پرش به محتوا

دودمان تیموری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دودمان تیمور
خاندان‌ی تیموریه
تیموری
तैमूरी वंश
تیمور، بنیان‌گذار دودمان تیموری
خاندان مادربرلاس
کشورامپراتوری تیموری
امپراتوری تیموری هند
تاریخ بنیان‌گذاری۱۳۷۰ میلادی
بنیانگذارتیمور
رهبر کنونییاکوب حبیب‌الدین توسی
آخرین حاکمبهادرشاه دوم
عنوان‌ها
عزلامپراتوری تیموری
۱۵۰۷
امپراتوری تیموری هند
۱۸۵۷

دودمان تیموری که خود را گورکانی نیز می‌نامید،[الف] دودمان حاکم بر امپراتوری تیموری (۱۳۷۰–۱۵۰۷) بود. این دودمان، یک خاندان سنی[۱] از طایفهٔ برلاس (هزاره) با منشأ ترک-مغولی[۲][۳][۴][۵] بود که از امیر تیمور (تیمور لنگ) سرچشمه می‌گرفت.

واژهٔ «گورکانی» از گورکان گرفته شده است که صورت فارسی‌شدهٔ واژهٔ ترکی-مغولی کورگن (kürgen) به معنی «داماد» است.[۶] این عنوان افتخاری توسط دودمان تیموری به کار می‌رفت، زیرا تیموریان از طریق ازدواج با خاندان چنگیز خان پیوند خویشاوندی داشتند.[۷] تیمور با سرای ملک خانم، که از نوادگان مستقیم چنگیز خان بود، ازدواج کرده بود.

اعضای دودمان تیموری نقش مهمی در شکل‌گیری رنسانس تیموری ایفا کردند و به‌شدت تحت تأثیر فرهنگ ایرانی قرار داشتند.[۲][۸] آنان حامی فرهنگ، هنر، معماری، نگارگری و موسیقی ایرانی بودند.

تیموریان دو امپراتوری مهم تاریخی را بنیان نهادند: امپراتوری تیموری (۱۳۷۰–۱۵۰۷) در ایران و آسیای مرکزی، و امپراتوری مغول هند (۱۵۲۶–۱۸۵۷) در شبه‌قاره هند.

اصالت

[ویرایش]

اصالت تیموریان به برلاس می‌رسد. برلاس‌ها از پشتیبانان سپاه چنگیز خان بودند.[۹][۱۰][۱۱] پس از حمله مغول به آسیای میانه، برلاس‌ها در جنوب قزاقستان امروزی از چیمکند تا طراز و آلماتی ساکن شدند و خانات مغولستان را به وجود آوردند. در آن جا با مردمان ترک بومی درآمیختند به طوری که در زمان پادشاهی تیمور، بارلاس‌ها کاملاً زبان و رسوم ترکی را برگزیده بودند. پس از اسلام آوردن مردم آسیای میانه، ترک‌ها و مغول‌ها با فرهنگ ایرانی درآمیختند.[۱۲] فرهنگ ایرانی همراه با دین اسلام به آسیای میانه راه یافته بود. ادبیات فارسی ابزاری در جذب نخبگان تیموری به فرهنگ درباری فارسی-اسلامی بود.[۱۳]

فهرست حاکمان

[ویرایش]

امپراتوری تیموری

[ویرایش]
نام دوران نسبت خانوادگی
از تا
تیمور گورکانی ۱۳۷۰ ۱۴۰۵ مؤسس دودمان

(پسر امیر تراغای)

میرانشاه گورکانی ۱۴۰۵ ۱۴۰۹ پسر تیمور
شاهرخ گورکانی ۱۴۰۵ ۱۴۴۷ پسر تیمور
الغ بیگ گورکان ۱۴۴۷ ۱۴۴۹ پسر شاهرخ
فرارود خراسان/هرات/فارس/عراق عجم
عبداللطیف میرزا

(پدرکش)

۱۴۴۹ تا ۱۴۵۰
عبدالله میرزا

۱۴۵۰ تا ۱۴۵۱

 میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر

۱۴۵۱ تا ۱۴۵۷

میرزا شاه محمود

۱۴۵۷

ابراهیم میرزا

۱۴۵۷ تا ۱۴۵۹

ابوسعید میرزا

ابوسعید میرزا بیشتر قلب امپراتوری تیموری در آسیای مرکزی را با کمک رئیس ازبک‌ها، ابوالخیر خان (پدربزرگ محمد شیبانی خان) به‌دست آورد و دوباره متحد ساخت. ابوسعید با تقسیم ایران با قراقویونلو (تحت حاکمیت جهان شاه) موافقت نمود اما قراقویونلوهای تحت سلطه اوزون حسن، نخست جهان شاه را شکست داده و کشته و سپس ابوسعید میرزا را کشتند.

