ذوالفقار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

ذوالفقار نام شمشیر علی بن ابی‌طالب بوده‌است.

خاستگاه نامگذاری و ظاهر ذوالفقار[ویرایش]

ابن شهر آشوب در کتاب المناقب ذوالفقار را یک شمشیر دوشاخه می‌داند.[۱]

«ذوالفَقار» واژه‌ای عربی به معنای «صاحب فقرات» است. فقره خود به معنای مهره کمر است. گفته‌شده‌است چون بر پشت این شمشیر خراش‌های پست و هموار بوده، آن را بدین نام خوانده‌اند.[۲][۳] جعفر احمدی برزگر که یک نظر شخصی است این شمشیر همانطوری بوده که در نقاشی‌ها ترسیم می‌شده و دلیل این که به این شکل بوده ان است. شما یک شمشیری چینی یا شمشیری که برای قطع سر از آن استفاده می‌شده را در نظر بگیرد این شمشیرها در قسمت سر پهن می‌شوند حال اگر به‌طور اتفاقی یک شکل مثلثی از سر این شمشیر بشکند شمشیر ذوالفقار درست می‌شود عموماً پنداشته می‌شود که ذوالفقار دارای دو تیغه یا دو زبانه بوده، اما به قول دهخدا «این گمان بر اصلی نیست»[۳] و تنها ابن شهر آشوب در کتاب المناقب، ذوالفقار را شمشیری دوشاخه دانسته‌است.[۱]

در برخی منابع، این شمشیر با گودی‌های کوچک تزئینی[۴][۵][۶] و با تیغه‌ای دارای شیاری بلند و باریک از کنار دسته تا نوک که شیارهایی باریک از آن به طرف سوی نوک شمشیر داشته[۷][۸] توصیف شده‌است. همچنین در حدیثی منتسب به جعفر بن محمد، امام ششم شیعه دلیل نامگذاری آن شباهت شیارهایش به مهره‌های کمر است.[۸][۹][۱۰] در حدیثی منتسب به محمد بن علی، امام پنجم شیعه در بحارالانوار دربارهٔ دلیل نامگذاری این شمشیر آمده‌است:[۱۱] «زیرا علی علیه‌السلام با شمشیر ذوالفقار به هیچ‌کس ضربتی نزد، مگر اینکه او را در دنیا از خانواده و زن و فرزندانش جدا کرد و در آخرت او را از بهشت جدا ساخت.»[۱۲]

رسیدن ذوالفقار به دست علی بن ابی‌طالب[ویرایش]

خوشنویسی عبارت «لا فتی الا علیّ لا سیف الاّ ذوالفقار»

دربارهٔ این که این شمشیر چگونه به دست علی ابن ابی طالب رسید، نظرات مختلفی وجود دارد. در حدیثی منسوب به علی بن موسی الرضا آمده‌است که جبرئیل، آن را با خود از آسمان آورده‌است.[۱۳] مجلسی از مناقب نقل می‌کند که آیه ۲۵ سوره حدید*[۱۴] اشاره به این امر دارد.[۱۵]

نظر دیگر که در بحارالانوار آمده‌است، ذوالفقار یکی از هدیه‌های بلقیس به سلیمان است که به دست علی می‌رسد.[۱۶]

در نظر مشهورتر که در لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ معین یادشده،[۲][۳] ذوالفقار از آن منبه ابن الحجاج یا از آن عاص بن منبه[۱۷] بود که در جنگ بدر علی او را کشت و شمشیرش را به پیامبر داد.[۱۸] یک سال بعد در جنگ احد، هنگامی که شمشیر او شکست، او از پیامبر شمشیر خواست، و پیامبر ذوالفقار را بدو داد، که علی با آن از پیامبر دفاع کرد و دشمن را عقب راند. بنا بر تاریخ طبری[۱۹] و سیره ابن هشام[۲۰] در این هنگام ندایی شنیده شد که می‌گفت: «لا فتی الا علیّ لا سیف الاّ ذوالفقار» (هیچ جوانمردی جز علی و هیج شمشیری جز ذوالفقار نیست) پیامبر گفت: «این صدای جبرئیل است». در کتاب‌های الارشاد شیخ مفید[۲۱] و الأمالی شیخ طوسی،[۲۲] با ذکر سند از جعفر بن محمد این حدیث یادشده، اما نام فرشته در آن به جای جبرئیل، «رضوان» است. سمعانی و ابن بطّه نیز همین حدیث را ذکر کرده‌اند، با این تفاوت که در جنگ بدر رخ می‌دهد.[۲۳]

دربارهٔ دیده شدن جبرئیل در غزوه احد، علامه حلی در کتاب منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة[۲۴] و دهخدا در لغتنامه، به نقل از کتاب معالم العترة و النبوة آورده‌اند که:[۲۵]

از علی شنیدم که در روز احد، شانزده ضربت به من رسید. چنانچه از اثر آن ضربتها به زمین افتادم و هر بار که افتادم مردی خوش‌روی و خوش‌بوی مرا بر پای می‌کرد و می‌گفت که متوجه کافران شو که در طاعت خدا و رسول اوئی و ایشان هر دو از تو راضی می‌باشند و چون جنگ به آخر رسید، این حکایات به عرض حضرت رسانیدم. آن حضرت فرمود که تو او را می‌شناختی؟ گفتم: نه اما به دحیه کلبی مشابهت داشت. حضرت فرمود که خدای چشم ترا روشن گرداناد که آن جبرئیل بود.

