دریای خزر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
دریای خزر
هیرکانی، تبرستان، قزوین، گیلان، آبسکون، کبود، وُئوروکَشَ، فراخ‌کرت، ساری، سیاهکلرود، دیلم، دیلمستان، دیلمان، باب‌الابواب، خراسان، گرگان، مازندران، کاسپی
Caspian Sea from orbit.jpg
Caspianseamap.png
موقعیت۴۰° شمالی ۵۱° شرقی / ۴۰°شمالی ۵۱°شرقی / 40; 51مختصات: ۴۰° شمالی ۵۱° شرقی / ۴۰°شمالی ۵۱°شرقی / 40; 51
منبع‌های رودسفیدرود - رودخانه هراز - ولگا - کورا
کشورهای حوضه ایران
 روسیه
 ترکمنستان
 قزاقستان
 جمهوری آذربایجان
مساحتِ رو۳۷۰٬۰۰۰ تا ۴۲۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (با توجه به عوامل متغیر)[۱]
میانگین عمق۱۸۷ متر
حجم آب۷۸٫۲۰۰ کیلومتر مکعب
طول کرانه۱۶۵۰۰ کیلومتر[۱]
مناقشه‌هامناقشات راجع به میزان مالکیت این دریا بین کشورهای هم جوار، در طول یک دهه گذشته جریان دارد.
منبع‌هاذخایر نفت و گاز
زیاگانانواع ماهیان خاویاری
۱ درازای ساحل سنجش خوش‌تعریفی نیست.

دریای خَزَر[۲]، دریای کاسپی[۳][۴][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] یا دریای مازَندَران[۱۲] پهنه‌ای آبی است که از جنوب به ایران، از شمال به روسیه، از غرب به روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق به جمهوری‌های ترکمنستان و قزاقستان محدود می‌شود. دریای خزر در گذشته بخشی از دریای تتیس بود که اقیانوس آرام را به اقیانوس اطلس متصل می‌کرد.

این دریا که گاهی بزرگترین دریاچه جهان و گاهی کوچکترین دریای خودکفای کره زمین طبقه‌بندی می‌شود، بزرگترین پهنه آبی محصور در خشکی است. طول آن حدود ۱۰۳۰ تا ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض آن بین ۱۹۶ تا ۴۳۵ کیلومتر است. سطح دریای خزر در حدود ۲۸ متر پائین‌تر از سطح دریاهای آزاد است.

قسمت شمالی این دریا بسیار کم‌عمق است. به‌طوری‌که تنها نیم درصد آب دریا در یک‌چهارم شمالی دریا قرار دارد و عمق آن به‌طور میانگین کمتر از ۵ متر است. حدود ۱۳۰ رودخانه به این دریا می‌ریزند که اکثر آن‌ها از شمال غربی به دریا می‌پیوندند. بزرگترین آن‌ها رود ولگا است که هر سال به‌طور میانگین ۲۴۱ کیلومتر مکعب آب را وارد دریای خزر می‌کند. رودهای کورا ۱۳، اترک ۸٫۵، اورال ۸٫۱ و سولاک ۴ کیلومتر مکعب آب را سالانه وارد دریا می‌کنند.

طبیعت بسته خزر آن را منزلگاه جانوران و گیاهان منحصربه‌فردی کرده‌است اما در عین حال موجب شده تا در مقابل آلودگی‌های کشاورزی و صنعتی و نفتی بسیار آسیب‌پذیر باشد. از منابع مهم دریای خزر ذخایر نفت و گاز موجود در زیر بستر دریا و همچنین انواع ماهیان خاویاری را می‌توان نام برد.

نام‌ها

در سال ۱۳۶۱ دولت نام دریای مازندران را نام رسمی اعلام کرد ولی در بخشنامه دولتی سال ۱۳۸۱ نام رسمی دریای شمال ایران در مکاتبات فارسی دریای خزر و در مکاتبات انگلیسی دریای کاسپین (Caspian Sea) اعلام شد.[۱۳] ایرانیان از ۱۳۱۶ این دریا را مازندران می‌نامند. نام دریای مازندران و دریای خزر در ۵۰ سال گذشته در رسانه‌های گروهی ایران رایج بوده‌است. با این وجود نام رسمی و بین‌المللی دریای شمال ایران در همه زبان‌ها کاسپین و معادل‌های آن است. همان‌گونه که در مورد بسیاری دیگر از عوارض جغرافیایی جهان رایج است برای این دریا نیز نام‌های متفاوتی در زمان‌های گوناگون استفاده شده‌است؛ ولی «دریای هیرکان» و «دریای کاسپی» از نظر تاریخی مطرح تر بوده‌است.[۱۴] واژهٔ کاسپین، نمونهٔ انگلیسی شدهٔ واژهٔ کاسپی است. پسوند "an" در انتهای واژهٔ انگلیسی Caspian یک افزونهٔ انگلیسی است که نظیر آن در پایان واژه‌های Russian (روسی)، Mexican (مکزیکی)، American (آمریکایی) و غیره یافت می‌شود.

دریای خزر

در هیچ‌یک از نوشته‌های مؤلفان شرقی و غربی دوران پیش از اسلام نامی از «خزر» بر دریای شمال ایران دیده نشده‌است. در نوشته‌های مؤلفین اسلامی، این دریا در کنار نامهای دیگر، خزر هم نامیده شده‌است. در آغاز سدهٔ هفتم میلادی قوم خزران در دشت‌های سفلای رود تِرِکْ و رود ولگا و شمال قفقاز سکنی داشتند.[۱۵] به عبارت دیگر این قوم در بین شمال‌غربی این دریا و دریای سیاه سکونت داشتند. خزرها به همراه دیگر اقوام بیابان‌گرد شمال قفقاز، در زمان ساسانیان، بارها و بارها به سرزمین ایران تاخت و تاز می‌کردند و پس از حضور کوتاه مدت خود معمولاً به دست سپاه ساسانی از مرزهای ایران بیرون رانده می‌شدند. این قوم هم‍واره با بیزانس بر ضد ایران هم‌پیمان بود.[۱۶] بنای استحکامات بزرگی چون شهر دربند در شمال قفقاز در عهد ساسانیان، که برای جلوگیری از خزران صورت گرفت، هنوز پا برجاست.[۱۷] و کوتاه سازی دست ایرانیان[۱۸] از این دریا برمی‌گردد.[۱۹] تا پیش از حمله عرب به قفقاز در اسناد دیده نشده این دریا را «دریای خزر» بنامند. اما این که خزران از ناحیه رود کورا قفقاز جنوبی را مورد حمله قرار می‌دادند این تصور را در ذهن فاتحان عرب ایجاد کرد که دریای شمال ایران را دریای خزر بنامند. دریاهای سیاه و آزوف هم در روزگار فعالیت خانات خزر، خزر نامیده شده‌اند.[۲]

دریای کاسپین

نقشه دریای خزر در نقشه ایران در دوره افشاریه

به باور عنایت‌الله رضا، در کتاب نام دریای شمال ایران، نام امروز برای این دریا، دریای کاسپین است.[۱۴] که البته کاسپین شکل اروپایی نام کاسپی و ناهماهنگ با اصول زبان فارسی است.

کَسپین/کاسپین/کاسپیس/کاسپیش… اصطلاحی است که در بسیاری از زبان‌های غربی و حتی در زبان عبری برای دریای شمال ایران به کار می‌برند. کاسپی‌ها مردمانی سفیدپوست بودند که از هزاره دوم پیش از میلاد تا دوره ساسانی، مکتوب‌ها و اشاره‌هایی به حضور آن‌ها در منطقه اشاره شده‌است. کاسپین، صفت وصفی یا نسبتی در زبان‌های انگلیسی و فرانسوی است برای «کاسپی» است. اگر بخواهیم به‌صورت مفرد با پسوند فارسی، آنرا تلفظ کنیم، به دلیل گرفتن «یای نسبت» باید «کاسپی» بگوییم و آوردن شکل کاسپین در فارسی نادرست است، همان‌گونه که بقیهٔ کشورها این دریای را با پسوند خود بیان می‌کنند. نام دریایٔ «کاسپی» در زبان یونانی Kaspia Thalassa، لاتینی Mare Caspium و در آلمانی Caspisches see در انگلیسی Caspian Sea است.[۲۰]

دریای مازندران

روزنامه پایتخت محرم ۱۳۲۹ (دی ماه ۱۲۸۹) که نام دریای مازندران در نقشه ترسیمی مشخص است

ایرانیان از ۱۳۱۶ این دریا را مازندران می‌نامند. نام دریای مازندران و دریای خزر در ۵۰ سال گذشته در رسانه‌های گروهی ایران رایج بوده‌است. در سال ۱۳۶۱ دولت نام دریای مازندران را نام رسمی اعلام کرد.[۲۱]شاهزاده مسعود میرزا ظل‌السلطان ملقب به ظل السلطان که از شاهزادگان قاجار و بزرگترین پسر به سن بلوغ رسیده ناصر الدین شاه بود که در دوران جوانی مدتی حاکم مازندران بود در خاطرات خود آورده است : وقتی در بلده در اردوی همایونی بودم دستورالعملی به جناب بهاء الملک وزیر من و من مرحمت فرمودند که میانکاله را ضبط کرده قلعه ای بسازیم ، و در او ساخلو بگذاریم . این میانکاله همان شبه جزیره آبسکون است که شرحش را نوشتیم . یکی از اسامی این دریای مازندران را دریای آبسکون نیز می گویند[۲۲].

