روابط ایران و مصر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
ایران و مصر (روابط)
Map indicating locations of Iran and Egypt

ایران

مصر

ایران و مصر دارای روابط تاریخی، فرهنگی و سیاسی بسیاری اند.

رابطهٔ سیاسی این دو کشور تا قبل از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، در بالاترین سطح روابط قرار داشت. اما پس از انقلاب روابط این دو کشور پایین آمد. ایران در سال ۱۹۷۹ میلادی در اعتراض به امضای قرارداد صلح کمپ دیوید بین قاهره و تل آویو روابط خود را با مصر قطع کرد. پس از انقلاب مصر (۲۰۱۱) دو کشور تلاش‌هایی را در جهت گسترش روابط آغاز کرده‌اند.

روابط سیاسی[ویرایش]

در دوران پهلوی[ویرایش]

مجلس عروسی ملکه فوزیه و محمدرضا شاه پهلوی در کاخ عابدین، قاهره. عروسی دو عضو خانواده سلطنتی ایران و مصر، رویداد مهم و برجسته‌ای در تاریخ روابط ایران و مصر بود.
نامهٔ تاریخی کاردار نخست ایران در قاهره

به مجرد استقلال مصر از بریتانیا، ایران از اولین کشورهایی بود که مصر را به رسمیت شناخت و در سال ۱۳۰۰ خورشیدی، دولت ایران سفارت ایران در قاهره را برای بهبود هرچه بیشتر روابط بین دو کشور، تأسیس کرد.

ملکه فوزیه، اولین همسر محمدرضا شاه پهلوی، خواهر ملک فاروق، شاه مصر و سودان، پیش از اعلام نظام جمهوری در آن کشور بود.[۱]

محمدرضا شاه پهلوی، پادشاه ایران و محمد انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، در خارج از محدوده دیپلماتیک، با یکدیگر دوستان صمیمی و نزدیک بودند. در طول جنگ یوم کیپور، محمدرضا شاه پهلوی کمک‌هایی را به ارتش مصر در مقابل ارتش اسرائیل به عمل آورد.[۲]

پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷[ویرایش]

پس از پیروزی انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، محمدرضا شاه که از بیماری سرطان رنج می‌برد، به دعوت محمد انور سادات به مصر رفت و در آنجا درگذشت. انور سادات، سید روح‌الله خمینی را «ننگ دین اسلام» و یک «بیمار روانی» توصیف کرد[۳] و مراسم تدفین رسمی و باشکوهی را برای محمدرضا شاه پهلوی برگزار کرد[۴] و مسجد الرفاعی آرامگاه شخصیت‌هایی همچون رضا شاه و محمدرضا شاه پهلوی آخرین پادشاهان ایران شد. روابط ایران و مصر در سال ۱۳۵۸ خورشیدی و به دستور روح‌الله خمینی قطع شد.[۵] در روز ۶ اکتبر ۱۹۸۱ (۱۴ مهر ۱۳۶۰) و در سالگرد جنگ رمضان در مصر، انور سادات در یک رژه نظامی به دست چهار اسلامگرای مصری عضو جهاد اسلامی مصر ترور شد. نظام جمهوری اسلامی ایران در استقبال از ترور انور سادات، خالد اسلامبولی، قاتل وی را یک «شهید» نامید و خیابان وزرای سابق در تهران را به نام وی نامگذاری کرده‌است. انور سادات در داخل مصر مورد احترام بود، قهرمان جنگ ۱۹۷۳ و کسی بود که قادر شده بود صحرای بزرگ سینا را که در اشغال اسرائیل بود با جنگ، مذاکره و قرارداد کمپ دیوید به خاک مصر بازگرداند. در ایران انور سادات را به عنوان یک فرد خائنی قلمداد می‌کنند و خالد اسلامبولی که انور سادات را کشت، مورد تقدیر و ستایش حکومت ایران قرار گرفت، خیابان وزرا در تهران به اسم او نام گذاری شداین موضوع بر روابط ایران و مصر سایه افکند. برقراری رابطه ایران و مصر در سال ۱۳۸۲ فقط پیوند خورد به برداشتن تابلو خیابان خالد اسلامبولی. آن موقع شهرداری زیر بار نرفت.[۶] در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، تلاش‌هایی در زمینه تغییر نام این خیابان صورت گرفت که ناکام ماند.[۷] در زمان فعالیت احمدی‌نژاد به عنوان شهردار تهران، شورای شهر وقت تهران تصمیم گرفت تا نام خیابان خالد اسلامبولی به انتفاضه تغییر یابد ولی این تصمیم اجرایی نشد.

