دودمان هاشمی
 | برای تأییدپذیری کامل این مقاله به منابع بیشتری نیاز است. |
| دودمان هاشمی الهاشمیون | |
|---|---|
 پرچم خاندان هاشمی | |
| کشور |
|
| املاک | قیمومیت هاشمی بر اماکن مقدس بیتالمقدس |
| خاندان نیا | ضوء عون شاخهای از بنی قتادة، از بنی حسن، از بنیهاشم، از قریش |
| عنوانها |
|
| پیدایش |
|
| بنیانگذار | شریف حسین |
| آخرین فرمانروا | |
| فرمانروای کنونی |
|
| برکناری |
|
دودمان هاشمی (به عربی: الهاشمیون)، دودمانی از حکمرانان عرب سنی مذهب است، که خود را از نسل قبیله قریش و حسن بن علی و از آن طریق به علی بن ابیطالب و محمد بن عبدالله پیامبر اسلام میدانند. دودمان هاشمی، دودمان سلطنتی کشور اردن هستند، که از سال ۱۹۲۱ میلادی بر این کشور حکومت کردهاند. هاشمیها در گذشته حاکمیت، پادشاهی حجاز (۱۹۱۶ تا ۱۹۲۵ میلادی)، پادشاهی سوریه (۱۹۲۰ میلادی) و پادشاهی عراق (۱۹۲۱ تا ۱۹۵۸ میلادی) را برعهده داشتند.
هاشمیها از قرن دهم میلادی بهطور مستمر بر شهر مکه، حکومت میکردند. آنها اغلب به عنوان دست نشانده قدرتهای خارجی بودند. در پی اتحادشان با امپراتوری بریتانیا در جنگ جهانی اول، تاجوتخت حجاز، سوریه، عراق و اردن به آنها داده شد. این ترتیب به «راه حل شریفی» (به عربی: الحلول الشریفیة) معروف شد.
تاریخچه
[ویرایش]حکومت بر مکه
[ویرایش]طبق گفته مورخان ابن خلدون و ابن حزم، در حدود سال ۹۶۸ میلادی، جعفر بن محمد حسنی از مدینه آمد و مکه را به نام خلیفه فاطمی المعزلدین الله فتح کرد، پس از آنکه معزالدین مصر را از آل اخشید فتح کرده بود.[۱][۲] جعفر از قبیله بنی هاشم بود. قبیله بنیهاشم ادعا میکنند که نسب خود را به هاشم بن عبد مناف (متوفی حدود ۴۹۷ میلادی)، جد بزرگ پیامبر اسلام محمد بن عبدالله میرسانند، اگرچه تعریف امروزی از بنیهاشم عمدتاً به نوادگان مستقیم علی بن ابیطالب، پسر عموی محمد اشاره دارد.[۳]
کنترل مکه همچنان در دست این خاندان باقی ماند تا هنگامی که ترکان عثمانی در سال ۱۵۱۷ میلادی کنترل مصر را به دست گرفتند؛ این خاندان نیز به سرعت تغییر را پذیرفت و رهبر آن برکت دوم، پسر خود ابونمیه دوم را به همراه کلیدهای شهرهای مقدس و هدایای دیگر نزد سلطان سلیم یکم در قاهره فرستاد. سلطان عثمانی نیز برکت و ابونمیه را در سمتهایشان به عنوان شریف مکه و حاکمان حجاز تأیید کرد.[۴][۵]
جنگ جهانی اول و شورش اعراب
[ویرایش]قبل از جنگ جهانی اول، حسین بن علی از خاندان هاشمی به نمایندگی از سلطان عثمانی بر حجاز حکومت میکرد. مدتی رسم بر این بود که امپراتور عثمانی شریف مکه را از میان گروهی منتخب از نامزدها منصوب کند. در سال ۱۹۰۸، شریف حسین بعنوان شریف مکه منصوب شد. او در حالی که برای حفظ جایگاه خانوادهاش به عنوان امیران موروثی مکه تلاش میکرد، بهطور فزایندهای با ترکان جوان که کنترل استانبول را در دست داشتند اختلاف پیدا کرده بود. تبار حسین بن علی و جایگاه مقدر شدهاش به عنوان شریف مکه، به تقویت جاهطلبی برای تشکیل یک پادشاهی و خلافت مستقل عربی کمک کرد. این ادعاها مورد توجه حاکمان عثمانی قرار گرفت و باعث شد که حسین را به عنوان مهمان سلطان به استانبول دعوت کنند تا او را تحت نظارت مستقیم خود داشته باشند. حسین نیز چهار پسرش، علی، عبدالله، فیصل و زید را با خود به استانبول برد. تنها پس از انقلاب ترکان جوان بود که توانست به حجاز بازگردد و رسماً دوباره به عنوان شریف مکه منصوب شود.
