دریاکوه پالینورو
| پالینورو | |
|---|---|
 | |
| بیشترین ژرفا | ۷۰ متر (۲۳۰ فوت) |
| موقعیت | |
| موقعیت | دریای تیرنی |
| مختصات جغرافیایی | ۳۹°۲۹′۰۴″ شمالی ۱۴°۴۹′۴۴″ شرقی / ۳۹٫۴۸۴۴۴°شمالی ۱۴٫۸۲۸۸۹°شرقی[۱] |
کوهدریایی پالینورو یک دریاکوه در دریای تیرنی است. این کوهدریایی مجموعهای کشیده به طول ۵۰–۷۰ کیلومتر (۳۱–۴۳ مایل) از آتشفشانها در شمال جزایر آئولیان است که دارای چندین کالدرای بالقوه میباشد. کمعمقترین نقطهٔ آن در عمق ۸۰–۷۰ متر (۲۶۰–۲۳۰ فوت) قرار دارد و در دورههایی از پایین بودن سطح دریا به صورت جزیره نمایان بوده است. پالینورو در ۸۰۰ هزار سال گذشته فعال بوده و احتمالاً منشأ یک لایه آذرآوار حدود ۱۰ هزار ساله در ایتالیا است. فعالیت زمینلرزهای در این کوهدریایی همچنان ادامه دارد و میتواند خطری بالقوه برای تسونامی بهشمار آید. فعالیت آتشفشانی آن احتمالاً با فرورانش دریای ایونی در بخش شرقی مرتبط است.
در کوهدریایی پالینورو فعالیت پراکندهٔ آبگرمایی مشاهده میشود که منجر به تشکیل کانسارهای سولفیدی در بستر دریا شده است. این کانسارها میتوانند بهعنوان منبعی برای سنگ معدنهای حاوی فلزات کمیاب مورد استفاده قرار گیرند. دولت ایتالیا این کوهدریایی را بهعنوان یک منطقه حفاظتشده اعلام کرده است، جایی که زیستگاه جلبکها و مرجانهای آبعمیق محسوب میشود.
جغرافیا و ژئومورفولوژی
[ویرایش]پالینورو در شمال جزایر آئولیان در دریای تیرنی قرار دارد. کوهدریایی مارسیلی در حدود ۳۰ کیلومتر (۱۹ مایل) جنوبغربی پالینورو و کوهدریایی گلابرو در حدود ۲۹ کیلومتر (۱۸ مایل) شرق آن واقع شده است.[۲] کوهدریایی پالینورو یکی از بزرگترینها در دریای تیرنی بهشمار میرود[۳] و با نام «پالینورو-استرابو» نیز شناخته میشود.[۱]
ارتفاع این کوهدریایی حدود ۳ کیلومتر (۱٫۹ مایل) است.[۴] شکل آن کشیده بهصورت شرقی-غربی، با طولی بین ۵۰ کیلومتر (۳۱ مایل)[۵] تا ۹۰ کیلومتر (۵۶ مایل)[۶] و پهنایی حدود ۲۵ کیلومتر (۱۶ مایل) میباشد.[۷] ساختار آن نامتقارن است؛ شیبهای شمالی ملایمتر بوده و تا عمق ۱٬۸۰۰ متر (۵٬۹۰۰ فوت) ادامه مییابند، در حالیکه دامنههای جنوبی پرشیبترند.[۸] شواهدی از لغزشهای تودهای بهویژه در دامنهٔ جنوبی کوهدریایی[۹] و همچنین گسلهایی با روند شرقی-غربی دیده میشود.[۱۰]
این کوهدریایی از پانزده آتشفشان مجزا تشکیل شده است.[۶] یک کالدرا نعلاسبی در بخش غربی آن قرار دارد،[۴][۱۱] که عرضی در حدود ح. ۸ کیلومتر (۵٫۰ مایل) دارد. این ساختار احتمالاً با فروپاشی بخشی از کوه مرتبط بوده و سپس تحتتأثیر فرسایش و فعالیتهای آتشفشانی مجدد در لبههای خود تغییر یافته است. در سمت غرب آن، در انتهای آتشفشان، کالدرای دیگری به عرض تقریبی ح. ۴ کیلومتر (۲٫۵ مایل) و پرشده با رسوبات قرار دارد.[۱۲][۱۳] در بخش شرقی پالینورو نیز یک کالدرای بالقوهٔ دیگر وجود دارد که آن هم با رسوبات پر شده است،[۹] و در کنار آن یک دهانهٔ فرسایشنیافته مشاهده میشود.[۱۴]