ذوالفقار پس از علی بن ابیطالب[ویرایش]

بنا بر من‌لایحضره‌الفقیه، پس از علی، ذوالفقار به پسرش حسن ابن علی، و سرانجام به حجت ابن حسن ارث رسید.[۲۶] در روایات است که مهدی موعود در هنگام ظهور آن را به همراه خواهد داشت.[۲۷]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • «ذوالفقار»، نشریه دیدار آشنا (شماره ۵۲)، مهر ۱۳۸۳
  1. ۱٫۰ ۱٫۱ المناقب. ابن شهر آشوب، ج ۳، ص۲۹۰
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ فرهنگ فارسی معین، تهران: فرهنگ‌نما، ۱۳۸۷، ص. صفحهٔ ۵۲۲
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «ذوالفقار». لغتنامه دهخدا.
  4. لسان‌العرب، ج ۱۰، ص ۳۰۰
  5. تاج‌العروس، ج ۷، صص ۳۵۶–۳۵۷
  6. ربیع‌الأبرار، زمخشری، ج۳، ص ۳۱۵
  7. علل‌الشرایع، ج ۱، ص ۱۶۰
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ المناقب. ابن شهر آشوب، ص ۳۴۰
  9. علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۶۰
  10. «ذوالفقار». دانشنامه رشد.
  11. «وجه نامگذاری شمشیر ذوالفقار». دانشنامه رشد.
  12. بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۹۴، ح۸.
  13. مستدرک الوسائل، ج ۳، ص ۳۰۹
  14. ... أَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ… (ترجمه: و آهن را نازل کردیم که در آن قوت شدیدی است، و منافعی برای مردم…)[۵۷–۲۵]
  15. اصول کافی، ج ۱، ص ۲۳۵
  16. بحارالانوار، ج ۴۲، ص ۵۷
  17. ابن ابی الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج ۱۴، ص ۱۶۹
  18. بحارالانوار، چاپ بیروت، ج ۴۲، ص ۵۸
  19. تاریخ طبری، ج ۳، ص ۱۷۷
  20. سیره ابن هشام، غزوه احد، ج ۳۰، ص ۱۰۶
  21. شیخ مفید. الارشاد، ج ۱، صص ۸۲–۶۸، ۷۸
  22. شیخ طوسی. الأمالی، ص ۵۴۷
  23. المناقب، ابن شهر آشوب. ج ۳، ص ۲۹۶
  24. منهاج الکرامة فی معرفة الإمامة للعلامة الحلی (ص ۱۵۹- ص ۱۷۳
  25. لغتنامه دهخدا، غزوه احد
  26. من لا یحضره الفقیه. ج ۴، ص ۴۱۸
  27. الغیبه. ج ۳۰۷، ح ۲

پیوند به بیرون[ویرایش]

A Chinese Muslim flag with the Zulfiqar and Ali represented as a lion (dated to the late 18th or the 19th century)
An early 19th century Ottoman Zulfiqar flag.

Zulfiqar also spelled Dhulfiqar (Arabic: ذو الفقارḎū-l-Faqār or Ḏū-l-Fiqār) is said to be the sword of Ali ibn Abi Talib. It was historically frequently depicted as a scissor-like double bladed sword on Muslim flags, and it is commonly shown in Shia depictions of Ali and in the form of jewelry functioning as talismans as a scimitar terminating in two points.

Middle Eastern weapons are commonly inscribed with a quote mentioning Zulfiqar,[1] and Middle Eastern swords are at times made with a split tip in reference to the weapon.[2]

Name

The name is also variously transliterated as Dhulfiqar, Zulfiquar, Zulfikar, Thulfeqar, Zoulfikar, Zulfeqhar, etc. The meaning of the name is unclear. The word ذوḏu means "lord, master", and the idafa construction "master of..." is common in Arabic phraseology (e.g. in Dhu-l-Qarnayn, Dhu-l-Kifl, Dhu-l-Hijjah). The meaning of فقار‎, on the other hand, is unclear. It may be vocalized as either fiqār or faqār; Lane cites authorities preferring faqār and rejecting fiqār as "vulgar", but the vocalization fiqār still sees the more widespread use.

The word faqār has the meaning of "the vertebrae of the back, the bones of the spine, which are set in regular order, one upon another", but may also refer to other instances of regularly spaced rows, specifically it is a name of the stars of the belt of Orion.

