در خدمت و خیانت روشنفکران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
در خدمت و خیانت روشنفکران
Kheedd.jpg
نویسنده جلال آل احمد
محل نشر ایران
تاریخ نشر ۱۳۵۸ خورشیدی (۱۹۷۹ میلادی)
زبان فارسی
نوع رسانه کتاب
غرب‌زدگی (۱۳۴۱)
نفرین زمین (۱۳۴۶)

در خدمت و خیانت روشنفکران کتابی از جلال آل احمد است که در سال ۱۳۴۳ خورشیدی نوشته شد و نخستین بار در سال ۱۳۵۸ خورشیدی منتشر گردید.[۱] آل احمد در این کتاب به بررسی مفهوم روشن‌فکری، پایگاه‌های طبقاتی آن در ایران، و بررسی عملکرد روشنفکران ایرانی پرداخته است.[۲] جلال آل احمد در این کتاب به ذکر مصادیق روشنفکری از لحاظ خودش نیز پرداخته است. وی در این راستا، ابتدا پیامبران را در سرلوحه لیست روشنفکران قرار می دهد و در مراتب بعدی، از کسانی همچون سیاوش، شخصیت اساطیری ایران که خونش بیگناه ریخته شد، گئومات، زرتشت، مانی، مزدک، بزرگمهر و خاندان برمکی نام می برد و بعد در دوره اسلامی هم به شخصیت‌هایی مثل فردوسی، ابوریحان بیرونی، ابوعلی سینا، ناصرخسرو، خیام، حسن صباح و مولوی اشاره می‌کند و این لیست را ادامه می دهد تا برسد به سید جمال اسدآبادی، قائم مقام فراهانی و میرزا تقی خان امیرکبیر. البته آل احمد افرادی مثل سعدی، عنصری، فرخی و قاآنی را هم مستعد روشنفکر شدن می‌داند، ولی معتقد است که آن‌ها از برخی از صفات لازم برخوردار نبوده اند و در نتیجه، نمی‌توانند در لیست مربوطه جایی داشته باشند. در این لیست، اسامی شخصیت‌های غیرایرانی مثل ژان پل سارتر، برتراند راسل، آندره ژید، آنتونیو گرامشی و ورمون آرون هم دیده می‌شود. علاوه بر این، شخصیت‌هایی مثل ملک المتکلمین، کسروی، ملک الشعرای بهار، دهخدا، دکتر مصدق، نیما و خلیل ملکی هم در لیست روشنفکران ایرانی جلال آل احمد قرار دارند.[۳]

پیشینه[ویرایش]

آل احمد در این کتاب به نقل سخنرانی از خمینی در سال ۱۳۴۳ پرداخته است و پس از اشاره به این موضوع که هرگاه روشنفکر و روحانی همراه هم بوده‌اند به پیروزی دست یافته‌اند، انگیزهٔ اصلی نوشتن کتاب را ادای دین به خونی که در ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ از مردم تهران ریخته شد دانسته است.[۴]

به‌گفتهٔ حسین شیخ رضایی، در خدمت و خیانت روشنفکران پس از سه مقاله دیگر و غرب‌زدگی، سومین کتاب نظری آل احمد می‌باشد که از دو اثر پیشین مفصل‌تر است.[۲]

پانویس[ویرایش]

  1. J. W. Clinton, “Al-E Ahmad, Jalal,” Encyclopædia Iranica, I/7, pp. 745-747; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/al-e-ahmad-jalal-1302-48-s (accessed on 14 May 2014).
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ شیخ رضایی، نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد، ۳۹.
  3. دوبرادر، خاطرات محمد حسین دانایی، انتشارات اطلاعات، چاپ دوم، 1393، تهران
  4. شیخ رضایی، نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد، ۴۲.

منابع[ویرایش]

شیخ رضایی، حسین. نقد و تحلیل و گزیده داستانهای جلال آل احمد. چاپ سوم. تهران: روزگار، ۱۳۸۵. ۴۹۳. شابک ‎۹۶۴-۳۷۴-۰۱۴-۵.