دوره آزاد انبوه برخط

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
upright=۱٫۳

دوره آزاد انبوه برخط (به انگلیسی: Massive Open Online Course) یا موک (به انگلیسی: MOOC) دوره آنلاینی است که از طریق وب به‌طور آزاد به شرکت‌کنندگانی نامحدود ارائه می‌شود. این دوره‌ها معمولاً مشابه دوره‌های دانشگاهی هستند. اغلب آن‌ها زمان شروع و پایان مشخصی دارند. موک‌ها علاوه بر محتوای رایج درسی نظیر ویدئوها، متون و مجموعه مسایل، فضای تعاملی به وجود می‌آورند که دانش آموزان، استادان و دستیار آموزشی در آن شرکت کنند. این دوره‌ها توانستند گروه‌های مختلفی از مردم را از بسیاری از کشورهای جهان به خود جذب کنند. دوره‌های با کیفیت که به وسیلهٔ استادان بسیاری از دانشگاه‌های مطرح دنیا تدریس می‌شد، گام مهمی را برای استفاده از فرصت‌های برابر آموزشی برداشت. تنها پیش‌نیاز شرکت در بسیاری از این دوره‌ها تنها یک دستگاه کامپیوتر و یک خط اینترنت است.[۱]

تعریف دیگر موک[ویرایش]

هر فردی با دسترسی اینترنت،می تواند به آن دست یابد، از تعداد نامحدودی شرکت کننده پشتیبانی می نماید، تاریخ شروع و پایان مشخصی دارد، مبتنی بر خودراهبری،سرعت یادگیری فردی، و زمان محدود است(زین آبادی، و موسوی1396).

اغلب موکها در اوایل تأکید بر ویژگی‌های دسترسی آزاد داشتند. مانند صدور مجوز آزاد استفاده از محتوا، ساختار و اهداف یادگیری استفاده می‌کردند تا مروج استفاده مجدد و مونتاژ و تدوین بر اساس منابع موجود باشند. بعدها موکها شروع به استفاده از مجوزهای بسته در مورد مطالب درسی کردند در حالی که دسترسی آزاد برای افراد یادگیرنده حفظ شد.[۲][۳][۴]

بیشترین تولیدکنندگان موک دانشگاه‌های آمریکا، کانادا، استرالیا و دانشگاه‌های اروپا هستند. ایجاد موکها به مرزهای کشورهای پیشرفته محدود نشد و تدریجاً در هند، مالزی و ایران[۵] هم ایجاد شدند.

ویدئوهای بیرونی
دیو کورمیر دربارهٔ موک ها[۶]
What is a MOOC? در یوتیوب, ۲۰۱۰
Success in a MOOC در یوتیوب, ۲۰۱۰
Knowledge in a MOOC در یوتیوب, 2010
From the New York Times
Welcome to the Brave New World of MOOCs در یوتیوب, ۲۰۱۳

پیشینه تاریخی[ویرایش]

اصطلاح MOOC در ابتدا توسط جرج زیمنس و استفن داونز در سال ۲۰۰۸ مورد استفاده قرار گرفت و از آن زمان محبوبیت زیادی در ایالات متحده به وجود آورده‌است، به ویژه هنگامی که سباستین ترن، استاد دانشگاه استنفورد، دوره آموزشی هوشمندانه را به صورت رایگان ارائه داد Foon Hew ,Wing Sum Cheung 2014)]

What is a MOOC?, December ۲۰۱۰

این دوره‌ها از پاییز ۲۰۱۱ شروع شدند. در آن سال آقایان پیتر نورویگ و سباستین تران دو استاد دانشگاه استنفورد دوره‌ای را با عنوان مقدمات هوش مصنوعی برگزار کردند که توانست ۱۶۰ هزار دانشجو را به خود جذب کند. بعد از این تجربه موفق نورویگ و تران شرکت Udacity را تأسیس کردند. آقای آندرو اینگ که در همان زمان دورهٔ موفق یادگیری ماشینی را برگزار کرده بود به همراه خانم دافنی کولر، هر دو از دانشگاه استنفورد کورسرا را تأسیس کردند. در مارس ۲۰۱۲ دانشگاه ام آی تی، MITx را تأسیس کرد و در بهار همان سال دانشگاه هاروارد به این جمع پیوست و شرکت به Edx تغییر نام داد. به این ترتیب شکل جدیدی از آموزش غیررسمی شروع به‌کار کرد و سال ۲۰۱۲ از نظر نیویورک تایمز سال موک لقب گرفت.