دریای طبرستان

دریای طبرستان نام دیگری است که در منابع کهن آمده‌است. در اسنادی که در مؤسسات تاریخ‌شناسی روسیه است آمده که نوجین زیس در قرن دوازدهم نوشته‌است که ایرانیان این دریا را قرن‌ها دریای تبرستان می‌خواندند، ولی چون واژهٔ مازندران میان بومیان تبرستان جایگزین گشته، آن را دریاچهٔ مازندران (دریاچه مازندران! در این جمله ترجمه مشکوک است) می‌خوانند،[۲۳] علی‌رغم اینکه نام مازندران بسیار کهن است اما نام دریای مازندران برای اولین بار در دویست سال اخیر رایج شده‌است. نام دریای مازندران و دریای خزر در ۵۰ سال گذشته در رسانه‌های گروهی ایران رایج بوده و در سال ۱۳۶۱ دولت نام دریای مازندران را نام رسمی اعلام کرد. اما همچنان هر دو نام به‌طور متناوب بکار می‌رفت. دومین همایش همایش ژئوماتیک اردیبهشت ۱۳۸۲ سازمان نقشه‌برداری کشور دبیرخانه کمیته یکسان‌سازی نامهای جغرافیایی.[۲۴][۲۵]

دریای هیرکان

نقشه ایالت ورکانه شامل استان‌های گیلان، مازندران و گلستان و دهستان (که شامل نواحی ای از ترکمنستان فعلی است) به انضمام دریای گرگان می‌باشد.

دریای گرگان یا دریای ورکانه یکی از دو نام این دریاچهٔ بزرگ در عهد هخامنشیان و همچنین اشکانیان است که در واقع یک ساتراپی (شهربانی یا در واقع استانداری امروزین) بوده‌است.[۲۶]

پیشینه

این دریا در گذشته بخشی از دریای تتیس بود که اقیانوس آرام را به اقیانوس اطلس متصل می‌کرد. از حدود ۵۰ تا ۶۰ میلیون سال پیش به تدریج راه این دریا ابتدا به اقیانوس آرام و سپس به اقیانوس اطلس بسته شد. در سال ۱۹۵۲، شوروی رود دُن و ولگا را با ایجاد آبراهی مصنوعی به هم پیوست تا کشتی‌های کوچک بتوانند از دریای خزر به دریای آزوف و دریای سیاه بروند. بدینسان دریای خزر دوباره به دریاهای آزاد راه یافت.

ویژگی‌ها

موقعیت دریاچه خزر (بحر خزر) در نقشه ایران در عصر خلفای عباسی (در بالای نقشه) برگرفته از کتاب جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی چاپ ۱۹۰۵ میلادی

سطح دریای خزر پائین‌تر از سطح دریاهای آزاد است و اکنون (ابتدای سده بیست‌ویکم) ۲۶٬۵ تا ۲۸ متر پایین‌تر از سطح دریا است. خط ساحلی دریا حدود ۷ هزار کیلومتر، مساحت آن ۳۷۱ تا ۳۸۶ هزار کیلومترمربع (یک و نیم برابر خلیج فارس) و حجم آب آن نیز ۷۸۷۰۰ کیلومتر مکعب است.

این دریاچه با طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر و عرض متوسط ۳۲۰ کیلومتر و مساحت ۴۳۸۰۰۰ کیلومتر مربع و حجم ۷۷۰۰۰۰ کیلومتر مکعب بزرگترین دریاچه آب نسبتاً شیرین جهان است. باریک‌ترین عرض آن ۲۲۰ کیلومتر بین شبه جزیره آبشوران و دماغه کواولی و عریض‌ترین بخش آن حدود ۵۴۵ کیلومتر در شمال آن قرار دارد، کم عمق‌ترین ناحیه این دریاچه ۲۵ متر در منطقه شمالی است و عمیق‌ترین مناطق در قسمت مرکزی و جنوبی واقع شده‌است که در بعضی از مناطق جنوبی ۹۰۰ الی ۱۰۰۰ متر عمق دارد، سواحل این دریاچه جمعاً ۶۳۷۹ کیلومتر است که حدود ۹۲۲ کیلومتر آن در خاک ایران واقع شده‌است و وسعت حوزة آبگیر آن ۳۷۳۳۰۰۰ کیلومتر مربع است که ۲۵۶۰۰۰ کیلومتر مربع آن در خاک ایران قرار دارد. این دریاچه ۲۸ متر پائین‌تر از سطح اقیانوسها است و بنا براین هیچگونه خروجی از این دریاچه وجود ندارد.[۲۷]

.۸۱٪ آب ورودی این دریا را رود بزرگ ولگا تأمین می‌کند. عمق آن از شمال به جنوب افزایش می‌یابد. میانگین ژرفای این دریاچه در ناحیه شمالی کم‌تر از ۱۰ متر، در بخش میانی بین ۱۸۰ تا ۷۸۸ متر و در بخش جنوبی که آب‌های کناره ایران را تشکیل می‌دهد به ۹۶۰ تا ژرفای ۱۰۲۵ متری نیز در ناحیه جنوبی این دریاچه گزارش شده‌است. جهت جریان آب این دریاچه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. دریای خزر از ۵۷۵ نوع گیاه، ۱۳۳۲ گونه جانور و ۸۵۰ نمونه ماهی برخوردار است؛ و ۹۰ درصد خاویار جهان از این دریای صید می‌شود. مهم‌ترین ویژگی اقتصادی خزر، نفت و گاز است نفت در خزر سال ۱۳۰۲ / ۱۹۲۳ در باکو کشف شد. ذخایر اثبات شده نفت در این دریای ۳۲ میلیارد بشکه می‌باشد و این یعنی حدود ۴ درصد از کل ذخایر نفت خاورمیانه. ذخایر احتمالی نفت این حوزه نیز در حدود ۱۶۳ میلیارد بشکه دیگر برآورد شده‌است. .[۲۸]

جهت جریان آب این دریاچه از سمت شمال غربی به جنوب شرقی است. همین جهت جریان و ژرفای زیاد آب در کرانه‌های ایران که باعث کندی حرکت جریان می‌شود منجر به تجمع انواع آلودگی‌های این دریاچه در سواحل ایران به میزانی بیش از کرانه‌های دیگر کشورها می‌شود.

این دریا، محیط زیست گرانبهاترین ماهی‌های دنیا است. در بخش جنوبی دریای مازندران و رودخانه‌هایی که به آن می‌ریزند یعنی سواحل مربوط به ایران، ۷۸ گونه و زیرگونه ماهی یافت می‌شود. از مهمترین رودخانه‌هایی که به این دریا می‌ریزد می‌توان از سفیدرود (ایران) و پیلورود (رود بزرگ) و رودخانه هراز نام برد. دریای مازندران یکی از بوم‌شناختهای آبی جهان است که محیطی مناسب برای زندگی و رشد مرغوب‌ترین ماهی‌های خاویاری جهان است. ۹۰ درصد صید ماهیان خاویاری مختص به این دریای است. .[۲۸] دریاچه خزر جز دریاچه‌های آب نسبتاً شیرین محسوب می‌شود

رژیم حقوقی و مناقشات بین‌المللی

دریای خزر، ۴ مرداد ۱۳۹۴

دریای خزر گرچه قرن‌هاست که دریا نامیده می‌شود ولی به هیچ دریایی به‌طور طبیعی متصل نیست؛ بنابراین رژیم حقوقی ویژه و منحصربه‌فرد خود را داشته و دارد. اگر دریای خزر را دریاچه بدانیم در آن صورت مشمول کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها نمی‌شود و رژیم حقوقی آن باید بر اساس توافق کشورهای ساحلی دریای خزر تعیین شود.

تا پیش از فروپاشی شوروی و اضافه شدن کشورهای نوبنیاد آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان به کشورهای ساحلی دریای خزر، وضعیت حقوقی دریای خزر به وسیلهٔ معاهدات ۱۲۰۷ / ۱۸۲۸، ۱۳۰۰ / ۱۹۲۱ و ۱۳۱۹ / ۱۹۴۰ میان ایران و روسیه و بعدها ایران و شوروی، مشخص شده بود.

براساس قرارداد ترکمانچای (به‌سال ۱۲۰۷ / ۱۸۲۸)، ایران از داشتن نیروی دریایی در دریای خزر محروم شده بود. .[۲۸] اما در عهدنامه دوستی ایران و روس (به‌سال ۱۳۰۰/ ۱۹۲۱) به تساوی، به ایران و شوروی حق کشتی‌رانی جنگی و غیر آن داده شد و در قرارداد بازرگانی و دریانوردی (۱۳۱۹ / ۱۹۴۰) جزئیات رژیم دریانوردی مشخص گردید. این معاهدات، هیچ اشاره‌ای به چگونگی استفاده از منابع بستر دریا را مطرح نمی‌کنند.

در سال ۱۹۹۱، روسیه و ایران خواهان آن بودند که کشورهای ساحلی دریای خزر به‌طور مشاع از این دریا بهره‌برداری کنند در حالی که سه کشور دیگر دریای خزر خواهان تقسیم آن بودند. در ۲۱ دسامبر ۱۹۹۱، جمهوری‌های شوروی سابق با امضای اعلامیه آلماآتا متعهد شدند که به قراردادهای شوروی با دیگر کشورها پایبند باشند.[۲۹]

روسیه در سال ۱۹۹۸ موضع خود را تغییر داد و در سال ۱۳۸۰ و ۱۳۸۱ با قزاقستان و سپس با آذربایجان پروتکل دو جانبه‌ای را تعیین کرد که با وصل کردن دو سر نقاط ساحلی این دو کشور عملاً حدود ۲۷ درصد دریا سهم قزاقستان و حدود ۱۹ درصد دریا سهم روسیه می‌گردد. سهمی حدود ۱۸ درصد هم با همین فرمول برای آذربایجان در نظر گرفته شده و در واقع ۶۴ درصد بستر دریا را این سه کشور میان خود تقسیم کرده‌اند اما ایران و ترکمنستان این نوع تقسیم‌بندی دو جانبه را به رسمیت نپذیرفته‌اند و نظام تقسیم دریا را غیرقابل قبول می‌دانند.[۲۷]

مناقشات راجع به میزان مالکیت این دریای بین کشورهای هم جوار، در طول دو دهه گذشته جریان دارد. کشورهای هم جوار شامل ایران، آذربایجان، ترکمنستان، روسیه، وقزاقستان هستند. سه مسئله اصلی در این مناقشات، منابع (نفت و گاز)، تحدید حدود آبی سطح و بستر دریا و سهم ماهیگیری این کشورها است.[۳۰]

حمل و نقل

دریای اریترا+ خلیج فارس+ دریای خزر

دریای خزر در مسیر ترانزیت شمال اروپا و آسیا با جنوب قرار گرفته و یکی از محورهای کریدور شمال-جنوب باشد. این دریاچه همچنین از طریق رود ولگا و کانال کانال ولگا-دن به آب‌های آزاد متصل شده‌است.

