رشته‌کوه آلای

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
رشته‌کوه آلای
رشته‌کوه الای
Alai Mountains.jpg
نمایی از کوهستان آلای از درهٔ جیپتیک
بلندترین نقطه
قله قله پیک تاندیکول
ارتفاع از سطح دریا ۵٬۵۴۴ متر (۱۸٬۱۸۹ پا) [۱]
مختصات ۳۹°۲۶′۵۴″ شمالی ۷۱°۰۵′۰۰″ شرقی / ۳۹.۴۴۸۳۳° شمالی ۷۱.۰۸۳۳۳° شرقی / 39.44833; 71.08333
ابعاد
درازا ۳۵۰ کیلومتر (۲۲۰ مایل) شمال‌خاوری-جنوب‌باختری [۲]
پهنا ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) [۲]
نام‌گذاری
نام بومی (به روسی: Алайский хребет)
(به قرقیزی: Алай тоо кыркасы)
جغرافیا
{{{base_caption}}}
کشور تاجیکستان و قرقیزستان
ایالت‌ها بادکند و اوش
دستگاه مختصات جغرافیایی ۳۹°۴۰′ شمالی ۷۲°۰۰′ شرقی / ۳۹.۶۷° شمالی ۷۲° شرقی / 39.67; 72مختصات: ۳۹°۴۰′ شمالی ۷۲°۰۰′ شرقی / ۳۹.۶۷° شمالی ۷۲° شرقی / 39.67; 72



کوهستان آلای، (به روسی: Алайский хребет) (به قرقیزی: Алай тоо кыркасыرشته کوهی است که از کوه‌های تیان‌شان در غرب قرقیزستان آغاز و تا تاجیکستان کشیده شده است. این رشته‌کوه بخشی از سیستم کوهستانی پامیر-آلای می‌باشد. بلندترین قلهٔ این رشته‌کوه قله پیک تاندیکول،(به روسی: пик Тандыкуль)، به بلندی ۵٬۵۴۴ متر است. آب‌هایی که از دامنه‌های جنوبی کوهستان آلای سرازیر می‌شوند، به رود وخش، که یکی از شاخه‌های آمودریا است، می‌پیوندند. در دامنه‌های شمالی این کوهستان، جریان‌های آبی که شاخه‌هایی از سیردریا را تشکیل می‌دهند، به سوی شمال سرازیر شده و در پایان راه خود دره فرغانه را آبیاری می‌کنند.[۳]


کوهستان آلای در ناحیه‌ای قرار گرفته که سه ساختار زمین‌شناختی مهم به هم می‌پیوندند[۴]:

  1. رشته‌کوه آلای با بیشترین بلندای ۵٬۵۰۰ متر که از شمال خاوری تا جنوب باختری چیزی نزدیک به ۳۵۰ کیلومتر کشیده شده است. این کوه‌ها از سمت خاور به رشته‌کوه فرغانه و از سمت باختر به رشته‌کوه‌های ترکستان، زرافشان، و حصار در تاجیکستان مرکزی می‌پیوندد.
  2. رشته‌کوه ترانس-آلای که از سمت شمال با کوه‌های پامیر تاجیکستان همسایه بوده و بیش از ۲۰۰ کیلومتر در راستای خاوری-باختری کشیده شده است. این رشته‌کوه شماری از قله‌های پوشیده از برف و یخچال‌های طبیعی بالای ۷٬۰۰۰ متر، مانند قله ابن‌سینا (لنین)، را در خود جای داده است.
  3. دشت آلای، فلاتی با ارتفاع ۲٬۸۰۰ متر و گستره‌ای به اندازهٔ ۳۰ کیلومتر در ۱۸۰ کیلومتر، در میان رشته‌کوه‌های آلای و ترانس-آلای جای گرفته است.


آب‌وهوای قاره‌ای (بری) و شرایط کوهستان‌های مرتفع، ویژگی اصلی ناحیهٔ آلای می‌باشد. از پاییز تا بهار و در نتیجهٔ آب شدن یخ‌ها و بارش باران، رژیم آب‌دهی معمول این ناحیه به طور میانگین ۳۰۰ تا ۵۵۰ میلی‌متر است. بر خلاف زمستان‌های سرد که دمای هوا تا ۳۰- درجه سلسیوس پایین می‌آید، تابستان‌های اینجا خشک بوده و بیشترین دمای آن به ۳۲ درجه سلسیوس می‌رسد. پوشش گیاهی عمدهٔ این منطقه، علفزارهای استپی کوهستان‌های مرتفع و بیشه‌زارهای استپی کوهستانی است. بسیاری از دره‌های دورافتادهٔ اینجا پوشیده از جنگل درختان اُرِس (سرو کوهی) است که در ارتفاع ۳٬۰۰۰ متری می‌رویند. دورهٔ زمانی سالانهٔ رویش گیاهان، بسته به میزان آب و نیز ارتفاع متغیر بوده و حدود ۱۶۰ تا ۲۴۰ روز می‌باشد. زمین قابل کشت در این سرزمین کوهستانی منبعی بسیار کمیاب است. زمین‌های کشاورزی تنها ۰٫۵٪ تا ۱٫۱٪ از کل زمین‌های اینجا را در بر می‌گیرد، در حالی که دامنه‌هاو سراشیب‌های کوهستانی پوشیده از علفزارها و بوته‌زارهای مناسب چرای دام‌ها نزدیک به ۳۵٪ تا ۵۳٪ زمین‌های منطقه را تشکیل داده است.[۴]

همانند کوه‌های پامیر تاجیکستان، کوه‌های آلای نیز خانهٔ برخی از گونه‌های بی‌همتای جانوری همچون عقاب طلایی، کرکس هیمالیا (کرکس برفی)، پلنگ برفی، گرگ، غرم (میش کوهی/گوسفند مارکوپولو)، و گونه‌های کمیابی از بز کوهی است.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. «قلهٔ پیک تاندیکول» بر روی وب‌گاه Peakbagger
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ Атлас Кыргызской Республики [اطلس جمهوری قرقیزستان]. بیشکک: آکادمی علوم جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان شوروی, 1989. 156. 
  3. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Alay Mountains»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۲۸ آذر ۱۳۹۲).
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ «رشته‌کوه آلای (The Alai Mountain Ranges)». انستیتوی سلامت زیست‌محیطی و انسانی - دانشگاه سازمان ملل متحد. بازبینی‌شده در ۲۸ آذر ۱۳۹۲.