از میان چهار پسر حسین، عبدالله از نظر سیاسی جاهطلبترین پسر بود و به برنامهریز و نیروی محرکه شورش اعراب تبدیل شد. عبدالله هم در حجاز و هم در استانبول آموزش نظامی دیده بود. او بین سالهای ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴ نماینده مکه در مجلس عثمانی بود. در این دوره، عبدالله علاقه عمیقی به ملیگرایی عربی پیدا کرد و علاقه پدرش به تشکیل حکومت خودمختار در حجاز را به رهایی کامل اعراب پیوند داد.[۶] در سال ۱۹۱۴، او با کمیسر عالی بریتانیا، لرد کیچنر، در قاهره ملاقات کرد تا در مورد احتمال حمایت بریتانیا از قیام اعراب علیه ترکها صحبت کند. احتمال همکاری مطرح شد اما هیچ تعهدی از سوی هیچیک از طرفین داده نشد. اندکی پس از بازگشت عبدالله به مکه، او وزیر امور خارجه، مشاور سیاسی و یکی از فرماندهان پدرش در جریان شورش اعراب شد.
_I_of_Iraq_(left)_probably_with_his_brother_Emir_Abdullah_of_Transjordan,_at_the_palace,_Baghdad,_Iraq_LOC_matpc.13171.jpg){kind=spacer}
فیصل، پسر سوم شریف حسین، در حالی که رهبری کلی در دست پدرش بود به عنوان فرمانده ارتش اعراب نقش فعالی در شورش ایفا کرد. ایده قیام اعراب علیه امپراتوری عثمانی ابتدا توسط عبدالله مطرح شد.[۷] تنها پس از اصرارهای تدریجی و مداوم عبدالله، پدرش شریف محافظهکار مکه را متقاعد کرد که از ایده حکومت داخلی بخشی از عربستان در امپراتوری عثمانی به استقلال کامل و تمام استانهای عرب امپراتوری روی آورد. شریف حسین در آغاز سال ۱۹۱۴، زمانی که متوجه شد قادر به تکمیل اهداف سیاسی خود در چارچوب امپراتوری عثمانی نخواهد بود، ضرورت جدایی از امپراتوری را تشخیص داد. برای موفقیت در شورش اعراب، حمایت یک قدرت بزرگ دیگر بسیار مهم بود.
شریف حسین وحدت اعراب را مترادف با پادشاهی خود میدانست. او آرزو داشت که کل شبه جزیره عربستان، منطقه سوریه و عراق تحت حکومت او و فرزندانش باشد. پس از یک سال مذاکره بینتیجه، سر هنری مکماهون موافقت دولت بریتانیا را برای به رسمیت شناختن استقلال اعراب در منطقهای که بسیار محدودتر از آن چیزی بود که حسین آرزوی آن را داشت، ابلاغ کرد. شورش اعراب، که در اصل یک نقشه انگلیسی-هاشمی بود، در ژوئن ۱۹۱۶ آغاز شد. بریتانیا این شورش را تأمین مالی کرد و سلاح، آذوقه، پشتیبانی مستقیم توپخانه و متخصصان جنگ صحرایی از جمله توماس ادوارد لارنس مشهور به لارنس عربستان را در اختیار آنها قرار داد. هاشمیها بیش از آنچه میتوانستند انجام دهند، وعده دادند و طرح بلندپروازانه آنها شکست خورد. تنها تعداد کمی از ملیگرایان سوری و عراقی بودند که زیر پرچم شریفیان به آنها پیوستند، در حالی که دیگران به سلطان عثمانی وفادار ماندند.