۱۴۵۱ تا ۱۴۶۹

**فرارود تقسیم شد. سلطان حسین بایقرا

۱۴۶۹ (دوره یکم)

میرزا یادگار محمد

۱۴۷۰ (۶ هفته)

سلطان حسین بایقرا

۱۴۷۰ تا ۱۵۰۶ (دوره دوم)

ازبک‌ها به‌فرمان محمد شیبک خان، هرات را فتح کردند.
سمرقند بخارا حصار فرغانه بلخ کابل
سلطان احمد میرزا1469 تا ۱۴۹۴ عمر شیخ میرزای دوم1469 تا ۱۴۹۴ سلطان محمود میرزا1469 تا ۱۴۹۵ الغ بیگ میرزای دوم1469 تا ۱۵۰۲
سلطان بایسنقر میرزا پسر محمود میرزا1495 تا ۱۴۹۷ سلطان علی بن محمود میرزا1495 تا ۱۵۰۰ سلطان مسعود بن محمود میرزا1495 تا؟ ظهیرالدین محمد بابر1494 تا ۱۴۹۷ خسرو شاه(غاصب)? تا ۱۵۰۳ مقیم ارغون(غاصب)? تا ۱۵۰۴
محمد شایبک خان ازبک1500 تا ۱۵۰۱ جهانگیر میرزای دوم(دست‌نشانده سلطان احمد تامبول)1497 تا؟ ظهیرالدین محمد بابر1503 تا ۱۵۰۴
محمد شایبک خان ازبک1503 تا ۱۵۰۴ ظهیرالدین محمد بابر1504 تا ۱۵۱۱
ظهیرالدین محمد بابر

بابر نیز همانند پدربزرگش ابوسعید، فرارود را متحد ساخت ولی پس از مدتی دوباره سرزمین‌ها را از دست داد. ۱۵۱۱ تا ۱۵۱۲

عبیدالله سلطان

عبیدالله سلطان دوباره فرارود را فتح نمود. ۱۵۱۲

 ظهیرالدین محمد بابر1512–1530.
امپراتوری تیموری تحت سلطه خانات بخارا که برای ازبکان بود، از بین رفتند؛ ولی بعدها به فرماندهی بابر به فتح هند روی آوردند و پس از فتح آن، امپراتوری تیموری هند را بنا نهادند.

منابع

[ویرایش]
  1. ↑ Maria E. Subtelny, Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Persia, Vol. 7, (Brill, 2007), 201.
  2. 1 2 B.F. Manz, "Tīmūr Lang", in Encyclopaedia of Islam, Online Edition, 2006.
  3. ↑ Encyclopædia Britannica, "Timurid Dynasty", Online Academic Edition, 2007.
  4. ↑ "Timurids". The Columbia Encyclopedia (Sixth ed.). Columbia University.
  5. ↑ Encyclopædia Britannica, "Consolidation & expansion of the Indo-Timurids", Online Edition, 2007.
  6. ↑ A History of the Muslim World Since 1260: The Making of a Global Community, by Vernon Egger, p. 193.
  7. ↑ "The Man Behind the Mosque".
  8. ↑ Maria Subtelny, Timurids in Transition, pp. 40–41.
  9. ↑ B.F. Manz, "Tīmūr Lang", in دانشنامه اسلام، Online Edition, 2006
  10. ↑ "Timur", The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2001–05 Columbia University Press, (LINK بایگانی‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine)
  11. ↑ "Consolidation & expansion of the Indo-Timurids", in Encyclopædia Britannica, (LINK)
  12. ↑ B. Spuler, "Central Asia in the Mongol and Timurid periods", published in Encyclopædia Iranica, Online Edition, 2006/7, (LINK): "...  Like his father, Olōğ Beg was entirely integrated into the Persian Islamic cultural circles, and during his reign Persian predominated as the language of high culture, a status that it retained in the region of Samarqand until the Russian revolution 1917 [...] Ḥoseyn Bāyqarā encouraged the development of Persian literature and literary talent in every way possible ..."
  13. ↑ David J. Roxburgh. The Persian Album, 1400–1600: From Dispersal to Collection. Yale University Press, 2005. pg 130: "Persian literature, especially poetry, occupied a central in the process of assimilation of Timurid elite to the Perso-Islamicate courtly culture, and so it is not surprising to find Baysanghur commissioned a new edition of Firdawsi's Shanama
  1. ↑ (فارسی: Gurkani‎، ت. «Gurkâniyân»)
خطای یادکرد: خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «persian-alpha» وجود دارد، اما برچسب <references group="persian-alpha"/> متناظر پیدا نشد. ().
برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=دودمان_تیموری&oldid=43794112»