منابع دریای خزر

پژوهش‌ها نشان می‌دهد حجم ذخایر تخمین زده شده نفتی در دریای خزر حدوداً برابر با ۵۰ میلیارد بشکه و ذخایر گاز طبیعی تأیید شده هم برابر با ۲۵۷ هزار میلیارد فوت مکعب بوده‌است؛ که این ارقام ۴٪ از ذخایر گاز و نفت دنیا را تشکیل می‌دهد. پیش‌بینی می‌شود با ادامه فعالیت‌های اکتشافی، ظرفیت بهره‌برداری نفت این منطقه ۱۸۴ میلیارد بشکه و ظرفیت برداشت گاز از آن هم ۲۹۳ هزار میلیارد فوت مکعب افزوده شود.[۳۱]

همچنین ۹۰ درصد خاویار جهان از این دریا صید می‌شود. اما صید بی‌رویه این ماهی سبب گشته‌است که بنابر گفته دانشمندان ۹۰ درصد از تعداد این ماهیان در یک قرن اخیر کاسته شود.[۳۲]

آذربایجان در سال ۱۹۹۴ قراردادی برای استخراج نفت با کنسرسیومی مرکب از شرکتهای آمریکایی، بریتانیائی، روسی، نروژی، ترکی و سعودی امضا کرد و در نوامبر همان سال قراردادی هم با ایران بست تا ایران را هم در این کنسرسیوم شریک کند اما آمریکا با این استدلال که شرکتهای آمریکایی اجازه ندارند با ایران همکاری کنند آذربایجان را ناگزیر به لغو این قرارداد کرد.[۲۹]

به گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، در سال ۲۰۱۱، آذربایجان ۵۶۲ میلیارد، روسیه ۱۷ میلیارد و ترکمنستان ۱ میلیارد فوت مکعب گاز در دریای خزر استخراج کردند در حالی که ایران در دریای خزر گاز استخراج نکرد. در سال ۲۰۱۲، آذربایجان روزانه ۸۹۰ هزار بشکه، ترکمنستان ۴۶ هزار بشکه، روسیه ۶ هزار بشکه و قزاقستان ۳ هزار بشکه نفت در دریای خزر استخراج کردند در حالی که سهم جمهوری اسلامی در استخراج نفت صفر بوده‌است.[۲۹]

منابع انرژی

دریای خزر دارای ذخایر عظیمی از سوخت‌های هیدروکربنی می‌باشد. کشور جمهوری آذربایجان، عمده برداشت‌کننده منابع انرژی این دریا می‌باشد. در سال۲۰۱۲، جمهوری آذربایجان روزانه ۸۹۰ هزار بشکه نفت از حوزه جغرافیایی خود در دریای خزر استخراج می‌کرد. رتبه‌های بعدی را ترکمنستان با ۴۶ هزار بشکه، روسیه با ۶ هزار بشکه و قزاقستان با ۳ هزار بشکه نفت، به خود اختصاص می‌دهند. این در حالی است که کشور ایران، در این منطقه هیچگونه برنامه عملی در خصوص برداشت نفت و گاز تدوین نکرده‌است و تنها به مطالعه و نقشه‌برداری اکتفا کرده‌است که دلیل آن را می‌توان در اتکای ایران به منابع عظیم و قابل اتکای نفت و گاز موجود در خلیج فارس عنوان کرد.[۳۳]

این دریا از نظر منابع نفت و گاز بسیار غنی است و ذخایر نفتی آن حدود ۱۷ تا ۳۵ میلیارد بشکه برآورد می‌شود. بخشی از نفت دریاچه که از میدان نفتی باکو پایتخت جمهوری آذربایجان برداشت می‌شود از طریق خط لوله باکو-تفلیس-جیهان به سواحل مدیترانه منتقل می‌شود.[۳۴]

آلودگی

آلودگی معضلی جدی و خطرناک برای این دریای پهناور می‌باشد به‌طوری‌که با ورود سالیانه ۱۲۲ هزار و ۳۵۰ تن آلودگی از کشورهای حاشیهٔ دریای خزر به ویژه آلودگی ناشی از عملیات اکتشاف و استخراج نفت، محیط این دریا را آلوده کرده و گونه‌های زیستی این دریا را در معرض خطر جدی قرار داده‌است.[۳۵]

در کنار آلودگیهای روزافزون دریای خزر، تکثیر نوعی شانه دار مهاجم موسوم به «نمیوپسیس» در آب‌های خزر طی سالهای گذشته ضربه سنگینی بر اکوسیستم این دریا وارد کرده‌است. تکثیر این شانه دار مهاجم که از پلانکتونها تغذیه می‌کند، باعث کاهش چشمگیر پلانکتونها که منبع تغذیه ماهیهای کوچک، خصوصاً کیلکا ماهی‌ها شده و زنجیره غذایی آبزیان را به هم زده‌است. کاهش ۱۰ برابری ماهی‌های کیلکا در خزر که خود منبع تغذیه آبزیان بزرگتر هستند، باعث افت چشمگیر جمعیت ماهیان خاویاری و فک دریای خزر شده‌است. مهمان آخوندوف، رئیس انستیتوی پژوهش‌های آبزی پروری وزارت اکولوژی و منابع طبیعی جمهوری آذربایجان به خبرگزاری ترند می‌گوید که بر اساس نمودار آماری چند ساله، تعداد کیلکاها در جنوب خزر ۸ تا ۱۰ برابر و در نواحی میانی دریا ۵ تا ۶ برابر کاهش یافته‌است.[۳۶]

دگرگونی‌های حجم و سطح آب دریا در گذشته

دریای خزر امروزی باقی‌مانده دریایی است پهناور که از دریای سیاه تا دریاچه آرال گسترش داشته. این دریاچه در گذشته چند بار بخاطر رشد حجم دوباره به دریای سیاه و دریاچه آرال وصل شده. چنین حالتی آخرین بار پس از اتمام عصر یخبندان انجام شد و دریای خزر به دریای سیاه وصل شد. دریای خزر هرگز با اقیانوسها مرتبط نبوده زیرا هنگام اتحاد با دریای سیاه، این دریا به اقیانوس متصل نبوده.

مساحت دریای خزر در قرن بیستم کاهش پیدا کرده‌است:

مساحت این دریا در اوایل قرن بیستم ۴۲۰٫۰۰۰ کیلومتر مربع بود. بین سالهای ۱۹۳۰ تا ۱۹۴۱ میلادی (۱۳۰۹ تا ۱۳۲۰ خورشیدی) و ۱۹۷۰ تا ۱۹۷۷ (۱۳۴۹ تا ۱۳۵۶) سطح آب با سرعت بیش از ۱۶ سانتی‌متر در سال عقب‌نشینی کرد زیرا برداشت آب از رودخانههای تغذیه‌کننده دریا بسیار زیاد بود و آب ورودی نمی‌توانست حجم تبخیری را جایگزین کند.
از سال ۱۹۷۸ تا ۱۹۹۴ میلادی (۱۳۵۷ تا ۱۳۷۳ خورشیدی) سطح آب دوباره سریعاً رو به رشد گذاشت و ارتفاع آب سالانه بین ۵ تا ۴۰ سانتی‌متر بالا آمد، بطوری‌که آب بین ۵ تا ۲۵ کیلومتر به داخل خشکی نفوذ کرد و دو میلیون هکتار زمین نویافته زیر آب رفت.
امروزه سطح آب هنوز در حال رشد است و دانشمندان، از جمله «گ. تیتارنکو» علت آنرا نه رشد حجم آب بلکه رشد زمین دریا می‌دانند. تیتارنکو تخمین می‌زند که این رشد تا ۲۰۰ سال آینده ادامه خواهد داشت و احتمال دارد تا نیمه دوم قرن بیست و یکم سطح آب ۴۰ متر رشد کند. این امر کشورهای ساحلی را برآن داشته که کمتر در نزدیکی ساحل دریا سرمایه‌گذاری کنند. ایجاد صنایع استخراج نفت، گاز و پتروشیمی کنار این دریا ریسک بزرگی محسوب می‌شود.

