رئیس‌جمهور ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از رئیس‌جمهوری ایران)
پرش به: ناوبری، جستجو
ریاست جمهوری اسلامی ایران
Emblem of Iran.svg
Hassan Rouhani in Saadabad.jpg
متصدی کنونی
حسن روحانی

از ۱۲ مرداد ۱۳۹۲
لقب ریاست محترم جمهور
اقامت‌گاه تهران، خیابان پاستور، نهاد ریاست جمهوری
نامزدکننده رأی عمومی
مدت دوره ۴ سال، یک‌بار تمدیدپذیر
بنیادگذاری ۱۱ آذر ۱۳۵۸ (قانونی شدن سمت)
۱۵ بهمن ۱۳۵۸ (آغاز کار نخستین رئیس جمهور)
نخستین دارنده ابوالحسن بنی‌صدر
جانشینی معاون اول رئیس‌جمهور ایران (اسحاق جهانگیری)
حقوق ماهانه ۳ میلیون تومان (سال ۱۳۹۰)[۱]
وب‌گاه president.ir

رئیس‌جمهوری ایران عالی‌ترین مقام رسمی کشور ایران بعد از ولایت فقیه است که با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شود. مطابق با قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رئیس‌جمهوری مسئولیت اجرای قانون اساسی و ریاست قوهٔ مجریه را عهده‌دار است. امضای عهدنامه‌ها، موافقت‌نامه‌ها و مسائل مربوط به دیگر کشورها و سازمان‌های بین‌المللی، برنامه‌ریزی ملی، بودجه و وظیفه گماشتن‌های دولتی، گماشتن وزیرها، استان‌دارها و سفیرها تابع تصدیق مجلس شورای اسلامی، از جملهٔ وظایف رئیس‌جمهوری است. همچنین رئیس‌جمهوری در ایران رئیس شورای عالی امنیت ملی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز هست.[۲][۳]

برخلاف بسیاری از کشورها، برای مثال ایالات متحدهٔ آمریکا، در ایران دفتر ریاست‌جمهوری نظارت و کنترل کامل روی سیاست خارجی، نیروهای مسلح یا سیاست هسته‌ای ایران را ندارد. این امور همگی زیر نظر مستقیم رهبر ایران است.[۴]

رئیس‌جمهوری ایران برای مدت چهار سال توسط رای مستقیم مردم انتخاب می‌شود و نباید برای بیش از دو دوره متوالی در این سمت باقی بماند. متصدی قبلی این سمت، محمود احمدی‌نژاد بود که برای اولین بار طی انتخابات سال ۱۳۸۴ انتخاب شد. او برای دومین بار طی انتخابات جنجالی سال ۱۳۸۸ برای چهار سال دیگر در سمت خود باقی ماند. پس از برگزاری انتخابات ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ با اعلام وزارت کشور حسن روحانی با کسب ۱۸٬۶۱۳٬۳۲۹ رأی رسماً به عنوان هفتمین رئیس‌جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد.[۵]

پیشینه[ویرایش]

پس از انقلاب اسلامی ایران در بهمن ماه سال ۱۳۵۷ و رفراندوم مبنی بر ساختن جمهوری اسلامی در روزهای پنجشنبه و جمعه، ۹ و ۱۰ فروردین ماه ۱۳۵۸ هجری شمسی (۲۹ و ۳۰ مارس ۱۹۷۹ میلادی) و پیروزی جمهوری اسلامی با ۹۸ درصد آرا، دولت جدید نیاز به ساخت قانون اساسی جدید داشت. پس آیت الله روح‌الله خمینی، دستور اجرای انتخاباتی را برای مجلس خبرگان داد و این هیئت، موظف به نوشتن قانون اساسی جدید شدند. این هیئت، قانون اساسی را در روز چهارشنبه دوم آبانماه ۱۳۵۸ (۲۴ اکتبر ۱۹۷۹) به رهبر -آیت الله خمینی- عرضه کردند و نخست‌وزیر دولت موقت -مهدی بازرگان- آنرا به تأیید رسانید.