در ناحیهٔ مرکزی پالینورو،[۱۵] و همچنان در بخش شرقی، منطقهٔ قله قرار دارد:[۱۶] دو مخروط تخت موسوم به «مخروطهای پیوتر»[۵] با عرض تقریبی ۸۰۰ متر (۲٬۶۰۰ فوت) و ۲٬۵۰۰ متر (۸٬۲۰۰ فوت). مخروط کوچکتر[۱۷][۱۸] تا عمق ۸۰ متر (۲۶۰ فوت)-۷۰ متر (۲۳۰ فوت) زیر سطح دریا بالا میآید؛[۱۹] و این نقطه، کمعمقترین بخش پالینورو محسوب میشود.[۴] این مخروطهای تخت بر اثر فرسایش شکل گرفتهاند و دارای تراس دریایی هستند که احتمالاً در دورههایی ایجاد شدهاند که سطح دریا بسیار پایینتر بوده و قلهٔ پالینورو از آب بیرون آمده است.[۱۲] در سطح این مخروطها شیارها،[۲۰] صخرههای سنگی و بقایای دهانههای آتشفشانی دیده میشود.[۱۷] با این حال، صخرههای سنگی در بخش مرکزی پالینورو اندک هستند و بیشتر سطح آن با رسوبات پوشیده شده است.[۲۱]
زمینشناسی
[ویرایش]صفحه آفریقا و صفحه اوراسیا در سراسر مدیترانه بهسمت هم در حرکتاند و این امر باعث فعالیتهای تکتونیکی در منطقه شده است،[۲۲] از جمله فرورانش دریای ایونی (فرورانش کالابری) و جابهجایی شرقی این فرورانش.[۲۳] بخش جنوبی دریای تیرنی یک حوضه پشتکمانی است[۸] که حدود ۱۱ میلیون سال پیش در پی گسترش پوستهای[۲۲] در پشت فرورانش در حال حرکت به سمت شرق ایونی شکل گرفت،[۲۳] و سامانهای ژئودینامیکی پیچیده بهشمار میرود.[۲۴] این منطقه شامل چندین آتشفشان است، از جمله قوس آتشفشانی جزایر آئولیان که بر اثر فرورانش ایونی پدید آمده، کوهدریایی مارسیلی که ظاهراً بر روی ساختاری شبیه ریفت تشکیل شده، و پالینورو که منشأ آن نامشخص است اما احتمالاً با فرورانش نیز ارتباط دارد.[۸] یک فرضیه در سال ۲۰۱۷، آتشفشانی بودن پالینورو و کوهدریاییهای مجاور (بهجز مارسیلی) را به بالاآمدگی گوشته آستنوسفری در زیر حاشیه شمالی منطقه فرورانش کالابری و همچنین در زیر پلیت در حال فروروند ایونی نسبت میدهد.[۲۵]
این کوهدریایی ممکن است در مرز میان حوضه اقیانوسی مارسیلی در جنوب و شیب قارهای[۸] و حوضه رسوبی خلیج سالرنو در شمال قرار داشته باشد.[۲۲] گسل امتدادلغز شرقی-غربی که کوهدریایی پالینورو بر روی آن شکل گرفته است[۱۴][۲۶] ممکن است مرز شمالی منطقه فرورانش کالابری باشد[۱۶] (که به آن «انتشارگر لبهٔ فرورانش-امتدادلغز» گفته میشود)[۲۷] و این خطواره از طریق کوهدریاییهای گلابرو، انوتریو و اوویدیو ادامه یافته[۲۸] و سپس در خشکی بهصورت خط کترینو-روسّانو امتداد پیدا میکند.[۱۴] این خطواره همچنین بهنظر میرسد که یک حوزهٔ شمالی پایدار از دید تکتونیکی را از حوزهٔ جنوبی که بهآرامی در حال بالا آمدن است جدا میکند.[۲۹] خطوارهٔ دیگری با روند شمالشرقی نیز وجود دارد که در خشکی بهصورت خطواره پالینورو-سنتآرکانجلو ادامه مییابد.[۳۰]
ترکیب
[ویرایش]عملیات برداشت نمونههایی از بازالت و بازالتیک آندزیت بهدست داده است،[۱۱] که یک مجموعه سنگی کالکآلکالن را مشخص میکند.[۳۱] فنوکریستها شامل پلاژیوکلاز و پیروکسن هستند.[۳۲]
زیستشناسی