موک چیست؟[ویرایش]

واژهٔ موک (MOOC) مخفف عبارت انگلیسی massive open online course است که آن را در فارسی به‌صورت «دورهٔ آزاد انبوه برخط» معنی کرده‌اند. موک برای استفادهٔ همهٔ افراد جامعه است. افراد به‌شرط وصل شدن به اینترنت می‌توانند در کلاس‌های مورد علاقهٔ خود شرکت کنند. محدودیت زمانی برای ثبت نام وجود ندارد. دورهٔ زمانی مشخصی برای آموزش‌ها در نظر گرفته شده‌است. هر دورهٔ موک بین ۱۲ و ۱۸ هفته طول می‌کشد. افراد، امکان استفاده از استادان بهترین دانشگاه‌ها را دارند.

موک‌ها رایگان هستند؛ ولی می‌توانند حالت انتفاعی نیز داشته باشند. بزرگ‌ترین شبکهٔ آمریکایی موک، کورسرا میزبان دوره‌های ۱۰۰ دانشگاه سراسر دنیا است.

ویژگی‌های موک[ویرایش]

  1. دسترس پذیری آزاد: افراد نیازی به ثبت نام در مدرسه و مؤسسه خاصی ندارند و نیازی به پرداخت هزینه هم نیست.
  2. مقیاس پذیری: به علت گستردگی موک می‌تواند تعداد نامحدودی از یادگیرندگان را دربر گیرد در صورتی که د دوره‌های سنتی تعداد محدود داشن آموز و معلم تعریف می‌شد.

انواع موک[ویرایش]

با توجه به تصویر روبرو موکها به دو دسته تقسیم می شوند:
1- Cmoocs
که بر جنبه مفهوم باز(ثبت نام آزاد، مقرون به صرفه ، رایگان، محتوای باز) و توانایی یادگیری با ایجاد شبکه ارتباطات تاکید می کند. (ارتباط محور)


2- Xmoocs که بر محتوا و به صورت بر خط بودن تاکید دارد. (تکنولوژی محور است)

فناوری‌های مورد استفاده در موک[ویرایش]

  • گوگل درایو
  • دراپ باکس
  • یوتیوب
  • وردپرس
  • توییتر

فناوری‌های رایگان برای ساختن موک:

  • saylor foundation
  • google course builder
  • peer-to-peer university (p2pu)
  • ALISON
  • udemy

مخاطبان موک[ویرایش]

  • افراد در همه سطح علمی و زندگی
  • به روز کردن اطلاعات و مهارت‌ها
  • تعییر مسیر کاری
  • بازنشستگان

مزایای موک[ویرایش]

  • ویدئوهای ثبت شده توسط استادان به همراه اسلایدهای پاور پوینت درس
  • یادگیری داوطلبانه و اجتماعی
  • آموزش برای همه از سراسر دنیا بدون توجه به محدودیت‌های مکانی و زمانی و مالی و امکان درس خواندن با دانشجویان از سراسر دنیا
  • معروف شدن موسسات آموزشی و استادان
  • افزایش آمار ثبت نام در دوره‌های حضوری
  • افزایش فروش کتاب‌های استادان و خواندن کتابها

معایب موک[ویرایش]

  • آمار بالای ترک تحصیل
  • نداشتن ارتباط رو در رو با استادان
  • مسائل حق مؤلف
  • اختلاف زمانی در بین کشورها

نحوه ثبت نام در موک[ویرایش]

ثبت نام از طریق ایمیل و یک رمز می‌باشد.