قانون اساسی سال ۱۳۵۸ (۱۹۷۹ میلادی)، رهبر را به عنوان رئیس حکومت، و رئیس‌جمهوری و نخست وزیر را به عنوان رؤسای دولت معین می‌کرد. اگرچه سمت نخست‌وزیری در سال ۱۳۶۸ (۱۹۸۹ میلادی) لغو شد.

اولین انتخابات ریاست جمهوری ایران در روز سه شنبه ۲۵ دیماه سال ۱۳۵۸ (۱۵ ژانویه ۱۹۸۰) برگزار شد و نتیجه آن برنده شدن ابوالحسن بنی‌صدر با ۷۵٪ مجموع آرا بود. او در روز دوشنبه ۱۵ بهمن ماه ۱۳۵۸ کار خود را آغاز کرد؛ ولی در روز یکشنبه ۳۱ خردادماه سال ۱۳۶۰ (۲۱ ژوئن ۱۹۸۱ میلادی)، توسط پارلمان (مجلس شورای اسلامی) و نهایتاً تأیید رهبر -روح‌الله خمینی-، به دلیل عدم کفایت سیاسی، از مقام خویش عزل گردید.[۶] تا زمان دومین انتخابات ریاست جمهوری ایران در روز جمعه دوم مردادماه ۱۳۶۰ (۲۴ ژوئیه ۱۹۸۱ میلادی)، وظایف رئیس‌جمهوری به عهده شورای موقّت ریاست جمهوری بود. محمدعلی رجایی در این انتخابات برگزیده شد و در روز دوشنبه ۱۲ مردادماه ۱۳۶۰ (۲ اوت ۱۹۸۱ میلادی) وارد دفتر ریاست جمهوری شد. اگرچه او کمتر از یک‌ماه در دفتر ریاست جمهوری ماند و بعد از آن در روز یکشنبه ۸ شهریورماه سال ۱۳۶۰ (۳۰ اوت ۱۹۸۱ میلادی)، همراه با نخست‌وزیرش -محمدجواد باهنر- ترور شد. شورای موقت ریاست جمهوری بار دیگر دفتر را به عهده گرفت و تا روز جمعه ۱۷ مهرماه سال ۱۳۶۰ (۹ اکتبر ۱۹۸۱) که سید علی خامنه‌ای برای ریاست جمهوری انتخاب شد، دفتر را به دست داشت.

سید علی خامنه‌ای، اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد خاتمی، محمود احمدی‌نژاد و حسن روحانی افرادی هستند که هر کدام برای دو دوره متوالی ریاست جمهوری را تجربه کرده‌اند.

شرایط[ویرایش]

این مقاله بخشی از رشته مقالات دربارهٔ سیاست در ایران است
سیاست در ایران
Emblem of Iran.svg
نظام جمهوری اسلامی ایران

نشان درگاه درگاه ایران


رئیس‌جمهوری ایران باید شروط زیر را داشته باشد:[۷]

جانشینی[ویرایش]

در صورت استعفای رئیس‌جمهوری مطابق اصل ۱۳۱ قانون اساسی، «معاون اول رئیس‌جمهور با موافقت رهبری اختیارات و مسئولیت‌های وی را برعهده می‌گیرد و شورایی متشکل از رئیس مجلس و رئیس قوهٔ قضائیه و معاون‌اول رئیس‌جمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف مدت پنجاه روز رئیس‌جمهور جدید انتخاب شود. در صورت فوت معاون‌اول یا امور دیگری که مانع انجام وظایف وی گردد و نیز در صورتی که رئیس‌جمهور معاون اول نداشته باشد، مقام رهبری فرد دیگری را به‌جای او منصوب می‌کند.»[۹]

فرایند کسب مقام ریاست جمهوری اسلامی ایران[ویرایش]

  • احراز صلاحیت توسط شورای نگهبان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  • برگزیدگی در انتخابات توسط حداقل نصف کل آرا به اضافه یک رای از آرای ماخوذه
  • تنفیذ حکم ریاست‌جمهوری توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران
  • تحلیف رئیس‌جمهوری در صحن علنی مجلس شورای اسلامی