[ویرایش]انبوه و وسیع مرجانهای آبعمیق[۳۳] و جلبک آهکی بر روی پالینورو رشد میکنند؛ دومی بهویژه در اطراف قله. خیارهای دریایی، خارپشت دریایی ملون،[۳۴] نماتودها،[۳۵] سابلییدها، کرمهای سرپولید، خرچنگ خاردار، اسفنجها، خانهشکوفهها، آبدزدک دریایی و گورگونیان زرد نیز در آنجا زیست میکنند. در دامنههای پایینتر، جلبکها کمتر و اسفنجها بیشتر میشوند و مرجان سیاه در بیشترین عمقها غالب است. دلفینها، ماهیها و کوسهها نیز بخشی از زیستجامعه پالینورو هستند. نشانههایی از تأثیرات انسانی مانند قلابهای رهاشده و کلنیهای مرجانی آسیبدیده بر اثر برداشت نیز مشاهده شده است.[۳۴] فسیلهای جلبک، دوکفهایها، بریوزوآها، مرجانها، خارپوستها، گاستروپودها، صدفها و لولههای کرمی آهکی نیز از پالینورو برداشت شدهاند.[۳۶][۳۷] هنگامی که پالینورو در دورههای یخبندان بهصورت جزیرهای سر برآورده بود، ممکن است بهعنوان سکوی گذرگاهی برای گیاهان عمل کرده باشد.[۳۸] این کوهدریایی هنوز به منطقه نوری دریا میرسد و امکان رشد جلبکها را فراهم میآورد.[۳۹]
رسوبات هیدروحرارتی کوچک بهشکل دودکش، با تشک میکروبی پوشیده شدهاند[۴۰] و بوتههایی از کرم لولهای در آنجا دیده میشود.[۴۱] با این حال، وسیلههای کنترل از راه دور اجتماعات قابلتوجهی مرتبط با دریچههای هیدروحرارتی شناسایی نکردهاند.[۴۲] ایتالیا پالینورو را در قالب پروژه اروپایی ناتورا ۲۰۰۰ بهعنوان یک منطقه حفاظتشده اعلام کرده است.[۴۳]
تاریخچه فوران
[ویرایش]پالینورو بین ۸۰۰٬۰۰۰ تا ۳۰۰٬۰۰۰ سال پیش فعال بوده است.[۲۲] رشد این کوهدریایی احتمالاً طولانیمدت و پیچیده بوده[۵] و بهنظر میرسد تمایزی آشکار میان بخش شرقی و غربی آن وجود دارد، و نیمه شرقی ممکن است همچنان فعال باشد.[۴۴] بررسیهای مغناطیسی نشان میدهد که در نیمه شرقی پالینورو گدازههای تازه وجود دارد، در حالی که نیمه غربی شواهدی از دگرسانی هیدروحرارتی را نشان میدهد.[۴۵]
لایه خاکستر آتشفشانی PL-1 که در هسته رسوبیهای دریایی و در خشکی در ایتالیا شناسایی شده، به پالینورو نسبت داده میشود.[۴] این لایه به ۸۰۴۰ پیش از میلاد تاریخگذاری شده است[۴۶] و ممکن است زمانی خارج شده باشد که پالینورو در دوره آخرین عصر یخبندان بهصورت جزیرهای سر برآورده بود و سطح دریا پایینتر بود.[۴۷]
فعالیتهای اخیر و خطرات
[ویرایش]پالینورو یا بخش جنوبشرقی آن ممکن است همچنان فعال باشد، چرا که زمینلرزههای آتشفشانی میان پالینورو و ساحل کالابریا شناسایی شدهاند.[۴۸] همچنین زمینلرزههایی در عمق کم، احتمالاً مرتبط با فعالیت هیدروحرارتی، ثبت شده است.[۴۹] ریززمینلرزهها در عمق ۱۰–۱۶ کیلومتر (۶٫۲–۹٫۹ مایل) ممکن است نشانگر منطقهای برای ذخیره گداخته باشند.[۵۰]