نگارخانه

منابع

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ روزنامه ایران (ویژه نامه) (ویژه نامه)، ص. صفحه ۳، ۲۴ مهر ۱۳۸۶ پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک); از |مقاله= صرف‌نظر شد (کمک)
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. عنایت الله رضا، ۱۳۶۵، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، چاپ چهارم، صفحه۹۵–۱۱۴
  3. ترکستان: (دریای کاسپی یا خزر)
  4. پان تورانیسم دریای کاسپی (خزر)
  5. جادّهٔ ابریشم دریای کاسپی (خزر)
  6. تفلیس شمال غرب دریای مازندران (کاسپی)
  7. ایران در دریای کاسپین به جستجوی نفت می‌پردازد، آسیای میانه آنلاین
  8. درباره کاسپیان و دریای کاسپین، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، دوره اول، تابستان ۱۳۷۱ - شماره ۱
  9. فارسی زبانان نیز از جمله تاجیکان آن را «کاسپین» می‌نامند.، خبر آنلاین
  10. احمدی پور، زهرا (۱۳۸۷). «پهنه آبی شمال ایران: خزر یا کاسپین». مطالعات سیاسی (۱): ۳۷–۵۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳.
  11. افضلی، رسول (پاییز ۱۳۸۴). «همگرایی و واگرایی سیاسی در حوزه کاسپین و حوزه‌های پیرامونی آن». ژئوپولیتیک (۱): ۱۲۱–۱۳۴. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳.
  12. نام دریای شمال ایران، عنایت‌الله رضا، ناشر: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی سال: ۱۳۸۷، صفحه۱۳]
  13. «دریای شمال را چه بنامیم؟ خزر، مازندران یا کاسپین؟». صفحه نخست - خبرآنلاین. ۲۰۱۴-۰۹-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۹-۲۶.
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «خزر نام مناسبی نیست». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۳.
  15. ایران و ترکان در روزگار ساسانیان. عنایت الله رضا، ۱۳۶۵، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، چاپ چهارم، صفحهٔ ۱۴۵
  16. محسنی، محمدرضا ۱۳۸۹: «پان ترکیسم، ایران و آذربایجان» ، انتشارات سمرقند، ص ۱۰۳
  17. Talash online روسیه و جمهوری اسلامی
  18. Azarpadgan / آذرپادگان
  19. کتابخانهٔ دیجیتالی دید
  20. نام دریای شمال ایران، عنایت‌الله رضا، ناشر: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی سال: ۱۳۸۷، تعداد صفحه‌ها: ۱۸۰]
  21. نام دریای شمال ایران، عنایت‌الله رضا، ناشر: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی سال: ۱۳۸۷، صص ۱۴–۳۶
  22. ظل السلطان، مسعود میرزا (۱۳۶۸). کتاب خاطرات ظل السلطان سرگذشت مسعودی. به کوشش اهتمام و تصحیح حسین خدیو جم زیر نظر ایرج افشار. تهران: حروفچینی پارسا - لیتوگرافی بصیر - چاپ صنوبر. ص. صفحه ۱۴۰ جلد اول چاپ اول.
  23. (منبع: سفرنامهٔ گریگوری ملگونوف/Melgunov روسی
  24. مقاله «اسامی جغرافیایی باستانی میراث بشریت پژوهشی در مورد دو نام خلیج فارس و خزر و چالشهای فراروی.»
  25. محمدعجم، تحقیقی دربارهٔ نام دریای خزر و قزوین عربی شده از کاسپین)
  26. نام دریای شمال ایران. مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ۱۳۸۷. ص. ۷۸–۸۷. پارامتر |first1= بدون |last1= در Authors list وارد شده‌است (کمک)
  27. ۲۷٫۰ ۲۷٫۱ گزینه‌های چهارگانه تقسیم خزر،[۱] همشهری ۱۷ و ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۱
  28. ۲۸٫۰ ۲۸٫۱ ۲۸٫۲ ماهنامه علمی پیام دریا شماره۱۳۱–۱۳۳ نامهای دریای خزر و کاسپین، محمد عجم مهر-آذر ۱۳۸۳
  29. ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ ۲۹٫۲ سهیل روحانی (۱۰ نوامبر ۲۰۱۳–۱۹ آبان ۱۳۹۲). «دریای خزر و سهم ایران». بی‌بی‌سی فارسی-ناظران می‌گویند. تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  30. گزینه‌های چهارگانه تقسیم خزر، همشهری ۱۷ و ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۱
  31. نفت و گاز دریای خزر و پتانسیل‌های موجود برای ایران-خبرگزاری دانشجو-تاریخ بازدید۱۳۹۱/۰۳/۰۸
  32. خاویار خزر ثروتی بزرگتر از نفت دیپلماسی ایران
  33. صفر؛ سهم ایران از نفت خزر خبرگزاری انتخاب
  34. Caspian Sea Caspian Environment Website
    Earth from Space: The southern Caspian Sea European Space Agency
  35. هزاران تن آلایندهٔ نفتی، تهدید حیات آبزیان خزر -بی‌بی‌سی فارسی
  36. http://fa.trend.az/regions/iran/2210451.html

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

Caspian Sea
Caspian Sea from orbit.jpg
The Caspian Sea as taken by the MODIS on the orbiting Terra satellite, June 2003
Coordinates41°40′N 50°40′E / 41.667°N 50.667°E / 41.667; 50.667Coordinates: 41°40′N 50°40′E / 41.667°N 50.667°E / 41.667; 50.667
TypeEndorheic, saline, permanent, natural
Primary inflowsVolga River, Ural River, Kura River, Terek River
Primary outflowsEvaporation, Kara-Bogaz-Gol
Catchment area3,626,000 km2 (1,400,000 sq mi)[1]
Basin countriesAzerbaijan, Iran, Kazakhstan, Russia, Turkmenistan
Max. length1,030 km (640 mi)
Max. width435 km (270 mi)
Surface area371,000 km2 (143,200 sq mi)
Average depth211 m (690 ft)
Max. depth1,025 m (3,360 ft)
Water volume78,200 km3 (18,800 cu mi)
Residence time250 years
Shore length17,000 km (4,300 mi)
Surface elevation−28 m (−92 ft)
Islands26+
SettlementsBaku (Azerbaijan), Rasht (Iran), Aktaw (Kazakhstan), Makhachkala (Russia), Türkmenbaşy (Turkmenistan) (see article)
References[1]
1 Shore length is not a well-defined measure.

The Caspian Sea is the world's largest inland body of water, variously classed as the world's largest lake or a full-fledged sea. It is an endorheic basin (a basin without outflows) located between Europe and Asia, to the east of the Caucasus Mountains and to the west of the broad steppe of Central Asia. The sea has a surface area of 371,000 km2 (143,200 sq mi) (excluding the detached lagoon of Garabogazköl) and a volume of 78,200 km3 (18,800 cu mi). It has a salinity of approximately 1.2% (12 g/l), about a third of the salinity of most seawater. It is bounded by Kazakhstan to the northeast, Russia to the northwest, Azerbaijan to the west, Iran to the south, and Turkmenistan to the southeast. The Caspian Sea is home to a wide range of species and may be best known for its caviar and oil industries. Pollution from the oil industry and dams on rivers draining into the Caspian Sea have had negative effects on the organisms living in the sea.

The wide and endorheic Caspian Sea has a north–south orientation and its main freshwater inflow, the Volga River, enters at the shallow north end. Two deep basins occupy its central and southern areas. These lead to horizontal differences in temperature, salinity, and ecology. The Caspian Sea spreads out over nearly 1,200 kilometres (750 mi) from north to south, with an average width of 320 km (200 mi). It covers a region of around 386,400 km2 (149,200 sq mi) and its surface is about 27 m (89 ft) below sea level. The sea bed in the southern part reaches as low as 1,023 m (3,356 ft) below sea level, which is the second lowest natural depression on Earth after Lake Baikal (−1,180 m or −3,870 ft). The ancient inhabitants of its coast perceived the Caspian Sea as an ocean, probably because of its saltiness and large size.

Etymology

The word Caspian is derived from the name of the Caspi, an ancient people who lived to the southwest of the sea in Transcaucasia.[2] Strabo wrote that "to the country of the Albanians belongs also the territory called Caspiane, which was named after the Caspian tribe, as was also the sea; but the tribe has now disappeared".[3] Moreover, the Caspian Gates, which is the name of a region in Iran's Tehran province, possibly indicates that they migrated to the south of the sea. The Iranian city of Qazvin shares the root of its name with that of the sea. In fact, the traditional Arabic name for the sea itself is Baḥr al-Qazwin (Sea of Qazvin).[4]

In classical antiquity among Greeks and Persians it was called the Hyrcanian Ocean.[5] In Persian middle age, as well as in modern Iran, it is known as درياى خزر, Daryā-e Khazar, which was named after Khazars an ancient nomadic tribe in the region. it is also sometimes referred to as Mazandaran Sea (Persian: دریای مازندران‎) in Iran.[6]

Some Turkic peoples refer to the lake as Khazar Sea. In Turkmen, the name is Hazar deňizi, in Azeri, it is Xəzər dənizi, and in modern Turkish, it is Hazar denizi. In all these cases, the second word simply means "sea", and the first word refers to the historical Khazars who had a large empire based to the north of the Caspian Sea between the 7th and 10th centuries. Some other Turkic ethnic groups refer to the lake as Caspian Sea. In Kazakh, where it is called Каспий теңізі, Kaspiy teñizi, in Kyrgyz: Каспий деңизи (Kaspiy deñizi), in Uzbek: Kaspiy dengizi.

Renaissance European maps labelled it as Abbacuch Sea (Oronce Fine's 1531 world map), Mar de Bachu (Ortellius' 1570 map), or Mar de Sala (Mercator's 1569 map).

Old Russian sources call it the Khvalyn or Khvalis Sea (Хвалынское море / Хвалисское море) after the name of Khwarezmia.[7] In modern Russian, it is called Каспи́йское мо́ре, Kaspiyskoye more.

Physical characteristics

Formation

The Caspian Sea, like the Black Sea, is a remnant of the ancient Paratethys Sea. Its seafloor is, therefore, a standard oceanic basalt and not a continental granite body. It became landlocked about 5.5 million years ago due to tectonic uplift and a fall in sea level. During warm and dry climatic periods, the landlocked sea almost dried up, depositing evaporitic sediments like halite that were covered by wind-blown deposits and were sealed off as an evaporite sink when cool, wet climates refilled the basin. (Comparable evaporite beds underlie the Mediterranean.) Due to the current inflow of fresh water in the north, the Caspian Sea water is almost fresh in its northern portions, getting more brackish toward the south. It is most saline on the Iranian shore, where the catchment basin contributes little flow.[8] Currently, the mean salinity of the Caspian is one third that of Earth's oceans. The Garabogazköl embayment, which dried up when water flow from the main body of the Caspian was blocked in the 1980s but has since been restored, routinely exceeds oceanic salinity by a factor of 10.[9]

Geography

Area around the Caspian Sea. Yellow area indicates the (approximate) drainage area.