جنگ ایران و عراق[ویرایش]

دولت مصر یکی از حامیان سیاسی - نظامی عراق در جنگ علیه ایران بود.

در دوران ریاست جمهوری خاتمی[ویرایش]

در زمان ریاست جمهوری محمد خاتمی، وی پس از ۲۰ سال قطع کامل روابط ایران با مصر، در ژنو با حسنی مبارک رئیس‌جمهوری وقت مصر دیدار و گفتگو کرد.[۸] همچنین تلاش‌هایی در زمینه تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی صورت گرفت که ناکام ماند.[۹]

در دوران ریاست احمدی‌نژاد[ویرایش]

در اردیبهشت ۱۳۸۶، محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور ایران اعلام کرد که: «آماده هستیم تا اگر همین امروز دولت مصر اعلام آمادگی کند، سفارتمان را در آن دایر کنیم».[۱۰]

در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۰۹ میلادی، حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر پس از اطلاع از دعوت محمود احمدی‌نژاد در نشست سالانهٔ سران اتحادیه عرب در شهر دوحه قطر، از حضور در آن خودداری کرد.[۱۱]

جنجال بر سر فیلم «اعدام فرعون» و «خمینی امام خون»[ویرایش]

در تیر ۱۳۸۷، فیلم مستندی به نام اعدام فرعون که توسط عده‌ای از هواداران ستاد پاسداشت شهدای نهضت جهانی اسلام ساخته شده و از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد.[۱۲] در فیلم اعدام فرعون، از انور سادات رئیس‌جمهور فقید مصر، به‌خاطر آشتی با اسرائیل به عنوان یک «خائن» و از قاتل او در نقش یک «قهرمان» ترسیم شده‌است.[۱۳] دولت مصر به پخش این فیلم از تلویزیون ایران شدیداً اعتراض کرد و در واکنش دفتر شبکه عرب‌زبان «العالم» را که متعلق به صدا و سیمای جمهوری اسلامی است، با دخالت پلیس قاهره پلمپ کرد.[۱۴] همچنین مسابقه دوستانه میان تیم ملی فوتبال ایران و تیم ملی فوتبال مصر نیز توسط مقامات مصری لغو گردید.

دانشگاه الازهر که از مهم‌ترین مراکز علمی جهان اسلام محسوب می‌شود، نیز در اعتراض خواستار سوزاندن این فیلم شد.[۱۵] در همین زمینه، سخنگوی رسمی حزب ملی حاکم در مصر، از آغاز به کار یک پروژه تولید فیلم، به نام «خمینی امام خون» خبر داد. وی این فیلم را پاسخی مستقیم دولت مصر به توهین مقامات ایرانی، در تولید فیلم «اعدام فرعون» خواند.[۱۶]

سخنان رهبر جمهوری اسلامی و واکنش مصری‌ها[ویرایش]

سید علی خامنه‌ای رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران در خطبه‌های نماز جمعه تهران در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۱۱ میلادی، ناآرامی‌های مصر را «بیداری اسلامی» و حُسنی مبارک، رئیس‌جمهور این کشور را «حُسنی نامبارک» و «نوکر آمریکا» خطاب کرد. وی در بخشی دیگر از سخنان‌اش، ناآرامی‌های مصر را حرکتی «اسلامی و آزادی‌خواهانه» خوانده‌بود.[۱۷]

احمد ابوالغیظ، وزیر خارجه مصر در واکنش، سخنان علی خامنه‌ای را «خصمانه و نفرت‌انگیز» خواند[۱۸] و گفت که «رهبر جمهوری اسلامی از خطوط قرمز عبور کرده‌است» و «امید ایران برای تأسیس حکومت اسلامی در مصر نشان می‌دهد که این کشور در خاورمیانه و شمال آفریقا به دنبال استیلا بر منطقه است».[۱۹] هم‌چنین اخوان‌المسلمین که اصلی‌ترین گروه سیاسی اسلام‌گرای مخالف دولت مصر است، نیز در پاسخ به اظهارات رهبر ایران، اعلام کرد که «قیام مردم مصر، شامل همه قشرها این کشور نظیر مسلمانان، مسیحیان و تمامی نگرش‌های سیاسی موجود در مصر است و یک انقلاب اسلامی نیست».[۲۰][۲۱][۲۲]

تظاهرات و حمله به ساختمان سفارت مصر[ویرایش]

بعد از انقلاب مصر[ویرایش]

مصر به ایران اجازه داد تا ناوش را از کانال سوئز رد کند. مرسی برای اجلاس غیرمتعهدها به ایران آمد و ایران را کشور دوست وبرادر خواند