ساختمانهای آتشفشانی اغلب ناپایدار بوده و در معرض لغزشهای تودهای قرار دارند، و آتشفشانهای زیردریایی یا آتشفشانهای نزدیک دریا میتوانند باعث تسونامیهای ویرانگری شوند، مانند تسونامی تنگه سوندا (۲۰۱۸) که بر اثر فروپاشی آتشفشان آنک کراکاتوا رخ داد و ۴۳۷ نفر را کشت.[۵۱] کوهدریایی پالینورو شواهدی از ناپایداری گذشته نشان میدهد – از جمله فروپاشیهایی که پس از حداکثر یخبندان اخیر حدود ۱۸٬۰۰۰ تا ۲۰٬۰۰۰ سال پیش رخ دادهاند،[۵۲] و لرزهخیزی و فعالیتهای هیدروحرارتی – که تمایل به تضعیف ساختمان آتشفشانی دارند – میتوانند به فروپاشیهای آینده در این آتشفشان منجر شوند،[۴۹] بهویژه در دامنه جنوبی پرشیب آن.[۵۳] برخی سناریوهای فروپاشی[۵۴] میتوانند امواجی به ارتفاع چند متر ایجاد کنند که سواحل سیسیل و کامپانیا را دربرگیرند.[۵۵]
فعالیت هیدروحرارتی و رسوبات
[ویرایش]انتشارهای پراکنده هیدروحرارتی در پالینورو شناسایی شدهاند،[۵۶] که دودکشهای کوچک،[۴۰] سنگهای رنگگرفته،[۲۱] ستونکهایی با ارتفاع ۳۰ سانتیمتر (۱۲ اینچ)[۵۷] و گلهای گرم (>۶۰ درجه سلسیوس (۱۴۰ درجه فارنهایت)) با رسوبات سولفیدی-سولفاتی را تشکیل میدهند.[۵۸] دریچههای هیدروحرارتی در سمت غربی پالینورو، پیرامون کالدرای نعلاسبی شکل قرار دارند، در حالی که رسوبات دریچههای هیدروحرارتی در سراسر ساختمان آتشفشانی پراکندهاند.[۵۹] دریچههای اطراف کالدرای نعلاسبی ممکن است با حاشیههای کالدرا منطبق باشند و بنابراین تحت کنترل ساختاری باشند.[۶۰] رسوبات هیدروحرارتی تازه در اطراف قله، که در دوره سطح پایین دریا دچار فرسایش شده بود، نشانگر فعالیت هیدروحرارتی در طول هولوسن هستند.[۶۱] دریچههای فعال با ناهنجاریهای شیمیایی در ستون آب همراهاند،[۶۲] و کشتیها از بوی سولفید هیدروژن بالای بخش شرقی پالینورو گزارش دادهاند.[۶۳]
فعالیت هیدروحرارتی مسئول رسوبگذاری باریت، گالن، پیریت و اسفالریت در قالب رسوبات سولفیدی-سولفاتی است.[۶۴] کانیهای اضافی گزارششده شامل براوویت، کالکوپیریت، کوولین، انارژیت، مارکازیت، لوزونیت، ملنیکویت، تنانیت، وورزیت و سولفوسالتهای حاوی سرب و نقره هستند. رسوبات سولفیدی معمولاً ظاهری ژلمانند دارند[۴۱][۶۵] و شامل فسیلهای باکتریاییاند،[۶۶] که نشان میدهد فعالیت میکروبی نقش عمدهای در شکلگیری آنها داشته است.[۶۷] این رسوبات در لایههایی به ضخامت چند متر دیده میشوند،[۴۱] اغلب توسط رسوبات مدفون شدهاند[۵۶] و در نزدیکی دریچههای هیدروحرارتی قرار دارند.[۴۰] چنین رسوبات سولفیدی عظیم بستر دریا منبع بالقوهای برای فلزات پایه و گرانبها هستند و از این رو توجه علمی را به خود جلب کردهاند.[۶۸] سایر کانیهای گزارششده در پالینورو شامل بیسموتینیت، تلوریدهای بیسموت، استیبنیت و ردی از طلا، ایندیوم، نقره[۶۹][۷۰][۷۱] و گوگرد است.[۷۲]
پوستهها و گرهکهای حاوی آهن و منگنز نیز در پالینورو دیده میشوند،[۵] که احتمالاً تحت تأثیر فعالیت هیدروحرارتی[۶۲] پس از گذار از فعالیت هیدروحرارتی دمای بالا (که سولفیدها را جایگذاری کرد) به دمای پایینتر شکل گرفتهاند.[۷۳] آنها اغلب در مجاورت رسوبات سولفیدیای یافت میشوند که دودکشها را تشکیل میدهند.[۷۴] این پوستهها و گرهکها شامل منگنات بهعلاوه آراگونیت، کلسیت، کلینوپیروکسن، ایلیت، موسکوویت، پلاژیوکلاز و کوارتز هستند.[۷۵] پوستههای آهن-منگنز دارای پتانسیل تجاریاند.[۵۷]
منابع
[ویرایش]- 1 2 3 Würtz 2015, p. 113.