The Caspian Sea is the largest inland body of water in the world and accounts for 40 to 44% of the total lacustrine waters of the world.[10] The coastlines of the Caspian are shared by Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Russia, and Turkmenistan. The Caspian is divided into three distinct physical regions: the Northern, Middle, and Southern Caspian.[11] The Northern–Middle boundary is the Mangyshlak Threshold, which runs through Chechen Island and Cape Tiub-Karagan. The Middle–Southern boundary is the Apsheron Threshold, a sill of tectonic origin between the Eurasian continent and an oceanic remnant,[12] that runs through Zhiloi Island and Cape Kuuli.[13] The Garabogazköl Bay is the saline eastern inlet of the Caspian, which is part of Turkmenistan and at times has been a lake in its own right due to the isthmus that cuts it off from the Caspian.

Differences between the three regions are dramatic. The Northern Caspian only includes the Caspian shelf,[14] and is very shallow; it accounts for less than 1% of the total water volume with an average depth of only 5–6 metres (16–20 ft). The sea noticeably drops off towards the Middle Caspian, where the average depth is 190 metres (620 ft).[13] The Southern Caspian is the deepest, with oceanic depths of over 1,000 metres (3,300 ft), greatly exceeding the depth of other regional seas, such as the Persian Gulf. The Middle and Southern Caspian account for 33% and 66% of the total water volume, respectively.[11] The northern portion of the Caspian Sea typically freezes in the winter, and in the coldest winters ice forms in the south as well.[15]

Over 130 rivers provide inflow to the Caspian, with the Volga River being the largest. A second affluent, the Ural River, flows in from the north, and the Kura River flows into the sea from the west. In the past, the Amu Darya (Oxus) of Central Asia in the east often changed course to empty into the Caspian through a now-desiccated riverbed called the Uzboy River, as did the Syr Darya farther north. The Caspian also has several small islands; they are primarily located in the north and have a collective land area of roughly 2,000 km2 (770 sq mi). Adjacent to the North Caspian is the Caspian Depression, a low-lying region 27 metres (89 ft) below sea level. The Central Asian steppes stretch across the northeast coast, while the Caucasus mountains hug the western shore. The biomes to both the north and east are characterized by cold, continental deserts. Conversely, the climate to the southwest and south are generally warm with uneven elevation due to a mix of highlands and mountain ranges; the drastic changes in climate alongside the Caspian have led to a great deal of biodiversity in the region.[9]

The Caspian Sea has numerous islands throughout, all of them near the coasts; none in the deeper parts of the sea. Ogurja Ada is the largest island. The island is 37 km (23 mi) long, with gazelles roaming freely on it. In the North Caspian, the majority of the islands are small and uninhabited, like the Tyuleniy Archipelago, an Important Bird Area (IBA), although some of them have human settlements.

Hydrology

Caspian Sea near Aktau, Mangystau Region, Kazakhstan

The Caspian has characteristics common to both seas and lakes. It is often listed as the world's largest lake, although it is not a freshwater lake. It contains about 3.5 times more water, by volume, than all five of North America's Great Lakes combined. The Caspian was once part of the Tethys Ocean, but became landlocked about 5.5 million years ago due to plate tectonics.[10] The Volga River (about 80% of the inflow) and the Ural River discharge into the Caspian Sea, but it has no natural outflow other than by evaporation. Thus the Caspian ecosystem is a closed basin, with its own sea level history that is independent of the eustatic level of the world's oceans.

The level of the Caspian has fallen and risen, often rapidly, many times over the centuries. Some Russian historians[who?] claim that a medieval rising of the Caspian, perhaps caused by the Amu Darya changing its inflow to the Caspian from the 13th century to the 16th century, caused the coastal towns of Khazaria, such as Atil, to flood. In 2004, the water level was 28 metres (92 feet) below sea level.

Over the centuries, Caspian Sea levels have changed in synchrony with the estimated discharge of the Volga, which in turn depends on rainfall levels in its vast catchment basin. Precipitation is related to variations in the amount of North Atlantic depressions that reach the interior, and they in turn are affected by cycles of the North Atlantic oscillation. Thus levels in the Caspian Sea relate to atmospheric conditions in the North Atlantic, thousands of kilometres to the northwest.[citation needed]

The last short-term sea-level cycle started with a sea-level fall of 3 m (10 ft) from 1929 to 1977, followed by a rise of 3 m (10 ft) from 1977 until 1995. Since then smaller oscillations have taken place.[16]

A study by the Azerbaijan Academy of Sciences estimated that the level of the sea was dropping by more than six centimetres per year due to increased evaporation due to rising temperatures caused by climate change.[17]

Environmental degradation

The Volga River, the largest in Europe, drains 20% of the European land area and is the source of 80% of the Caspian's inflow. Its lower reaches are heavily developed with numerous unregulated releases of chemical and biological pollutants. The UN Environment Programme warns that the Caspian "suffers from an enormous burden of pollution from oil extraction and refining, offshore oil fields, radioactive wastes from nuclear power plants and huge volumes of untreated sewage and industrial waste introduced mainly by the Volga River".[17]

The magnitude of fossil fuel extraction and transport activity in the Caspian also poses a risk to the environment. The island of Vulf off Baku, for example, has suffered ecological damage as a result of the petrochemical industry; this has significantly decreased the number of species of marine birds in the area. Existing and planned oil and gas pipelines under the sea further increase the potential threat to the environment.[18]

Nature

Iran's northern Caspian Hyrcanian mixed forests are maintained by moisture captured from the Caspian Sea by the Alborz Mountain Range.

Aquatic

Flora

The rising level of the Caspian Sea between 1994 and 1996 reduced the number of habitats for rare species of aquatic vegetation. This has been attributed to a general lack of seeding material in newly formed coastal lagoons and water bodies.[citation needed]

Fauna

Most tadpole gobies (Benthophilus) are only found in the Caspian Sea basin.[19]

The Caspian turtle (Mauremys caspica), although found in neighboring areas, is a wholly freshwater species. The zebra mussel is native to the Caspian and Black Sea basins, but has become an invasive species elsewhere, when introduced. The area has given its name to several species, including the Caspian gull and the Caspian tern. The Caspian seal (Pusa caspica) is the only aquatic mammal and is endemic to the Caspian Sea, being one of very few seal species that live in inland waters, but it is different from the those inhabiting freshwaters due to the hydrological environment of the sea. A century ago the Caspian was home to more than one million seals. Today, fewer than 10% remain.[17]

Archeological studies of Gobustan petroglyphs indicate that there once had been dolphins[20] and porpoises,[21][22] or a certain species of beaked whales[23] and a whaling scene indicates large baleen whales[24] likely being present in Caspian Sea at least until when the Caspian Sea ceased being a part of the ocean system or until the Quaternary or much more recent periods such as until the last glacial period or antiquity.[25] Although the rock art on Kichikdash Mountain is assumed to be of a dolphin[26] or of a beaked whale,[23] it might instead represent the famous beluga sturgeon due to its size (430 cm in length), but fossil records suggest certain ancestors of modern dolphins and whales, such as Macrokentriodon morani (bottlenose dolphins) and Balaenoptera sibbaldina (blue whales) were presumably larger than their present descendants. From the same artworks, auks, like Brunnich's Guillemot could also have been in the sea as well, and these petroglyphs suggest marine inflow between the current Caspian Sea and the Arctic Ocean or North Sea, or the Black Sea.[26] This is supported by the existences of current endemic, oceanic species such as lagoon cockles which was genetically identified to originate in Caspian/Black Seas regions.[24]

The sea's basin (including associated waters such as rivers) has 160 native species and subspecies of fish in more than 60 genera.[19] About 62% of the species and subspecies are endemic, as are 4–6 genera (depending on taxonomic treatment). The lake proper has 115 natives, including 73 endemics (63.5%).[19] Among the more than 50 genera in the lake proper, 3–4 are endemic: Anatirostrum, Caspiomyzon, Chasar (often included in Ponticola) and Hyrcanogobius.[19] By far the most numerous families in the lake proper are gobies (35 species and subspecies), cyprinids (32) and clupeids (22). Two particularly rich genera are Alosa with 18 endemic species/subspecies and Benthophilus with 16 endemic species.[19] Other examples of endemics are four species of Clupeonella, Gobio volgensis, two Rutilus, three Sabanejewia, Stenodus leucichthys, two Salmo, two Mesogobius and three Neogobius.[19] Most non-endemic natives are either shared with the Black Sea basin or widespread Palearctic species such as crucian carp, Prussian carp, common carp, common bream, common bleak, asp, white bream, sunbleak, common dace, common roach, common rudd, European chub, sichel, tench, European weatherfish, wels catfish, northern pike, burbot, European perch and zander.[19] Almost 30 non-indigenous, introduced fish species have been reported from the Caspian Sea, but only a few have become established.[19]

Six sturgeon species, the Russian, bastard, Persian, sterlet, starry and beluga, are native to the Caspian Sea.[19] The last of these is arguably the largest freshwater fish in the world. The sturgeon yield roe (eggs) that are processed into caviar. Overfishing has depleted a number of the historic fisheries.[27] In recent years, overfishing has threatened the sturgeon population to the point that environmentalists advocate banning sturgeon fishing completely until the population recovers. The high price of sturgeon caviar—more than 1,500 Azerbaijani manats[17] (US$880 as of April 2019) per kilo—allows fishermen to afford bribes to ensure the authorities look the other way, making regulations in many locations ineffective.[28] Caviar harvesting further endangers the fish stocks, since it targets reproductive females.