تراز رئیس‌جمهوری با دیگر مسئولان در ایران[ویرایش]

طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران رئیس‌جمهوری پس از رهبری شخص دوم کشور و مسئول اجرای قانون اساسی در کشور است.[۱۰][۱۱][۱۲] مفهوم دیگر این اصل اینست که هیچ مسئول دیگری در کشور بجز رهبری در حد رئیس‌جمهوری یا بالاتر از او نیست؛ بنابراین تصور اینکه رؤسای دو قوهٔ دیگر با رئیس‌جمهوری برابرند اشتباه است، چراکه رئیس‌جمهوری بعنوان رئیس قوهٔ مجریه در سطح روسای قواست؛ اما مسئولیت او علاوه بر ریاست قوه مجریه، ریاست جمهوری و شخصیت دوم کشور بموجب اصل یادشده است.[۱۰][۱۲] هر چند که تفکیک قوا در این نظام برای جلوگیری از تمرکز قدرت و یکه‌تازی و استبداد فردی در نظر گرفته شده است؛ اما «مسئولیت اجرای قانون اساسی» بر اساس اصل یکصد و سیزدهم به رئیس‌جمهوری واگذار شده است که ارتباطی به قوه مجریه ندارد که عده‌ای بخواهند آن را به بهانه تفکیک قوا مخدوش نمایند.[۱۲] مراحل انتخاب مسئولیت روسای قوا نیز متفاوت است چه رئیس مجلس شورای اسلامی منتخب مردم یک شهر و منصوب نمایندگان مجلس[۱۳] و رئیس قوهٔ قضائیه منصوب رهبری است[۱۴] اما رئیس‌جمهوری منتخب ملت و منصوب رهبری است[۷][۸]

رئیسان جمهور پیشین[ویرایش]

نام تصویر مدت تصدی سن کنونی
سید ابوالحسن بنی‌صدر President of iran Abolhassan Banisadr.jpg

۱۳۶۰–۱۳۵۸

۸۴ سال
محمدعلی رجایی Mohammad-Ali Rajai picture.jpg

۱۳۶۰

۴۸ سال (سن در هنگام ترور)
سید علی خامنه‌ای Portrait of Ali Khamenei, 1985.jpg

۱۳۶۸–۱۳۶۰

۷۸ سال
نام تصویر مدت تصدی سن کنونی
اکبر هاشمی رفسنجانی Hashemi.jpg

۱۳۷۶–۱۳۶۸

۸۲ سال (سن در هنگام مرگ)
سید محمد خاتمی World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg ۱۳۸۴–۱۳۷۶ ۷۳ سال
محمود احمدی‌نژاد Mahmoud Ahmadinejad Cropped.jpg

۱۳۹۲–۱۳۸۴

۶۰ سال

آمار[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. «تفاوت حقوق روسای جمهور ایران و آمریکا». خبرگزاری تابناک، ۲۵ فروردین ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۵ دی ۱۳۹۲. 
  2. Iran - Constitution Chapter IX, section 1 & 2 of the constitution
  3. اصل یکصد و دهم قانون اساسی
  4. Mahmoud Ahmadinejad Accessed 5-23-2008, (see also Article 110 of the constitution)
  5. http://www.asriran.com/fa/news/279804/حسن-روحانی-رئیس-جمهور-ایران-شد/حسن-روحانی-رای-خود-را-به-صندوق-انداخت
  6. "Assembly of Experts". Retrieved 15 August 2009. 
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ اصل یکصد و پانزدهم قانون اساسی
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ اصل دوازدهم قانون اساسی.
  9. مشایی تأیید نمی‌شود البرز نیوز
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ «جایگاه و مسئولیت‌های رئیس جمهور». جام جم آنلاین، 19 اردیبهشت 1384. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 10 ژوئیه 2016. 
  11. اصل113 قانون اساسی
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ «وظایف و اختیارات رئیس جمهور در قانون اساسی». فرهنگ نیوز، 13 خرداد 1393. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در 5 ژانویه 2016. 
  13. آئین‌نامه داخلی مجلس
  14. اصل 110 قانون اساسی

پیوند به بیرون[ویرایش]