
  • De triangulis planis et sphaericis libri (in Latin). Bern: Heinrich Petri & Peter Perna. 1561.

میراث

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

سیمون استوین در کتاب خود که به تشریح نمایش ده‌دهی کسرها پرداخته است (De Thiende)، جدول‌های مثلثاتی رگیومنتانوس را الهام‌بخش مفهوم ارزش مکانی ذکر می‌کند.[۱۴]

رگیومنتانوس سیستم اختصاصی خود را برای خانه (اختربینی) طراحی کرد که به یکی از محبوب‌ترین سیستم‌ها در سرتاسر اروپا تبدیل شد.[۱۵]

در سال ۱۵۶۱، دانیل زانت‌بک مجموعه گردآوری‌شده‌ای از آثار رگیومنتانوس را شامل De triangulis planis et sphaericis libri quinque (نخستین چاپ در ۱۵۳۳) و Compositio tabularum sinum recto و همچنین اثر خودش را در بازل توسط هنریش پتری و پتروس پرنا منتشر کرد.

تصویری از او در کتاب سالنامه نورنبرگ (۱۴۹۳) اثر هارتمان شدل وجود دارد که او را در حال نگه داشتن یک اسطرلاب نشان می‌دهد. با این حال، اگرچه سیزده تصویر از دنباله‌دارها در این کتاب (از سال ۴۷۱ تا ۱۴۷۲) ثبت شده، اما این تصاویر نمادین هستند و دنباله‌دار واقعی را نمایش نمی‌دهند.[ب]

دهانه برخوردی رگیمنتنوس (دهانه) در کره ماه به افتخار او نام‌گذاری شده است. همچنین رصدخانه عمومی رگیومنتانوس در نورنبرگ نیز به نام اوست.

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

برای مطالعه بیشتر

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • Irmela Bues, Johannes Regiomontanus (1436–1476). In: Fränkische Lebensbilder 11. Neustadt/Aisch 1984, pp. 28–43
  • Rudolf Mett: Regiomontanus. Wegbereiter des neuen Weltbildes. Teubner / Vieweg, Stuttgart / Leipzig 1996, شابک ‎۳−۸۱۵۴−۲۵۱۰−۷
  • Helmuth Gericke: Mathematik im Abendland: Von den römischen Feldmessern bis zu Descartes. Springer-Verlag, Berlin 1990, شابک ‎۳−۵۴۰−۵۱۲۰۶−۳
  • Günther Harmann (Hrsg.): Regiomontanus-Studien. (= Österreichische Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-historische Klasse, Sitzungsberichte, Bd. 364; Veröffentlichungen der Kommission für Geschichte der Mathematik, Naturwissenschaften und Medizin, volumes 28–30), Vienna 1980. شابک ‎۳−۷۰۰۱−۰۳۳۹−۵
  • ساموئل الیوت موریسون، Christopher Columbus, Mariner، بوستون، Little, Brown and Company، ۱۹۵۵.
  • Ralf Kern: Wissenschaftliche Instrumente in ihrer Zeit/Band 1. Vom Astrolab zum mathematischen Besteck. Köln, 2010. شابک ‎۹۷۸−۳−۸۶۵۶۰−۸۶۵−۹
  • Michela Malpangotto, Regiomontano e il rinnovamento del sapere matematico e astronomico nel Quattrocento, Cacucci, 2008
  • ارنست زینر: Leben und Wirken des Joh. Müller von Königsberg, genannt Regiomontanus

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. 1 2 3 4 5 O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "رگیومنتانوس", MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews
  2. 1 2 منزو فولکرتس; Kühne, Andreas : Regiomontan(us) (eigentlich Müller, auch Francus, Germanus), Johannes. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 21. Duncker & Humblot, Berlin 2003, p. 270 f. (full text online) (آلمانی)
  3. 1 2 3  Hagen, Johann Georg (1911). "Johann Müller (Regiomontanus)" . In Herbermann, Charles (ed.). Catholic Encyclopedia. Vol. 10. New York: Robert Appleton. {{cite encyclopedia}}: یادکرد پارامتر ناشناختهٔ خالی داردs: |HIDE PARAMETER20= and |coauthors= (کمک)
  4. 1 2 Clerke, Agnes Mary (1911). "Regiomontanus" . In Chisholm, Hugh (ed.). Encyclopædia Britannica (in English) (11th ed.). Cambridge University Press.
  5. ↑ Mosley, Adam (1999). "Regiomontanus and Astrology". Cambridge University: History and Philosophy of Science Department. Retrieved 12 June 2013.
  6. ↑ Denis Roegel, "A reconstruction of the tables of Rheticus' Canon doctrinæ triangulorum (1551)", 2010.
  7. ↑ David A. Seargeant. The Greatest Comets in History, 2009, p. 104
  8. ↑ Donald K. Yeomans, Jet Propulsion Laboratory: Great Comets in History, 2007.
  9. ↑ Boffut, Carl (1804). Versuch einer allgemeinen Geschichte der Mathematik (in German). L. G. Hoffmann. p. 351.
  10. ↑ Rudolf Schmidt, Regiomontanus, Johann in: Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker vol. 5 (1908), 797f.
  11. ↑ "Erhard Ratdolt". Open Book. دانشگاه یوتا. 17 March 2014. Retrieved 21 May 2019.
  12. ↑ آرتور کستلر، The Sleepwalkers، انتشارات پنگوئن، ۱۹۵۹، ص ۲۱۲.
  13. ↑ Victor J. Katz, ed. (2007). The mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: a sourcebook. انتشارات دانشگاه پرینستون. ISBN 978-0-691-11485-9. Archived from the original on 1 October 2016. Retrieved 16 March 2008., p.4
  14. ↑ E. J. Dijksterhuis (1970) Simon Stevin: Science in the Netherlands around 1600, pages 17–19, انتشارات بریل, Dutch original 1943
  15. ↑ Lewis, James R. (1 March 2003). The Astrology Book: The Encyclopedia of Heavenly Influences. Visible Ink Press. p. 574. ISBN 978-1-57859-144-2. Retrieved 4 August 2012.
  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Regiomontanus». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۱۴.
  • «Regiomontanus». دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)[پیوند مرده]

پیوند به بیرون

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ ببینید: ناسا: اختلاف منظر.
  2. ↑ ببینید: تصویر.
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=رگیومنتانوس&oldid=44353948»