Terrestrial

Flora

Many rare and endemic plant species of Russia are associated with the tidal areas of the Volga delta and riparian forests of the Samur River delta. The shoreline is also a unique refuge for plants adapted to the loose sands of the Central Asian Deserts. The principal limiting factors to successful establishment of plant species are hydrological imbalances within the surrounding deltas, water pollution, and various land reclamation activities. The water level change within the Caspian Sea is an indirect reason for which plants may not get established.

These affect aquatic plants of the Volga Delta, such as Aldrovanda vesiculosa and the native Nelumbo caspica. About 11 plant species are found in the Samur River Delta, including the unique liana forests that date back to the Tertiary period.[citation needed]

Fauna

Illustration of two Caspian tigers, extinct in the region since the 1970s.

Reptiles native to the region include spur-thighed tortoise (Testudo graeca buxtoni) and Horsfield's tortoise.

History

A map of the Caspian Sea in the mid 1700s
A New and Accurate Map of the Caspian Sea by the Soskam Sabbus & Emanuel Bowen, 1747.
Caspian Sea (Bahr ul-Khazar). 10th century map by Ibn Hawqal

The history of the Caspian sea is divided into two parts: a Miocene stage, determined by tectonic events that correlate with the closing of the Tethys Sea, and a Pleistocene stage, that includes glaciation cycles and the creation of the present Volga River. During the first stage, the Tethys Sea had evolved into the Sarmatian Lake, that was created from the modern Black Sea and south Caspian, when the collision of the Arabian peninsula with Western Asia pushed up the Kopet Dag and Caucasus Mountains, setting definitive south and west boundaries to the Caspian basin. This orogeneic movement was continuous throughout the years, while Caspian was regularly disconnecting from the Black Sea. In the late Pontian, a mountain arch rose across the south basin and divided it in the Khachmaz and Lankaran Lakes (or early Balaxani). The period of restriction to the south basin was reversed during the Akchagylian, when the lake expanded to more than three times its present area and established the first of a series of contacts with the Black Sea and with Lake Aral. A recession of the Lake Akchagyl [ru] completed stage one.[31]

The 17th-century Cossack rebel and pirate Stenka Razin, on a raid in the Caspian (Vasily Surikov, 1906)

The earliest hominid remains found around the Caspian Sea are from Dmanisi dating back to around 1.8 Ma and yielded a number of skeletal remains of Homo erectus or Homo ergaster. More later evidence for human occupation of the region came from a number of caves in Georgia and Azerbaijan such as Kudaro and Azykh Caves. There is evidence for Lower Palaeolithic human occupation south of the Caspian from western Alburz. These are Ganj Par and Darband Cave sites.

Neanderthal remains also have been discovered at a cave site in Georgia. Discoveries in the Huto cave and the adjacent Kamarband cave, near the town of Behshahr, Mazandaran south of the Caspian in Iran, suggest human habitation of the area as early as 11,000 years ago.[32][33]

The Caspian area is rich in energy resources. Oil wells were being dug in the region as early as the 10th century to reach oil "for use in everyday life, both for medicinal purposes and for heating and lighting in homes".[34][full citation needed] By the 16th century, Europeans were aware of the rich oil and gas deposits around the area. English traders Thomas Bannister and Jeffrey Duckett described the area around Baku as "a strange thing to behold, for there issueth out of the ground a marvelous quantity of oil, which serveth all the country to burn in their houses. This oil is black and is called nefte. There is also by the town of Baku, another kind of oil which is white and very precious [i.e., petroleum]."[35][full citation needed]

Greeks also called it Hyrcanian/Hyrkanian Sea (Ancient Greek: Υρκανία θάλαττα[36] and Υρκανία θάλασσα[37]).

In the 18th century, during the rule of Peter I the Great, Fedor I. Soimonov, hydrographer and pioneering explorer of the Caspian Sea charted the until then little known body of water. Soimonov drew a set of four maps and wrote Pilot of the Caspian Sea, the first report and modern maps of the Caspian, that were published in 1720 by the Russian Academy of Sciences.[38]

Today, oil and gas platforms abound along the edges of the sea.[39]

Cities

Baku, the capital of Azerbaijan is the largest city by the Caspian Sea.

Ancient

Modern

Economy

Oil pipelines in the Caspian region. September 2002

Countries on the Caspian region, such as Azerbaijan, Kazakhstan and Turkmenistan, illustrate the examples of natural-resource-based economies. A resource-based economy is defined as one where the natural resources, oil and gas, compose more than 10 percent of the particular country's GDP and 40 percent of exports.[40] All the Caspian region economies are highly dependent on the mineral wealth. The world energy markets were influenced by Azerbaijan and Kazakhstan, as they became strategically crucial in this sphere, thus attracting the largest share of FDI (foreign direct investment).

Iran has an enormous energy potential based on several specific factors. It has reserves containing 137.5 billion bbl of crude oil, the second largest in the world, producing around four million bbl/day. Additionally, Iran has an estimated 988.4 trillion cubic feet of natural gas, around 16 percent of total world reserves, which makes it to play a key role in the global energy security equation.[41]

Russia's economy ranks as the twelfth largest by nominal GDP and sixth largest by purchasing power parity in 2015.[42] Russia's extensive mineral and energy resources are the largest such reserves in the world,[43] making it the second leading producer of oil and natural gas globally.[44]

Caspian littoral states join efforts to develop infrastructure, tourism and trade in the region. The first Caspian Economic Forum was convened on August 12, 2019 in Turkmenistan and brought together representatives of Kazakhstan, Russia, Azerbaijan, Iran and Turkmenistan. The forum included several meetings of Caspian littoral countries’ ministers of economy and transport ministers.[45]

Oil and gas

Oil production using drilling platform, on the offshore of Turkmenistan
Drilling platform "Iran Khazar" in use at a Dragon Oil production platform in the Cheleken field (Turkmenistan).

The Caspian Sea region presently is a significant, but not major, supplier of crude oil to world markets, based upon estimates by BP Amoco and the U.S. Energy Information Administration, U.S. Department of Energy. The Caspian region produced an estimated 1.4–1.5 million barrels per day (bbls/day) including natural gas liquids in 2001, or 1.9% of total world output (table 1).3 More than a dozen non-Caspian countries each produce more than 1.5 million bbls/day. Caspian region production has been higher, but suffered during the collapse of the Soviet Union and the years following. Kazakhstan accounts for 55% and Azerbaijan for about 20% of current regional oil output.[46]

Caspian region oil and natural gas infrastructure. August 2013.

The world's first offshore wells and machine-drilled wells were made in Bibi-Heybat Bay, near Baku, Azerbaijan. In 1873, exploration and development of oil began in some of the largest fields known to exist in the world at that time on the Absheron Peninsula near the villages of Balakhanli, Sabunchi, Ramana, and Bibi Heybat. Total recoverable reserves were more than 500 million tons. By 1900, Baku had more than 3,000 oil wells, 2,000 of which were producing at industrial levels. By the end of the 19th century, Baku became known as the "black gold capital", and many skilled workers and specialists flocked to the city.

By the beginning of the 20th century, Baku was the centre of international oil industry. In 1920, when the Bolsheviks captured Azerbaijan, all private property – including oil wells and factories – was confiscated. Afterwards, the republic's entire oil industry came under the control of the Soviet Union. By 1941, Azerbaijan was producing a record 23.5 million tons of oil per year, and the Baku region supplied nearly 72 percent of all oil extracted in the entire Soviet Union.[34]

In 1994, the "Contract of the Century" was signed, signalling the start of major international development of the Baku oil fields. The Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline, a major pipeline allowing Azerbaijan oil to flow straight to the Turkish Mediterranean port of Ceyhan, opened in 2006.

The Vladimir Filanovsky field in the Russian section of the body of water was discovered for its wealth of oil in 2005. It is reportedly the largest discovery of oil in 25 years. It was announced in October 2016 that Lukoil would start production in this region.[47]

Transport

Baku, which is the starting point of all sea routes of Azerbaijan, is the largest port of the Caspian Sea. Azerbaijan has access to the oceans along the Caspian Sea-Volga-Volga-Don Canal, and the Don-Sea of Azov. Along with the Volga-Don Canal, the Azerbaijani vessels have the opportunity to enter the world ocean through the Volga-Baltic and White Sea-Baltic canals. Moreover, oil tankers are being transported through the Caspian Sea. Baku Sea Trade Port and Caspian Shipping Company CJSC, have a big role in the sea transportation of Azerbaijan. The Caspian Sea Shipping Company CJSC, along with the transport fleet, also includes a specialized fleet and shipyards. The transport fleet consists of 51 vessels, including 20 tankers, 13 ferries, 15 universal dry cargo vessels, 2 Ro-Ro vessels, as well as 1 technical vessel and 1 floating workshop. The specialized fleet includes 210 vessels, including 20 cranes, 25 towing and supplying vehicles, 26 passenger, two pipe-laying, six fire-fighting, seven engineering-geological, two diving and 88 auxiliary vessels.[48]

The Caspian Sea Shipping Company of Azerbaijan, which acts as a liaison in the Transport Corridor Europe-Caucasus-Asia (TRACECA), simultaneously with the transportation of cargo and passengers in the Trans-Caspian direction, also performs work to fully ensure the processes of oil and gas production at sea. This activity has a rich history. The development of the shipping industry in Azerbaijan is closely connected with the formation and progress of the oil industry. In the 19th century, the sharp increase in oil production in Baku gave a huge impetus to the development of shipping in the Caspian Sea, and as a result, there was a need to create fundamentally new floating facilities for the transportation of oil and oil products.[49]

Political issues

Many of the islands along the Azerbaijani coast continue to hold significant geopolitical and economic importance because of the potential oil reserves found nearby. Bulla Island, Pirallahı Island, and Nargin, which is still used as a former Soviet base and is the largest island in the Baku bay, all hold oil reserves.