مرسی در حاشیهٔ نشست در دیدار احمدی‌نژاد گفت: احساس دوستی و برادری میان مردم ایران و مصر احساسی متقابل بوده و ما همواره از مواضع و حرکت روبه‌جلو و سازندهٔ ملت ایران در رشد و توسعه و پیشرفت تجلیل می‌کنیم. وی در پاسخ سخنان احمدی‌نژاد که مصر را شریک راهبردی ایران خوانده‌بود گفت: مصر نیز ایران را شریک راهبردی خود می‌داند.[۲۶]

روابط فرهنگی-تاریخی[ویرایش]

بسیاری از قاریان مصری بارها به ایران به مناسبت‌های گوناگون به ویژه در ماه‌های رمضان دعوت شده‌اند.[۲۷][۲۸]

مردم ایران و مصر[ویرایش]

جمعیت ایران هم‌اکنون ۷۷٬۱۸۹٬۶۶۹ نفر با رتبهٔ ۱۸ در جهان و مصر ۸۴٬۵۰۰٬۰۰۰ نفر با رتبهٔ ۱۶ می‌باشد.[۲۹] با استناد به آمار سال ۲۰۰۷ م جمعیّت دانشجویان در مصر ۲٬۵۹۴٬۱۸۶ نفر و در ایران ۲٬۲۷۴٬۱۲۶ نفر بود.[۳۰] شمار دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در ایران ۲٬۲۷۶ مرکز است[۳۱][۳۲] و امّا در مصر، شمار دانشگاه‌های دولتی ۲۲ تاست.[۳۳][۳۴] ۱۳ گروه زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه‌های مصر فعالیّت دارند.[۳۵]

روابط مشاهیر ایران-مصر با یکدیگر[ویرایش]

او در جوانی در تاریخ ۱۵ مارس ۱۹۳۹ میلادی، در کاخ عابدین در شهر قاهره با فوزیه فؤاد ازدواج کرد و در تاریخ ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۰ میلادی، ۷ مرداد ۱۳۵۹ خورشیدی، مراسم تدفین‌اش در همان کاخ برگزار شد.[۴۲]

