دریاچه مهارلو

مختصات: ۲۹°۲۷′۲۷٫۰″ شمالی ۵۲°۴۸′۲۲٫۹″ شرقی / ۲۹٫۴۵۷۵۰۰°شمالی ۵۲٫۸۰۶۳۶۱°شرقی / 29.457500; 52.806361
از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دریاچهٔ مهارلو
Maharlu lake by tasnim.jpg
موقعیتایران، فارس
دهستان کوهنجان، دهستان مهارلو، دهستان کفترک، دهستان قره‌باغ
مختصات۲۹°۲۷′۲۷٫۰″ شمالی ۵۲°۴۸′۲۲٫۹″ شرقی / ۲۹٫۴۵۷۵۰۰°شمالی ۵۲٫۸۰۶۳۶۱°شرقی / 29.457500; 52.806361
درون‌شارش‌های کلانرودخانهٔ خشک، رودخانهٔ سروستان و رودخانهٔ سلطان‌آباد
برون‌شارش‌های کلانتبخیر
کشورهای حوضه ایران
بیشترین درازا۲۸ کیلومتر
بیشترین پهنا۱۵ کیلومتر
مساحتِ رو۶۰۰ کیلومتر مربع- ۲۳۰ مایل مربع
بیشترین ژرفا۳ متر (۹٫۸ فوت)
ارتفاع سطح۱٬۵۰۰ متر- ۴٬۹۰۰ فوت

دریاچهٔ مَهارلو که به نام‌های مهلو، مهلویه،[۱] ماهلویه،[۲] جنکال و دریاچهٔ نمک نیز شناخته می‌شود، از دریاچه‌های استان فارس در ایران است. این دریاچه در ۲۰ کیلومتری جنوب شرق شیراز میان این شهر و سروستان قرار گرفته و مساحت آن ۶۰۰ کیلومتر مربع است. بیشترین طول این دریاچه ۲۸ کیلومتر و بیشترین عرض آن ۱۵ کیلومتر است و ژرفای آن در عمیق‌ترین بخش به ۳ متر می‌رسد.

سه رودخانه فصلی خشک شیراز، سلطان‌آباد و سروستان دریاچهٔ مهارلو را تغذیه می‌کنند. مهم‌ترین گونهٔ پرنده این دریاچه فلامینگو است. آنقوت، تنجه، کاکایی و گیلانشاه، سلیم، آبچلیک، حواصیل، اردک سبز و مرغابی دیگر پرندگان ساکن دریاچهٔ مهارلو هستند. آب این دریاچه بسیار شور و از نوع کلرید سدیم، منیزیم و سولفات سدیم است و در فصل‌های خشک سال، یکی از کانسارهای بزرگ نمک ایران به شمار می‌رود. به دلیل شوری بالا هیچ گونه ماهی در این دریاچه زندگی نمی‌کند. در گوشه و کنار محیط آن نیز می‌توان گونه‌های مختلف دوزیستان، خزندگان و پستانداران را یافت.

نام[ویرایش]

تصویر ماهواره‌ای آژانس فضایی اروپا از دریاچه مهارلو و شیراز

نام این دریاچه، برگرفته از نام روستای مهارلو از توابع سروستان است که در مجاورت آن قرار گرفته‌است.

اصطخری این دریاچه را «جنکان» نامیده و ابوالفداء و ابن‌بطوطه آن را «جمکان» نوشته‌اند. در فارسنامه ابن بلخی و جغرافیای حمدالله مستوفی ماهلویه نوشته شده و اکنون آن را دریاچه «ماهلو» گویند.[۳]

جغرافیا[ویرایش]

این دریاچه با ابعاد ۲۸ در ۱۵ کیلومتر و مساحت ۶۰۰ کیلومتر مربع در ارتفاع ۱٬۴۶۱ متری از سطح دریا در ۲۰ کیلومتری جنوب‌شرقی شهر شیراز و در باختر دریاچهٔ بختگان قرار گرفته‌است. دریاچهٔ مهارلو خاوری‌ترین بخش جلگهٔ شیراز است.[۴] مهارلو دارای آبی بسیار شور است و در فصل‌های خشکی یکی از کانسارهای بزرگ نمک ایران به‌شمار می‌آید. فرآوری نمک از این دریاچه توسط مجتمع استحصال نمک وابسته به پتروشیمی شیراز انجام می‌شود.[۵] آب این دریاچه از نوع کلرید سدیم- منیزیم و سولفات سدیم است و در فصل‌های خشک سال، یکی از کانسارهای بزرگ نمک ایران محسوب می‌شود.

سه رودخانه فصلی سلطان‌آباد، سروستان و رودخانهٔ خشک دریاچهٔ مهارلو را تغذیه می‌کنند. رودخانهٔ خشک، رودخانه‌ای فصلی است که از شهر شیراز می‌گذرد و بیشتر آب سیلاب را در هنگام وقوع بارش‌های شدید به بستر دریاچه می‌رساند. آب دریاچه به‌طور معمول در پایان تابستان تبخیر می‌شود و بستر سفید دریاچه را در معرض دید قرار می‌دهد. در اواسط تابستان و به دلیل میزان تبخیر بالا و غلظت نمک، آب دریاچه در نتیجه جزر و مد قرمز در دریاچه قرمز مایل به قرمز می‌شود. آب چند چشمه نیز عمدتاً از قسمت‌های غربی و شمالی وارد این دریاچه می‌شوند.