نقش موک در ایجاد داده‌های آموزشی[ویرایش]

موکها امکان آموزش به تعداد زیادی از دانشجویان را فراهم آوردند. از این طریق دسترسی به داده‌های تعداد زیادی از دانشجویان ممکن شد. از ویژگی‌هایی مثل سن، جنسیت و ملیت گرفته تا رفتاری که در محیط برخط از خود نشان می‌دهند. این که چه صفحاتی را می‌خوانند، چه ویدئوهایی را می‌بینند، آیا آزمون‌های مربوط به درس را انجام می‌دهند؟ دوره را تا چه هفته‌ای به‌طور مرتب دنبال می‌کنند؟ آیا در بحث‌ها مشارکت دارند؟ به این ترتیب دسترسی به داده‌هایی ایجاد شد که قبل از دوران آموزش برخط این داده‌ها به این شکل وجود نداشت. علاوه‌بر این، این داده‌ها در ابعاد کلان با حجم بالا و سرعت ایجاد بالا فراهم شد.

به این ترتیب بستری برای پژوهش در آموزش الکترونیکی شکل گرفت که تا پیش از این در این ابعاد وجود نداشت. این بستر پژوهشی می‌تواند هم به بهبود کیفیت آموزش غیررسمی و هم به بهبود کیفیت آموزش رسمی کمک کند. بسیاری از دوره‌های آموزشی رسمی دانشگاهی اکنون به شیوهٔ ترکیبی ارائه می‌شوند و امکان یادگیری ترکیبی را فراهم می‌آورند. به این ترتیب که در طراحی این دوره‌ها سعی می‌شود از مزایای کلاس‌های حضوری و آموزش الکترونیکی به‌صورت توأمان استفاده شود. به این ترتیب تحلیل داده‌های موکها می‌تواند برنامهٔ درسی دانشگاه‌ها را نیز بهبود دهد.

امکان دیگری که موکها هم در پیشرفت آن نقش داشته‌اند تشکیل کلاس معکوس است.[۷]

ویژگی های خاص موکها[ویرایش]

تعاملی بودن دانش
رایگان بودن
عدم اعطای مدرک رسمی
ازاد بودن از نظر تعداد دانشجو
نداشتن محدودیت سنی ومکانی خاص
نبودن تعامل مشخص بین استاد و دانشجو
آزاد بودن دانشجو در خصوص دوره ها

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Lewin, Tamar (20 February 2013). "Universities Abroad Join Partnerships on the Web". New York Times. Retrieved 6 March 2013.
  2. Wiley, David. "The MOOC Misnomer". July 2012
  3. Cheverie, Joan. "MOOCs an Intellectual Property: Ownership and Use Rights". Archived from the original on 12 April 2013. Retrieved 18 April 2013.
  4. David F Carr (20 August 2013). "Udacity hedges on open licensing for MOOCs". Information Week. Retrieved 21 August 2013.
  5. معرفی خدمات رایگان به‌آموز برای مدرسان و یادگیرنده‌ها در برسام[پیوند مرده]
  6. Videos by Dave Cormier with اهدایی دانشگاه پرینس ادوارد آیلند، What is... در یوتیوب, Success... در یوتیوب Knowledge... در یوتیوب accessed 6 March 2013
  7. کتاب مدیریت کلان داده‌ها در بخش‌های خصوصی و عمومی - تألیف دکتر بابک سهرابی و حمیده ایرج - انتشارات سمت

Lewinm, Tamar (۲۰ فوریه ۲۰۱۳). "universities Abroad Join Partnerships on the web" New York Times. Retrieved 6 march 2013
Khe Foon Hew ,Wing Sum Cheung 2014 "Students’ and instructors’ use of massive open online courses (MOOCs): Motivations and challenges" See discussions, stats, and author profiles for this publication at:


10- mShrivastava & Guiney,2014

پیوند به بیرون[ویرایش]

Daniel, John (2012) Making sense of MOOCs: musings in a maze of myth, paradox and possibility, Research paper presented as a fellow of the Korea National Open University, retrieved 13 October 2012 from https://web.archive.org/web/20160810110243/http://sirjohn.ca/wordpress/wp-content/uploads/2012/08/120925MOOCspaper2.pdf