  • شهریار شفیق، افسر ارشد نیروی دریایی ارتش شاهنشاهی ایران، متولد قاهره بود.
  • آصف بیات (متولد: ۱۳۳۳) محقق و نویسنده ایرانی و استاد جامعه‌شناسی دانشگاه لایدن هلند، به مدت ۱۷ سال، استاد دانشگاه آمریکایی قاهره (AUC) بوده‌است.
  • گرجی عبادیا (زاده ۱۲۹۶ - درگذشته ۱۳۷۵) کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، تهیه‌کننده و بازیگر اهل ایران، متولد قاهره بود.
  • عبدالمنعم سعید (زاده ۱۹۴۸ -) روزنامه‌نگار و سیاستمدار مصری، از جمله پراثرترین نویسندگان مصری دربارهٔ ایران است.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. ملکه فوزیه در دربار پهلوی: ناگفته‌ها و ناشنوده‌هایی از تاریخ معاصر ایران - نوشته سعید قانعی
  2. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  3. Mike Wallace interviews Ayatollah Ruhollah Khomeini در یوتیوب(فیلم مصاحبه مایک والاس در برنامه ۶۰ دقیقه با سید روح‌الله خمینی)
  4. The TV Watch; '60 Minutes' Hailing Its Creator, The New York Times
  5. نام خیابان خالد اسلامبولی تغییر می‌یابد؟ (بی‌بی‌سی فارسی)
  6. بهبود رابطه با مصر به فاصله تغییر نام یک خیابان بود.ایران
  7. مخالفت حزب‌الله ایران با تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی (بی‌بی‌سی فارسی)
  8. دیدار خاتمی و مبارک در ژنو (روزنامه همشهری)
  9. مخالفت حزب‌الله ایران با تغییر نام خیابان خالد اسلامبولی (بی‌بی‌سی فارسی)
  10. احمدی‌نژاد: همین امروز آماده بازگشایی سفارت در مصر هستیم (رادیو زمانه)
  11. حزب‌الله درصدد انتقام قتل عماد مغنیه بود (دویچه وله فارسی)
  12. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  13. تعطیلی دفتر شبکه ایرانی العالم در مصر (رادیو زمانه)
  14. تعطیلی دفتر شبکه ایرانی العالم در مصر (رادیو زمانه)
  15. تبعات فیلم اعدام فرعون؛ الازهر: بسوزانیدش! (انتخاب)
  16. مصر با فیلم «خمینی امام خون» به فیلم «اعدام فرعون» پاسخ می‌دهد (العربیه فارسی)
  17. رهبر ایران تحولات خاورمیانه را ناشی از «بیداری اسلامی» دانست، بی‌بی‌سی فارسی
  18. مصر: «اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، خصمانه و نفرت‌انگیز است»، رادیو فردا
  19. انتقاد وزیر خارجه مصر به اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، دویچه‌وله فارسی
  20. رد سخنان رهبر ایران توسط آمریکا و اخوان‌المسلمین، بی‌بی‌سی فارسی
  21. انتقاد آمریکا و اخوان‌المسلمین به سخنان خامنه‌ای، دویچه‌وله فارسی
  22. واکنش اخوان‌المسلمین مصر به اظهارات آیت‌الله خامنه‌ای، یورونیوز فارسی
  23. ایران و مصر؛ تنش به جای بهبود رابطه؟ (بی‌بی‌سی فارسی)
  24. دانشجویان به باغ سفارت بریتانیا در تهران حمله کردند (بی‌بی‌سی فارسی)
  25. 'Stand with Gaza or leave Iran', Press TV
  26. «در دیدار با احمدی‌نژاد؛ مرسی: مصر، ایران را «شریک استراتژیک» خود می‌داند». خبرگزاری فارس، ۹ شهریور ۱۳۹۱. 
  27. http://www.abna.ir/data.asp?lang=1&Id=258022
  28. http://www.telavat.com/Recites/Reciters.aspx?nationality=Egypt
  29. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2011/01/110130_l11_egypt_profile.shtml
  30. http://www.sabteahval.ir/Upload/Modules/Contents/asset114/77.pdf
  31. http://www.598.ir/fa/news/20774/جمعیت-دانشجویی-و-تعداد-دانشگاههای-ایران
  32. http://old.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsId=1310250
  33. http://www.youm7.com/News.asp?NewsID=939930#.UoDnZOQq7cs
  34. http://www.egy-mhe.gov.eg/node/436
  35. http://www.isna.ir/ar/news/92022315337/13-قسما-للغة-والأدب-الفارسي-في-جامعات-مصر
  36. دکتر جعفر شعار، سفرنامه ناصرخسرو، تهران ۱۳۷۱
  37. تاریخ ادبیات عربی، انتشارات دارالعلم للملایین؛ بیروت، از عمر فروخ جلد سوم ص ۸۰۸
  38. Shawcross, 72.
  39. Shawcross, 388.
  40. Milani, The Shah, 408–434.
  41. Milani, The Shah, 408–434.
  42. بازتاب مسائل داخلی ایران در اسناد آرشیو ملی بریتانیا (۴)، رادیو زمانه
  • روابط خارجی مصر [۱]

پیوند به بیرون[ویرایش]

Egypt-Iran relations
Map indicating locations of Iran and Egypt

Iran

Egypt

Egypt–Iran relations refers to the current and historical relations between Egypt and Iran. Following the Egyptian Revolution of 2011, Iran appointed its first ambassador to Egypt in almost 30 years.[1] Despite oft-wavering tensions between the two countries, they share membership in the OIC and the Developing 8.

According to a 2013 BBC World Service poll, 15% of Egyptians view Iran's influence positively, with 48% expressing a negative view.[2]

In a 2012 poll conducted by the Israel Project where 812 Egyptians were questioned about Iran's nuclear programs, 61% of the 812 individuals expressed support for the Iranian nuclear program.[3]

History

Relations between Iran and Egypt go back several thousand years. Egypt was ruled by two Iranian great empires (Achaemenid and Sasanian respectively).

In 1939, diplomatic relations between Egypt and Iran were upgraded to ambassadorial level,[4] and Youssef Zulficar Pasha was appointed as Egypt's first ambassador in Tehran. In the same year, Princess Fawzia of Egypt, the sister of King Farouk I, married Mohammad Reza Pahlavi, the then crown prince (later shah) of Iran.[4]

The relationship between Iran and Egypt had fallen into open hostility after the Egyptian Revolution of 1952 which brought Gamal Abdel Nasser to power and the CIA-backed coup d'état in Iran in 1953 which saw the return of the Shah Mohammad Reza Pahlavi to power. Following Nasser's death in 1970, the presidency of Anwar Sadat turned this around quickly into an open and cordial friendship. In 1971, Sadat addressed the Iranian parliament in Tehran in fluent Persian, describing the 2,500-year-old historic connectivity between the two nations. Overnight, Egypt and Iran were turned from bitter enemies into fast friends. The relationship between Cairo and Tehran became so friendly that the Shah of Iran (Persia), Mohammad Reza Pahlavi, called Sadat his "dear brother." After the 1973 war with Israel, Iran assumed a leading role in cleaning up and reactivating the blocked Suez Canal with heavy investment. Iran also facilitated the withdrawal of Israel from the occupied Sinai Peninsula by promising to substitute with free Iranian oil the loss of the oil to the Israelis if they withdrew from the Egyptian oil wells in Western Sinai. All these added more to the personal friendship between Sadat and the Shah of Iran.

