روس کی‌یف

روس کی‌یف Киевская Русь  (روسی) روس
حدود ۸۰۰–۱۲۴۰
نشان روس‌کیف بر روی سکه یاروسلاو خردمند (سدهٔ یازدهم)
سرزمین آغازین روس کی‌یف در سال ۸۸۲ (قرمز تیره) و اوج پهنهٔ آن در سال ۱۰۵۴ (قرمز) با سرزمین‌های پیرو (قرمز روشن)
وضعیت	شاهزاده‌نشین
پایتخت	مسکو
زبان(های) رایج	اسلاوی شرقی باستان اسلاوی کلیسایی باستان (زبان ادبی) نورسی باستان زبان‌های فینی
دین(ها)	پاگانیسم اسلاوی (آیین بومی اسلاوها) پاگانیسم اصلاح شده (دین رسمی تا سدهٔ دهم) مسیحیت ارتدکس (دین رسمی از سدهٔ دهم) پاگانیسم نورس (آیین محلی) پاگانیسم فنلاندی (آیین بومی مردم فنلاندی)
نام(های) اهلیت	روس
شاهزادهٔ بزرگ کی‌یف
• ۸۸۲–۹۱۲	الگ نووگورود (اولین)
• ۱۲۳۹–۱۲۴۰	دانیلو رومانوویچ (آخرین)
قوه مقننه	ویچه
تاریخ
• بنیان‌گذاری	حدود ۸۰۰
• شکست خزرها	۹۶۵–۹۶۹
• مسیحی‌سازی	حدود ۹۸۸
• روسکایا پراودا	دهه ۱۰۵۰
• حمله مغول	۱۲۳۷–۱۲۴۱
• محاصره کی‌یف	۱۲۴۰
مساحت
۱۰۰۰ میلادی	۱٬۳۳۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۵۱۰٬۰۰۰ مایل مربع)
جمعیت
• ۱۰۰۰ میلادی	۵٬۴۰۰٬۰۰۰ میلیون نفر
واحد پول	گریونا
پیشین پسین خاقانات روس فین‌های ولگا سوریان‌ها ولینیایی‌ها شاهزاده‌نشین کی‌یف جمهوری نووگورود شاهزاده‌نشین چرنیهیف شاهزاده‌نشین یاروسلاول ولادیمیر-سوزدال شاهزاده‌نشین ولینیا شاهزاده‌نشین هالیچ شاهزاده‌نشین پولوتسک شاهزاده‌نشین اسمولنسک شاهزاده‌نشین ریازان شاهنشاهی مغول
امروز بخشی از	روسیه اوکراین لهستان فنلاند بلاروس رومانی

روس کی‌یف (به روسی: Киевская Русь) نخستین حکومت اسلاوهای شرقی در اروپا قرون وسطای میانه از پایان‌ سدهٔ نهم تا اواسط سدهٔ سیزدهم میلادی بود. این فرمان‌روایی که دارای طیف وسیعی از حکومت‌ها و مردمان، از جمله اسلاوهای شرقی، نورس‌ها و فنلاندی‌ها بود، توسط دودمان روریک که توسط روریک شاهزاده وارنگیان تأسیس شد، اداره می‌شد. نام «روس کی‌یف» توسط مورخان روسی سدهٔ نوزدهم برای توصیف دورانی که کی‌یف پایتخت روس‌ها بود ابداع شد. در اوج وسعت خود در اواسط سدهٔ یازدهم، روس کی‌یف از دریای سفید در شمال تا دریای سیاه در جنوب و از سرچشمه‌های ویستولا در غرب تا شبه‌جزیره تامان در شرق امتداد داشت.

به نوشته قصه سالیان گذشته، نخستین فرمانروایی که سرزمین اسلاوهای شرقی را متحد و روس کی‌یف را بنیادگذاری کرد، شاهزاده وارنگیان الگ نووگورود (حکومت: ۸۷۹–۹۱۲) بود. او کنترل خود را از نووگورود به جنوب در امتداد رودخانه دنیپر گسترش داد تا از تجارت در برابر تهاجم خزرها از شرق نگهبانی ‌کند. وی کنترل شهر کی‌یف را به‌دست گرفت، خود را شاهزاده کی‌یف خواند و پایه‌های دولت را بنا نهاد. سویاتوسلاو یکم (حکومت: ۹۴۳–۹۷۲) با جنگ علیه خزرها، نخستین گسترش ارضی بزرگ آن حکومت را آغاز کرد. ولادیمیر کبیر (حکومت: ۹۸۰–۱۰۱۵) نخستین فرمانروای روس بود که غسل تعمید کرد و کیش مسیحیت را در تمام سرزمین خود و فراتر از آن گسترش داد. روس کی‌یف در زمان یاروسلاو خردمند (حکومت: ۱۰۱۹–۱۰۵۴) به اوج خود رسید. پسران او اندکی پس از مرگش، نخستین قانون مکتوب روسیه یعنی روسکایا پراودا را گردآوری و منتشر کردند.

این حکومت در اواخر سده یازدهم شروع به زوال کرد و در گذر زمان، در درازای سدهٔ پس از آن، به شاهزاده‌نشین‌های گوناگون و رقیب در سرزمینش تجزیه‌ شد. عوامل خارجی مانند زوال شاهنشاهی بیزانس که شریک اقتصادی اصلی روس کی‌یف بود و کاهش مسیرهای تجاری از طریق سرزمین بیزانس، این فرمان‌روایی را بیشتر تضعیف کرد. سرانجام در میانهٔ سدهٔ سیزدهم، بیشتر با حمله مغول‌ها سقوط کرد، اگرچه دودمان روریک تا زمان مرگ فیودور یکم در سال ۱۵۹۸ به حکومت خود ادامه داد. کشورهای مدرن بلاروس، روسیه و اوکراین همگی مدعی ریشهٔ تاریخی-فرهنگی خود از روس کی‌یف هستند و دو کشور بلاروس و روسیه تا امروز نام آن حکومت را روی خود دارند.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Kievan Rus'». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۰۲۴-۱۰-۱۲.