Interpretations of the sword's name as found in Islamic theological writings or popular piety fall into four categories:[3]

  • reference to the literal vertebrae of the spine, yielding an interpretation in the sense of "the severer of the vertebrae; the spine-splitter"
  • reference to the stars of the belt of Orion, emphasizing the celestial provenance of the sword
  • interpretation of faqār as an unfamiliar plural of fuqrah "notch, groove, indentation", interpreted as a reference to a kind of decoration of regularly spaced notches or dents on the sword
  • reference to a "notch" formed by the sword's supposed termination in two points

The latter interpretation gives rise to the popular depiction of the sword as a double-pointed scimitar in modern Shia iconography. Heger (2008) considers two additional possibilities:

  • the name in origin referred simply to a double-edged sword (i.e. an actual sword rather than a sabre or scimitar), the μάχαιρα δίστομη of the New Testament
  • fiqār is a corruption of firāq "distinction, division", and the name originally referred to the metaphorical sword discerning between right and wrong.

Invocation and depiction

Calligraphic panel in praise of Ali. The large inscription at the top reads lā fatā ʾilā ʿAlī lā sayf ʾilā Ḏū l-Fiqār.
A stamped amulet, presumably made in India in the 19th century for a Shi'i patron. The amulet comprises magic squares, Qur'anic verses (including ayat al-kursi (2:255) running around the frame), divine or holy names, besides a depiction of Zulfiqar at the center.

Zulfiqar was frequently depicted on Ottoman flags, especially as used by Janissaries cavalry, in the 16th and 17th centuries.

Zulfiqar is also frequently invoked in talismans. A common talismanic inscription or invocation is the double statement:

لا فتى إلا علي لا سيف إلا ذو الفقار
lā fatā ʾillā ʿAlī; lā sayf ʾillā Ḏū l-Fiqār.
"There is no hero like Ali; There is no sword like Dhu-l-Fiqar"

A record of this statement as part of a longer talismanic inscription was published by Tewfik Canaan in The Decipherment of Arabic Talismans (1938). Heger (2008) speculates that the talismanic formula may be old and may have originated as a Christian invocation.[4]

Legendary background

In legend, the exclamation lā fata ʾillā ʿAlī lā sayf ʾillā Ḏū l-Fiqār is attributed to Muhammad, who is said to have uttered it in the Battle of Uhud in praise of Ali's exploit of splitting the shield and helmet of the strongest Meccan warrior, shattering his own sword in the same stroke. Muhammad is said to then have given his own sword Dhu-l-Fiqar to Ali to replace the broken sword. In another variant, the exclamation is not due to Muhammad but to "a voice on the battlefield", and the sword was given to Ali by archangel Gabriel directly.[5]

Al-Tirmidhi attributes to Ibn Abbas the tradition that Muhammad acquired the sword on the day of Badr, after he had seen it in a dream concerning the day of Uhud.[6]

According to the Twelver Shia, Dhū al-Fiqār is currently in the possession of the Imam in occultation Muhammad al-Mahdi, alongside the al-Jafr.[citation needed]

Modern references

In Qajar Iran, actual swords were produced based on the legendary double-pointed design. Thus, the Higgins Collection holds a ceremonial sabre with a wootz steel blade, dated to the late 19th century, with a cleft tip. The curator comments that "fractures in the tip were not uncommon in early wootz blades from Arabia" suggesting that the legendary double-pointed design is based on a common type of damage incurred by blades in battle. The tip of this specimen is split in the blade plane, i.e. "For about 8" of its length from the point the blade is vertically divided along its axis, producing side-by-side blades, each of which is finished in itself", in the curator's opinion "a virtuoso achievement by a master craftsman".[7] Another 19th-century blade in the same collection features a split blade as well as saw-tooths along the edge, combining two possible interpretations of the name Dhu-l-Faqar. This blade is likely of Indian workmanship, and it was combined with an older (Mughal era) Indian hilt.[8]

"Zulfiqar" and its phonetic variations has come into use as given name, as with former Pakistani Prime Minister Zulfikar Ali Bhutto.

In Iran, the name of the sword has been used as an eponym in military contexts; thus, Reza Shah Pahlavi renamed the military order Portrait of the Commander of Faithful to Order of Zolfaghar in 1925.[9] The 58th Takavar Division of Shahroud is also named after the sword.

An Iranian main battle tank is also named after the sword, Zulfiqar.

During the Bosnian War, a Bosnian army's special unit was named "Zulfikar".[citation needed]

Gallery

References

  1. ^ Gauding, Madonna (October 2009). The Signs and Symbols Bible:The Definitive Guide to Mysterious Markings. Sterling Publishing Company. p. 105.
  2. ^ Sothebys, none (January 1985). Islamic Works of Art, Carpets and Textiles. Sotheby's, London. p. 438.
  3. ^ Christoph Heger in: Markus Groß and Karl-Heinz Ohlig (eds.), Schlaglichter: Die beiden ersten islamischen Jahrhunderte, 2008, pp. 278–290.
  4. ^ reprinted 2004 in Magic and Divination in Early Islam, pp. 125–177, cited after Heger (2008) p. 283.
  5. ^ Heger (2008), p. 286.
  6. ^ at-Tirmidhi, Abu `Isa Muhammad. The Book on Military Expeditions: Hadith 1561.
  7. ^ Higgins Collection, Accession Number 321.a.
  8. ^ Higgins Collection, Accession Number 2240.
  9. ^ "Order Of Zolfaghar". Iran Collection. Retrieved 16 January 2013.