"Ties between the countries—among the largest and most influential in the Middle East—were turned hostile once again following the Iranian Revolution in Iran in 1979. Diplomatic relations between the two severed in 1980 following the admission of the deposed Shah of Iran to Egypt (where he died and was buried) and Egypt's recognition of Israel."[5] Egypt's 1979 peace agreement with Israel also led to tense relations and Iran ceased direct flights to Egypt.[6]

Egypt is the only Arab country without an embassy in Iran.[7] Contentious issues include Egypt's signing of the Camp David Accords with Israel in 1979, its support for Iraq in Iran's eight-year conflict, the Islamic Republic's hailing of Khalid Islambouli, the late President Anwar Sadat's assassin as a religious hero, seeing as there was both a street and mural named after him (however, the honouree was changed to Muhammad al-Durrah, the 12-year-old Palestinian boy allegedly shot and killed during the outset of the Second Intifada), and close Egyptian relations with the United States, and most of the Western European countries. In 2007, relations between the two countries thawed in the fields of diplomacy and economic trade, only to retreat during the 2008–2009 Israel–Gaza conflict when Iranian and Egyptian politicians exchanged blames over inaction towards the escalation of the conflict. It was not until the official resignation of President Hosni Mubarak in February 2011 that relations started to improve significantly. In April 2012, Iran appointed an ambassador to Egypt. Soon after Mohamed Morsi visited Iran in August 2012, it was decided to reestablish bilateral diplomatic relations, with rededication of embassy locations. A first ambassador was nominated to represent Egypt in Iran. While overall relations have been steadily improving, continued tensions between Iran, Saudi Arabia and allied Western nations have put this development into question.[8] In March 2013, direct flights between two countries were reinstated.[6] In July 2013, after the uprising and subsequent overthrow that removed Mohamed Morsi and his Muslim Brotherhood-dominated government, the interim Minister of Foreign Affairs, Nabil Fahmy announced that Egypt seeks stable and positive ties with the Islamic Republic of Iran.[9] It is unknown if relations have improved since then.

Bilateral visits

Following the Egyptian Revolution of 2011, and the appointment of ambassadors after nearly 30 years, Egyptian President Mohammed Morsi made a historic first visit to Iran since the Iranian Revolution for the 2012 Non-Aligned Movement summit on 30 August, where it handed over the rotating presidency to Iran.[10] Iranian president, Mahmoud Ahmadinejad also visited Egypt in February 2013, making him the first Iranian president to travel to Egypt since the Iranian Revolution.[11]

See also

References

  1. ^ "Iran appoints ambassador to Egypt, first in 30 years". Reuters. 19 April 2011. Retrieved 9 August 2013.
  2. ^ "BBC World Service Poll : Views of China and India Slide While UK's Ratings Climb: Global Poll" (PDF). Globalscan.com. Retrieved 2016-10-01.
  3. ^ "New poll: Egyptians turning toward Iran, want nuclear weapons | Foreign Policy". Thecable.foreignpolicy.com. 2012-10-19. Retrieved 2016-10-01.
  4. ^ a b Al Sherbini, Ramadan (5 February 2013). "Egypt and Iran on long, bumpy road". Gulf News. Retrieved 9 August 2013.
  5. ^ Iran appoints ambassador to Egypt, first in 30 years Reuters. 19 April 2011
  6. ^ a b "Chronology: Egypt". The Middle East Journal. Summer 2013. Retrieved 3 September 2013. – via Questia (subscription required)
  7. ^ Ahmadinejad unwelcome in Egypt: lawyer, Al Arabiya. 2 July 2009
  8. ^ official says Cairo may open embassy in Iran soon, reports Iranian media Egypt Independent, 28 August 2012
  9. ^ Cairo seeks stable, positive ties with Tehran: Egypt FM Press TV. Retrieved November 2, 2013.
  10. ^ "Egypt's Morsi to make historic trip to Tehran". Al Jazeera. 18 August 2012. Retrieved 9 August 2013.
  11. ^ "Iran's president begins historic Egypt visit". Al Jazeera. 5 February 2013. Retrieved 9 August 2013.