در خدمت و خیانت روشنفکران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
در خدمت و خیانت روشنفکران
Kheedd.jpg
نویسنده جلال آل احمد
محل نشر ایران
تاریخ نشر ۱۳۵۸ خورشیدی (۱۹۷۹ میلادی)
زبان فارسی
نوع رسانه کتاب
غرب‌زدگی (۱۳۴۱)
غرب‌زدگی (۱۳۴۱)
نفرین زمین (۱۳۴۶)
نفرین زمین (۱۳۴۶)

در خدمت و خیانت روشنفکران کتابی از جلال آل احمد است که در سال ۱۳۴۳ خورشیدی نوشته شد و نخستین بار در سال ۱۳۵۸ خورشیدی منتشر گردید.[۱] آل احمد در این کتاب به بررسی مفهوم روشن‌فکری، پایگاه‌های طبقاتی آن در ایران، و بررسی عملکرد روشنفکران ایرانی پرداخته است.[۲] جلال آل احمد در این کتاب به ذکر مصادیق روشنفکری از لحاظ خودش نیز پرداخته است. وی در این راستا، ابتدا پیامبران را در سرلوحه لیست روشنفکران قرار می دهد و در مراتب بعدی، از کسانی همچون سیاوش، شخصیت اساطیری ایران که خونش بیگناه ریخته شد، گئومات، زرتشت، مانی، مزدک، بزرگمهر و خاندان برمکی نام می برد و بعد در دوره اسلامی هم به شخصیت هایی مثل فردوسی، ابوریحان بیرونی، ابوعلی سینا، ناصرخسرو، خیام، حسن صباح و مولوی اشاره می کند و این لیست را ادامه می دهد تا برسد به سید جمال اسدآبادی، قائم مقام فراهانی و میرزا تقی خان امیرکبیر. البته آل احمد افرادی مثل سعدی، عنصری، فرخی و قاآنی را هم مستعد روشنفکر شدن می داند، ولی معتقد است که آنها از برخی از صفات لازم برخوردار نبوده اند و در نتیجه، نمی‌توانند در لیست مربوطه جایی داشته باشند. در این لیست، اسامی شخصیت های غیرایرانی مثل ژان پل سارتر، برتراند راسل، آندره ژید، آنتونیو گرامشی و ورمون آرون هم دیده می شود. علاوه بر این، شخصیت هایی مثل ملک المتکلمین، کسروی، ملک الشعرای بهار، دهخدا، دکتر مصدق، نیما و خلیل ملکی هم در لیست روشنفکران ایرانی جلال آل احمد قرار دارند.[۳]

پیشینه[ویرایش]

آل احمد در این کتاب به نقل سخنرانی از خمینی در سال ۱۳۴۳ پرداخته است و پس از اشاره به این موضوع که هرگاه روشنفکر و روحانی همراه هم بوده‌اند به پیروزی دست یافته‌اند، انگیزهٔ اصلی نوشتن کتاب را ادای دین به خونی که در ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ از مردم تهران ریخته شد دانسته است.[۴]

به‌گفتهٔ حسین شیخ رضایی، در خدمت و خیانت روشنفکران پس از سه مقاله دیگر و غرب‌زدگی، سومین کتاب نظری آل احمد می‌باشد که از دو اثر پیشین مفصل‌تر است.[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. J. W. Clinton, “Al-E Ahmad, Jalal,” Encyclopædia Iranica, I/7, pp. 745-747; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-ahmad-jalal-1302-48-s (accessed on 14 May 2014).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ شیخ رضایی، نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد، ۳۹.
  3. دوبرادر، خاطرات محمد حسین دانایی، انتشارات اطلاعات، چاپ دوم، 1393، تهران
  4. شیخ رضایی، نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد، ۴۲.

منابع[ویرایش]

شیخ رضایی، حسین. نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد. چاپ سوم. تهران: روزگار، ۱۳۸۵. ۴۹۳. شابک ‎۹۶۴-۳۷۴-۰۱۴-۵.