بریتانیا به دلیل مشارکت هاشمیان در تلاش نیروهای متفقین برای سرنگونی امپراتوری عثمانی، قول حمایت از استقلال اعراب را داد. با این حال، مکاتبات مکماهون-حسین، قلمرو و خطوط مرزی این وعده را بهطور مبهم تعریف کرد و منجر به اختلاف نظر طولانی و تلخی بین دو طرف شد.
راه حل شریفی
[ویرایش]
هاشمیان در حجاز
[ویرایش]این دودمان از فرزندان حسین الهاشمی معروف به شریف حسین محسوب میشوند که امیر و حکمران حجاز بود. شریف حسین پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، قدرت بیشتری گرفت.
هاشمیان در سوریه
[ویرایش]هاشمیان در عراق
[ویرایش]فیصل یکم پسر سوم شریف حسین اولین پادشاه عراق امروزی و بنیانگذار دودمان هاشمی در عراق بود. پس از او، فرزندش غازی یکم به عنوان دومین پادشاه، حکومت عراق را در دست گرفت.
سومین و آخرین پادشاه این دودمان در عراق فیصل دوم فرزند غازی بود، که با کودتای ۱۹۵۸ از قدرت برکنار شد. پس از کودتا، فیصل دوم همراه با ولیعهد (شاهزاده عبدالاله) و نخستوزیر (نوری سعید) همگی به طرز فجیعی اعدام شدند. بعد از این کودتا، در عراق جمهوری اعلام شد، ولی تا زمان حمله آمریکا به عراق، این کشور تحت تسلط اعراب سنی باقی ماند.
هاشمیان در اردن
[ویرایش]عبدالله یکم سردودمان خاندان هاشمی در اردن دومین پسر شریف حسین بود. پس از او فرزندش طلال بن عبدالله و پس از او ملک حسین حکومت را در دست گرفتند. در حال حاضر ملک عبدالله دوم فرزند ملک حسین پادشاه اردن است.
نسب
[ویرایش]در شجره نامه ای که در سایت خاندان سلطنتی اردن درج شده است، نسب این خاندان به حسن مجتبی رسیده است که این انتساب نیز از جانب یکی از فرزندان حسن مجتبی موسوم به عبدالله بن حسن مثنی انجام گرفته است.[۱۱]
هاشمیان اردن
[ویرایش]هاشمیان سوریه و عراق
[ویرایش]هاشمیان حجاز
[ویرایش]پادشاهان
[ویرایش]| ترتیب | نام | تصویر | آغاز سلطنت | پایان سلطنت | یادداشت |
|---|---|---|---|---|---|
| حجاز | |||||
| ۱ | شریف حسین | |
اکتبر ۱۹۱۶ | ۳ اکتبر ۱۹۲۴ |
|
| ۲ | ملک علی |  |
۳ اکتبر ۱۹۲۴ | ۱۹ دسامبر ۱۹۲۵ |
|
| سوریه | |||||
| ۱ | ملک فیصل یکم |  |
۸ مارس ۱۹۲۰ | ۲۴ ژوئیه ۱۹۲۰ |
|
| عراق | |||||
| ۱ | ملک فیصل یکم | |
۲۳ اوت ۱۹۲۱ | ۸ سپتامبر ۱۹۳۳ |
|
| ۲ | ملک غازی اول |  |
۸ سپتامبر ۱۹۳۳ | ۴ آوریل ۱۹۳۹ | |
| ۳ | ملک فیصل دوم |  |
۴ آوریل ۱۹۳۹ | ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ |
|
| اردن | |||||
| ۱ | ملک عبدالله یکم |  |
۱۱ آوریل ۱۹۲۱ | ۲۰ ژوئیه ۱۹۵۱ |
|
| ۲ | ملک طلال |  |
۲۰ ژوئیه ۱۹۵۱ | ۱۱ اوت ۱۹۵۲ |
|
| ۳ | ملک حسین |  |
۱۱ اوت ۱۹۵۲ | ۷ فوریه ۱۹۹۹ |
|
| ۴ | ملک عبدالله دوم | .jpg) |
۷ فوریه ۱۹۹۹ | تا کنون | |
پرچمها و نشانهای سلطنتی
[ویرایش]خاندان هاشمی
[ویرایش].svg)
.svg)
.svg)
.svg)
منابع
[ویرایش]- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Hashemites». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۳ مرداد ۱۴۰۲.