- ↑ Würtz 2015, p. 143.
- ↑ Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 404.
- 1 2 3 4 GVP 2022, General Information.
- 1 2 3 4 Passaro et al. 2010, p. 131.
- 1 2 Marani et al. 2024, p. 1.
- ↑ Innangi et al. 2016, p. 736.
- 1 2 3 4 Caratori Tontini, Cocchi & Carmisciano 2009, p. 11.
- 1 2 Passaro et al. 2010, p. 133.
- ↑ Passaro et al. 2010, p. 139.
- 1 2 Caratori Tontini, Cocchi & Carmisciano 2009, p. 12.
- 1 2 Passaro et al. 2010, p. 132.
- ↑ Ligi et al. 2014, p. 14.
- 1 2 3 Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 412.
- ↑ Innangi et al. 2016, p. 738.
- 1 2 Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 406.
- 1 2 Ligi et al. 2014, p. 15.
- ↑ Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 408.
- ↑ Caratori Tontini, Cocchi & Carmisciano 2009, p. 14.
- ↑ Passaro et al. 2011, p. 231.
- 1 2 Petersen & Monecke 2009, p. 12.
- 1 2 3 4 Passaro et al. 2010, p. 130.
- 1 2 Ligi et al. 2014, p. 5.
- ↑ Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 403.
- ↑ Cocchi et al. 2017, p. 9.
- ↑ Gallotti et al. 2020, p. 3.
- ↑ Cocchi et al. 2017, p. 2.
- ↑ Cocchi et al. 2017, p. 3.
- ↑ Passaro et al. 2011, p. 236.
- ↑ Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 413.
- ↑ Innangi et al. 2016, p. 737.
- ↑ Colantoni et al. 1981, p. M6.
- ↑ Fanelli et al. 2017, p. 966.
- 1 2 Würtz 2015, pp. 156–157.
- ↑ Rosli et al. 2018, p. 20.
- ↑ Eckhardt et al. 1997, p. 184.
- ↑ Kidd & Ármannson 1979, p. 72.
- ↑ Hilpold et al. 2011, p. 535.
- ↑ Würtz 2015, p. 14.
- 1 2 3 Ligi et al. 2014, p. 19.
- 1 2 3 Petersen et al. 2007.
- ↑ Würtz 2015, p. 157.
- ↑ Angiolillo et al. 2021, p. 17.
- ↑ Passaro et al. 2010, p. 137.
- ↑ Caratori Tontini, Cocchi & Carmisciano 2009, p. 15.
- ↑ GVP 2022, Eruption History.
- ↑ Siani et al. 2004, p. 2496.
- ↑ Passaro et al. 2010, pp. 130–131.
- 1 2 Gallotti et al. 2020, p. 2.
- ↑ Cocchi et al. 2017, p. 8.
- ↑ Gallotti et al. 2020, p. 1.
- ↑ Gallotti et al. 2020, p. 5.
- ↑ Marani et al. 2024, p. 6.
- ↑ Gallotti et al. 2020, p. 11.
- ↑ Gallotti et al. 2020, p. 8.
- 1 2 Safipour et al. 2017, p. 4.
- 1 2 Würtz 2015, p. 156.
- ↑ Petersen & Monecke 2009, p. 6.
- ↑ Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 409.
- ↑ Ligi et al. 2014, p. 20.
- ↑ Ligi et al. 2014, p. 21.
- 1 2 Milano, Passaro & Sprovieri 2012, p. 410.
- ↑ Petersen & Monecke 2009, p. 26.
- ↑ Eckhardt et al. 1997, p. 181.
- ↑ Tufar 1991, p. 267.
- ↑ Tufar 1991, p. 282.
- ↑ Tufar 1991, p. 290.
- ↑ Safipour et al. 2017, p. 2.
- ↑ Iyer et al. 2012, p. 301.
- ↑ Fuchs, Hannington & Petersen 2019, p. 796.
- ↑ Ladenberger et al. 2015, p. 63.
- ↑ Dekov et al. 2024, p. 2.
- ↑ Eckhardt et al. 1997, p. 195.
- ↑ Eckhardt et al. 1997, pp. 179٬181.
- ↑ Eckhardt et al. 1997, p. 186.