The collapse of the Soviet Union and subsequent opening of the region has led to an intense investment and development scramble by international oil companies. In 1998, Dick Cheney commented that "I can't think of a time when we've had a region emerge as suddenly to become as strategically significant as the Caspian."[50]

A key problem to further development in the region is the status of the Caspian Sea and the establishment of the water boundaries among the five littoral states. The current disputes along Azerbaijan's maritime borders with Turkmenistan and Iran could potentially affect future development plans.

Much controversy currently exists over the proposed Trans-Caspian oil and gas pipelines. These projects would allow Western markets easier access to Kazakh oil and, potentially, Uzbek and Turkmen gas as well. Russia officially opposes the project on environmental grounds.[51] However, analysts note that the pipelines would bypass Russia completely, thereby denying the country valuable transit fees, as well as destroying its current monopoly on westward-bound hydrocarbon exports from the region.[51] Recently, both Kazakhstan and Turkmenistan have expressed their support for the Trans-Caspian Pipeline.[52]

U.S. diplomatic cables disclosed by WikiLeaks revealed that BP covered up a gas leak and blowout incident in September 2008 at an operating gas field in the Azeri-Chirag-Guneshi area of the Azerbaijan Caspian Sea.[53][54]

Territorial status

Southern Caspian Energy Prospects (portion of Iran). Country Profile 2004.
Caspian Sea, Azerbaijan

As of 2000, negotiations related to the demarcation of the Caspian Sea had been going on for nearly a decade among the states bordering the Caspian – Azerbaijan, Russia, Kazakhstan, Turkmenistan, and Iran. The status of the Caspian Sea[55] is the key problem. Access to mineral resources (oil and natural gas), access for fishing, and access to international waters (through Russia's Volga river and the canals connecting it to the Black Sea and Baltic Sea) all depend upon the outcomes of negotiations. Access to the Volga River is particularly important for the landlocked states of Azerbaijan, Kazakhstan, and Turkmenistan. This concerns Russia, because the potential traffic would use its inland waterways. If a body of water is labelled as a sea, then there would be some precedents and international treaties obliging the granting of access permits to foreign vessels. If a body of water is labelled merely as a lake, then there are no such obligations. Environmental issues are also somewhat connected to the status and borders issue.

All five Caspian littoral states maintain naval forces on the sea.[56]

According to a treaty signed between Iran and the Soviet Union, the Caspian Sea is technically a lake and was divided into two sectors (Iranian and Soviet), but the resources (then mainly fish) were commonly shared. The line between the two sectors was considered an international border in a common lake, like Lake Albert. The Soviet sector was sub-divided into the four littoral republics' administrative sectors.

Russia, Kazakhstan, and Azerbaijan have bilateral agreements with each other based on median lines. Because of their use by the three nations, median lines seem to be the most likely method of delineating territory in future agreements. However, Iran insists on a single, multilateral agreement between the five nations (as this is the only way for it to achieve a one-fifth share of the sea). Azerbaijan is at odds with Iran over some oil fields that both states claim. Occasionally, Iranian patrol boats have fired at vessels sent by Azerbaijan for exploration into the disputed region. There are similar tensions between Azerbaijan and Turkmenistan (the latter claims that the former has pumped more oil than agreed from a field, recognized by both parties as shared).

The Caspian littoral states' meeting in 2007 signed an agreement that bars any ship not flying the national flag of a littoral state from entering the sea.[57]

Negotiations among the five littoral states have been ongoing, amidst ebbs and flows, for the past 20 years, with some degree of progress being made at the fourth Caspian Summit held in Astrakhan in 2014.[58]

Caspian Summit

The Caspian Summit is a head of state-level meeting of the five littoral states.[59] The fifth Caspian Summit took place on August 12, 2018 in the Kazakh port city of Aktau.[59] The five leaders signed the ‘Convention on the Legal Status of the Caspian Sea’.[60]

Representatives of the Caspian littoral states held a meeting in the capital of Kazakhstan on September 28, 2018 as a follow-up to the Aktau Summit. The conference was hosted by the Kazakh Ministry of Investment and Development. The participants in the meeting agreed to host an investment forum for the Caspian region every two years.[61]

Convention on the legal status of the Caspian Sea

The five littoral states build consensus on legally binding governance of the Caspian Sea through Special Working Groups of a Convention on the Legal Status of the Caspian Sea.[62] In advance of a Caspian Summit, 51st Special Working Group took place in Astana in May 2018 and found consensus on multiple agreements: Agreements on cooperation in the field of transport; trade and economic cooperation; prevention of incidents on the sea; combating terrorism; fighting against organized crime; and border security cooperation.[63]

The convention grants jurisdiction over 24 km (15 mi) of territorial waters to each neighboring country, plus an additional 16 km (10 mi) of exclusive fishing rights on the surface, while the rest is international waters. The seabed, on the other hand, remains undefined, subject to bilateral agreements between countries. Thus, the Caspian Sea is legally neither fully a sea nor a lake.[64]

While the convention addresses caviar production, oil and gas extraction, and military uses, it does not touch on environmental issues.[17]

Crossborder inflow

UNECE recognizes several rivers that cross international borders which flow into the Caspian Sea.[65] These are:

River Countries
Atrek River Iran, Turkmenistan
Kura River Armenia, Azerbaijan, Georgia, Iran, Turkey
Ural River Kazakhstan, Russia
Samur River Azerbaijan, Russia
Sulak River Georgia, Russia
Terek River Georgia, Russia

Transportation

Although the Caspian Sea is endorheic, its main tributary, the Volga, is connected by important shipping canals with the Don River (and thus the Black Sea) and with the Baltic Sea, with branch canals to Northern Dvina and to the White Sea.

Another Caspian tributary, the Kuma River, is connected by an irrigation canal with the Don basin as well.

Several scheduled ferry services (including train ferries) operate on the Caspian Sea, including:

The ferries are mostly used for cargo; only the Baku–Aktau and Baku–Türkmenbaşy routes accept passengers.

Canals

As an endorheic basin, the Caspian Sea basin has no natural connection with the ocean. Since the medieval period, traders reached the Caspian via a number of portages that connected the Volga and its tributaries with the Don River (which flows into the Sea of Azov) and various rivers that flow into the Baltic Sea. Primitive canals connecting the Volga Basin with the Baltic have been constructed as early as the early 18th century. Since then, a number of canal projects have been completed.

The two modern canal systems that connect the Volga Basin, and hence the Caspian Sea, with the ocean are the Volga–Baltic Waterway and the Volga–Don Canal.

The proposed Pechora–Kama Canal was a project that was widely discussed between the 1930s and 1980s. Shipping was a secondary consideration. Its main goal was to redirect some of the water of the Pechora River (which flows into the Arctic Ocean) via the Kama River into the Volga. The goals were both irrigation and the stabilization of the water level in the Caspian, which was thought to be falling dangerously fast at the time. During 1971, some peaceful nuclear construction experiments were carried out in the region by the U.S.S.R.

In June 2007, in order to boost his oil-rich country's access to markets, Kazakhstan's President Nursultan Nazarbayev proposed a 700-kilometre (435-mile) link between the Caspian Sea and the Black Sea. It is hoped that the "Eurasia Canal" (Manych Ship Canal) would transform landlocked Kazakhstan and other Central Asian countries into maritime states, enabling them to significantly increase trade volume. Although the canal would traverse Russian territory, it would benefit Kazakhstan through its Caspian Sea ports. The most likely route for the canal, the officials at the Committee on Water Resources at Kazakhstan's Agriculture Ministry say, would follow the Kuma–Manych Depression, where currently a chain of rivers and lakes is already connected by an irrigation canal (Kuma–Manych Canal). Upgrading the Volga–Don Canal would be another option.[66]