- ↑ ابن فهد، عزالدین عبدالعزیز بن عمر بن محمد (۱۹۸۶) [تألیف قبل از ۱۵۱۸]. شلتوت، فهیم محمد (ویرایش). غایة المرام بی اخبار سلطنات البلد الحرام غیة المرم بأخبار سلطنة البلد الحرم (به عربی). جلد 1 (اول ویرایش). مکه: جامع ام القری، مرکز البحث العلمی و احیاء التراث الاسلامی، کلیات الشریعه و الدراسات الاسلامیه. صفحات ۴۸۰–۴۸۲.
- ↑ The Rise and Fall of the Hashimite Kingdom of Arabia.
- ↑ لارنس، تی.ای. (۲۰۰۰). هفت ستون خرد. انتشارات پنگوئن. شابک ۹۷۸-۰-۱۴-۱۱۹۲۰۸-۶.
- ↑ داهلان، احمد زینی (2007) [1887/1888]. خلاصة الکلام فی بیان عمرة البلد الحرام (به عربی). دارارحرمین.
- ↑ صباعی، احمد بن محمد احمد (1999م) [1419ق (1998/1999)]. تاریخ مکه (به عربی). الامانة الأمه لیل الإختفال بی مرور میأ ام علی تعصیس المملکه العربیه السودیه.
- ↑ Shlaim, Avi (1988). Collusion across the Jordan: King Abdullah, the Zionist movement and the partition of Palestine. Clarendon. ISBN 978-0-19-827831-3.
- ↑ Shlaim, Avi (1988). Collusion across the Jordan: King Abdullah, the Zionist movement and the partition of Palestine. Clarendon. ISBN 978-0-19-827831-3.
- ↑ «Lawrence's Mid-East map on show» (به انگلیسی). ۲۰۰۵-۱۰-۱۱. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۲-۲۹.
- ↑ Salibi, Kamal (1998). A Modern History of Hashemite Kingdom. I.B.Tauris. ISBN 978-1-86064-331-6.
- ↑ شجرة النسب الشریف [Hashemite Ancestry]. alhussein.gov (به عربی). 1 January 2014. Retrieved 8 February 2018.
- ↑ «نسب عبدالله دوم به چه کسی میرسد؟ + تصاویر». مشرق نیوز. ۲۰۱۱-۰۴-۱۸. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۴-۱۹.
- ↑ عبدالله بن محمد غازی مکی (2009). عبدالملک بن عبدالله بن دحیش (ویرایش). افادات الانام إفادة الأنام (به زبان عربی). جلد 4 (ویرایش اول). مکه: مکتبة الاسدی.
- ↑ ایرلند، فیلیپ (۱۹۳۶). حکومت و اداره عراق: مطالعهای در توسعه سیاسی. دانشگاه لندن (مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن). OCLC 1006212063.
|
| این مقاله بخشی از این مجموعه است: سیاست و دولت اردن |
|
|
 درگاه اردن |
| جمهوری عراق (۱۹۵۸–۱۹۶۸) |
| |||
|---|---|---|---|---|
| عراق بعثی (۱۹۶۸–۲۰۰۳) |
| |||
| حکومت ائتلاف موقت عراق (۲۰۰۳–۲۰۰۴) |
| |||
| جمهوری عراق (از ۲۰۰۴) |
| |||
* موقت † نظامی | ||||
.svg){kind=small}
;_Flag_of_Syria_(1963–1972).svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