See also

References

  1. ^ a b van der Leeden, Troise, and Todd, eds., The Water Encyclopedia. Second Edition. Chelsea F.C., MI: Lewis Publishers, 1990, p. 196.
  2. ^ Caspian Sea Archived 2008-01-07 at the Wayback Machine in Encyclopædia Britannica.
  3. ^ "Strabo. Geography. 11.3.1". Perseus.tufts.edu. Archived from the original on 2011-05-11. Retrieved 2011-04-14.
  4. ^ Iran (5th ed., 2008), by Andrew Burke and Mark Elliott, p. 28 Archived 2011-06-07 at the Wayback Machine, Lonely Planet Publications, ISBN 978-1-74104-293-1
  5. ^ Hyrcania Archived 2011-06-04 at the Wayback Machine. www.livius.org. Retrieved 2012-05-20.
  6. ^ Drainage Basins – Caspian Sea Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine. Briancoad.com. Retrieved 2012-05-20.
  7. ^ Max Vasmer, Etimologicheskii slovar' russkogo yazyka, Vol. IV (Moscow: Progress, 1973), p. 229.
  8. ^ "Sea Facts". Casp Info. Archived from the original on 2017-02-26. Retrieved 2017-02-25.
  9. ^ a b "Caspian Sea – Background". Caspian Environment Programme. 2009. Archived from the original on 3 July 2013. Retrieved 11 September 2012.
  10. ^ a b "Caspian Sea". Iran Gazette. Archived from the original on 2009-01-22. Retrieved 2010-05-17.
  11. ^ a b Hooshang Amirahmadi (2000). The Caspian Region at a Crossroad: Challenges of a New Frontier of Energy and Development. Palgrave Macmillan. pp. 112–. ISBN 978-0-312-22351-9. Archived from the original on 28 May 2013. Retrieved 20 May 2012.
  12. ^ Khain V.E. Gadjiev A.N. Kengerli T.N. (2007). "Tectonic origin of the Apsheron Threshold in the Caspian Sea". Doklady Earth Sciences. 414 (1): 552–556. Bibcode:2007DokES.414..552K. doi:10.1134/S1028334X07040149.
  13. ^ a b Henri J. Dumont; Tamara A. Shiganova; Ulrich Niermann (2004). Aquatic Invasions in the Black, Caspian, and Mediterranean Seas. Springer. ISBN 978-1-4020-1869-5. Archived from the original on 28 May 2013. Retrieved 20 May 2012.
  14. ^ A. G. Kostianoi and A. Kosarev (2005). The Caspian Sea Environment. Birkhäuser. ISBN 978-3-540-28281-5. Archived from the original on 28 May 2013. Retrieved 20 May 2012.
  15. ^ "News Azerbaijan". ann.az. Archived from the original on 12 May 2013. Retrieved 9 October 2015.
  16. ^ "Welcome to the Caspian Sea Level Project Site". Caspage.citg.tudelft.nl. Archived from the original on 2011-07-24. Retrieved 2010-05-17.
  17. ^ a b c d e "Caviar pool drains dry as Caspian Sea slides towards catastrophe". The Nation. Bangkok. Agence France-Presse. 2019-04-18. Archived from the original on 2019-04-17. Retrieved 2019-04-18.
  18. ^ "Caspian Environment Programme". caspianenvironment.org. Archived from the original on 13 April 2010. Retrieved 30 October 2012.
  19. ^ a b c d e f g h i Naseka, A.M. and Bogutskaya, N.G. (2009). "Fishes of the Caspian Sea: zoogeography and updated check-list". Zoosystematica Rossica 18(2): 295–317.
  20. ^ Фараджева, Малахат (2015). "Культурно-исторический контекст археологического комплекса Гобустан". Российская Археология. № 4: 50–63. Archived from the original on 2019-02-21. Retrieved 2019-02-20 – via Acedemia.edu.
  21. ^ "The Caspian Sea". All The Sea. Archived from the original on 2015-01-04. Retrieved 2015-01-16.
  22. ^ "Masuleh". Archived from the original on 2015-01-19. Retrieved 2015-01-16.
  23. ^ a b Gallagher R. (2012). "Azerbaijan: Land of Fire and Flood – Ancient Mariners and a Deluged Landscape – Rock Art Evidence of a Marine Inflow". The Official Graham Hancock Homepage. Archived from the original on 2015-11-18. Retrieved 2015-11-18.
  24. ^ a b Gallagher, R. "The Ice Age Rise and Fall of the Ponto Caspian: Ancient Mariners and the Asiatic Mediterranean". Documentlide.com. Archived from the original on 2017-02-02. Retrieved 2017-01-23.
  25. ^ "Gobustan Petroglyphs – Methods & Chronology". The Smithsonian Institution. Archived from the original on 2015-04-28. Retrieved 2015-01-19.
  26. ^ a b "Gobustan Petroglyphs – Subject Matter". The Smithsonian Institution. Archived from the original on 2015-04-28. Retrieved 2015-01-19.
  27. ^ C. Michael Hogan. "Overfishing". Encyclopedia of Earth. eds. Sidney Draggan and Cutler Cleveland. National Council for Science and the Environment, Washington DC
  28. ^ "Fishing Prospects". Iran Daily. 2007-01-14. Archived from the original on 2008-09-05. Retrieved 2012-05-20.
  29. ^ a b c d Heptner, V.G., Sludskij, A.A. (1992) [1972]. Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mammals of the Soviet Union. Volume II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats)]. Washington DC: Smithsonian Institution and the National Science Foundation. pp. 1–732. Archived from the original on 2017-10-20. Retrieved 2017-04-10.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  30. ^ a b c d Humphreys, P., Kahrom, E. (1999). Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran Archived 2016-04-30 at the Wayback Machine. Images Publishing, Avon.
  31. ^ Dumont, H. J. (December 22, 2003). "The Caspian Lake: History, biota, structure, and function". Limnology and Oceanography. 43 (1): 44–52. Bibcode:1998LimOc..43...44D. doi:10.4319/lo.1998.43.1.0044. ISSN 0024-3590.
  32. ^ "Major Monuments" Archived May 14, 2011, at the Wayback Machine. Iranair.com. Retrieved 2012-05-20.
  33. ^ "Safeguarding Caspian Interests". Archived from the original on 2009-06-03. Retrieved 2016-02-07.. iran-daily.com (2006-11-26)
  34. ^ a b "The Development of the Oil and Gas Industry in Azerbaijan Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine". SOCAR
  35. ^ "Back to the Future: Britain, Baku Oil and the Cycle of History Archived 2007-09-29 at the Wayback Machine". SOCAR
  36. ^ "Strabo, Geography, § 2.5.14". Archived from the original on 2019-04-13. Retrieved 2019-03-30.
  37. ^ "Cosmas Indicopleustes, Christian Topography, §132". Archived from the original on 2017-04-22. Retrieved 2019-03-30.
  38. ^ "Fedor I. Soimonov". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 29 November 2014. Retrieved 9 October 2015.
  39. ^ "Caspian Sea Map, Caspian Sea Location Facts History, Major Bodies of Water". World Atlas. September 29, 2015. Archived from the original on December 22, 2017. Retrieved December 19, 2017.
  40. ^ Kalyuzhnova, Y. (2008). Economics of the Caspian Oil and Gas Wealth: Companies, Governments, Policies. Springer. ISBN 978-0-230-22755-2.
  41. ^ Kalyuzhnova, Y. (2008). Economics of the Caspian Oil and Gas Wealth: Companies, Governments, Policies. Springer. ISBN 978-0-230-22755-2.
  42. ^ "Report for Selected Countries and Subjects". www.imf.org. Archived from the original on 2018-09-18. Retrieved 2018-12-05.
  43. ^ "Commission of the Russian Federation for UNESCO". www.unesco.ru. Archived from the original on 2011-03-23. Retrieved 2018-12-05.
  44. ^ "The World Factbook — Central Intelligence Agency". www.cia.gov. Archived from the original on 2016-03-15. Retrieved 2018-12-05.
  45. ^ "The Astana Times". astanatimes.com. 2019-08-13.
  46. ^ Geld, Bernard (April 9, 2002). "Caspian Oil and Gas: Production and Prospects" (PDF). wvvw.iwar.org.uk. Archived from the original (PDF) on December 6, 2018. Retrieved 2018-12-05.
  47. ^ "LUKOIL starts up V. Filanovsky in the Caspian Sea". October 31, 2016. Archived from the original on November 3, 2016. Retrieved November 2, 2016.
  48. ^ "Volume of oil tanker transportation in Caspian Sea to increase". AzerNews.az. 2018-05-01. Archived from the original on 2018-12-06. Retrieved 2018-12-05.
  49. ^ "Caspian Sea-Black Sea Transport". Georgia Today on the Web. Archived from the original on 2018-12-06. Retrieved 2018-12-05.
  50. ^ "The Great Gas Game Archived 2007-06-08 at the Wayback Machine", Christian Science Monitor (2001-10-25)
  51. ^ a b Sergei Blagov, "Russia Tries to Scuttle Proposed Trans-Caspian Pipeline Archived 2007-06-10 at the Wayback Machine", Eurasianet (2006-03-27)
  52. ^ "Russia Seeking To Keep Kazakhstan Happy Archived 2008-05-12 at the Wayback Machine", Eurasianet (2007-12-10)
  53. ^ Tim Webb (2010-12-15). "WikiLeaks cables: BP suffered blowout on Azerbaijan gas platform". The Guardian. London. Archived from the original on 2010-12-16. Retrieved 2013-03-26.
  54. ^ Walt, Vivienne (2010-12-18). "WikiLeaks Reveals BP's 'Other' Offshore Drilling Disaster". Time. Archived from the original on 2013-03-25. Retrieved 2013-03-26.
  55. ^ Khoshbakht B. Yusifzade. "8.3 The Status of the Caspian Sea – Dividing Natural Resources Between Five Countries". Azer.com. Archived from the original on 2010-02-02. Retrieved 2010-05-17.
  56. ^ "The great Caspian arms race", Foreign Policy, June 2012, archived from the original on 2014-10-09, retrieved 2017-03-06
  57. ^ "Russia Gets Way in Caspian Meet". Archived from the original on 2008-01-20. Retrieved 2007-10-28.CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)[failed verification]
  58. ^ Nicola Contessi (April 2015), "Traditional Security in Eurasia: The Caspian caught between Militarisation and Diplomacy", The RUSI Journal, 160 (2), pp. 50–57, doi:10.1080/03071847.2015.1031525
  59. ^ a b "Five Leaders Attend Caspian Summit". RadioFreeEurope RadioLiberty. Archived from the original on 2018-08-13. Retrieved 2018-08-13.
  60. ^ "Five states sign convention on legal status of Caspian Sea". SOTT. Archived from the original on 2018-08-13. Retrieved 2018-08-13.
  61. ^ "Caspian Sea states to host sea-related investment forum every two years". astanatimes.com. 2018-10-03. Archived from the original on 2019-04-25. Retrieved 2019-04-25.
  62. ^ "Are the Littoral States Close to Signing an Agreement on the Legal Status of the Caspian Sea?". The Jamestown Foundation. Archived from the original on 2018-07-13. Retrieved 2018-07-13.
  63. ^ "The working group agreed on the provisional agenda of the Caspian summit and the draft of final document". caspianbarrel.org. Archived from the original on 2018-07-13. Retrieved 2018-07-13.
  64. ^ "Is the Caspian a sea or a lake?". The Economist. 2018-08-16. Archived from the original on 2018-08-19. Retrieved 2018-08-20.
  65. ^ "Drainage basing of the Caspian Sea" (PDF). unece.org. Archived (PDF) from the original on 2009-07-31. Retrieved 2012-03-12.
  66. ^ Caspian Canal Could Boost Kazakh Trade Archived 2009-01-19 at the Wayback Machine Business Week (2007-07-09)

External links