از کوه‌های مشرف به دریاچه می‌توان به کوه قلعهٔ گریخته، کوه شرقی و کوه شمالی اشاره کرد. از روستاهای گردشگری پیرامون این دریاچه نیز می‌توان مهارلو، محمودآباد، بکت، برم شور علیا، قنبری، دوبنه، انجیره و اعلاالدوله را نام برد.

خشکی[ویرایش]

این دریاچه در سال‌های اخیر دو دوره شاهد خشکی عمده بود. در خشکسالی سال ۱۳۸۷ حدود ۹۰ درصد دریاچهٔ مهارلو خشک شد و از این دریاچه به غیر از نیزارها و تالاب‌های اقماری چیزی به‌جا نماند. در پی این خشکسالی از جمعیت ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار قطعه‌ای پرنده فلامینگو در دریاچهٔ مهارلو در سال ۱۳۸۷ خورشیدی تنها حدود ۵ هزار فلامینگو باقی ماند. این دریاچه در سال ۱۳۹۵ خورشیدی نیز به‌طور صد در صد خشک شد و کلانشهر شیراز را در خطر طوفان‌های نمک و ریزگردهای کشنده قرار داد.[۶] کارشناسان خشکی دریاچه را به سبب ساخت دو سد درودزن و سیوند می‌دانستند که در بالادست دریاچه جای دارند.[۷]

محیط زیست[ویرایش]

نمایی از فلامینگوهای دریاچه

دریاچه مهارلو پناهگاه حیات‌وحش و زیستگاه پرندگان مهاجر به‌شمار می‌رود. این پرندگان در صورت مساعد بودن شرایط زیست تا اواسط پاییز در مناطق تالابی فارس از جمله دریاچه مهارلو می‌مانند. مهم‌ترین گونهٔ پرنده این دریاچه فلامینگو است. شور بودن آب دریاچه مهارلو موجب سازگاری این پرنده می‌شود؛ چراکه غذای اصلی فلامینگوها سخت‌پوستی شور پسند به نام آرتمیا است و در آب مهارلو فراوان یافت می‌شود.[۸] علاوه بر فلامینگوها پرندگانی چون آنقوت، تنجه، انواع کاکایی و همچنین گیلانشاه بزرگ، سلیم کوچک، انواع آبچلیک‌ها، حواصیل، اردک سبز و مرغابی در این تالاب زندگی می‌کنند.

به دلیل شوری بیش از حد آب و همچنین تکثیر بیش از حد جلبک قرمز رنگ در آن هیچگونه ماهی در این دریاچه زندگی نمی‌کند. در گوشه و کنار محیط آن می‌توان خزندگانی نظیر مارمولک، سوسمار، مار و لاک پشت را مشاهده کرد. برخی از دوزیستان نیز در مجاورت دریاچه زندگی می‌کنند. در اطراف دریاچه همچنین گونه‌های متنوعی از جانوران همچون شغال، گربه وحشی، کفتار و روباه نیز مشاهده می‌شوند.[۸]

رنگ صورتی[ویرایش]

نمایی از دریاچهٔ صورتی‌رنگ مهارلو

این دریاچه در فصل‌های پرآب به رنگ آبی است.[۹] با افزایش دما و تبخیر که با پایین آمدن سطح آب دریاچه همراه است، شوری و غلظت نمک دریاچه نیز افزایش یافته و باعث رشد جلبک‌هایی به نام دونالیلا سالینا می‌شود. این جلبک‌ها نوعی ماده بتا کاروتن از خود ترشح می‌کنند که موجب تغییر رنگ آب دریاچه به صورتی می‌شود.[۱۰][۸] این پدیده معمولاً در اردیبهشت‌ماه رخ می‌دهد.[۹]

جلبک دونالیلا سالینا بر خلاف تصور عموم سمی و خطرناک نیست[۹] و از آن در صنعت غذایی، تولید دارو و لوازم آرایشی به‌عنوان رنگ‌دانه استفاده می‌شود. این جلبک همچنین غذای نوعی سخت‌پوست آب شور به نام آرتمیا است که در آب دریاچه مهارلو نیز زندگی می‌کند. پرندگانی چون فلامنیگو از آرتمیا تغذیه می‌کنند. آرتمیا در صنعت پرورش ماهی اهمیت بالایی دارد و در پرورش ماهی‌های خاویار، زینتی و میگو از آن استفاده می‌کنند و در صادرات نیز سود سرشاری از آن به دست می‌آید.

برخی به اشتباه قرمزی آب دریاچه مهارلو را ناشی از رشد کشند قرمز یا آب‌سرخه می‌دانند. کشند قرمز در آب‌های آزاد و مناطقی همچون خلیج فارس و دریای عمان رشد می‌کند و دریاچه مهارلو شرایط زیست کشند قرمز را ندارد.[۱۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. [۱]
  2. فارسنامهٔ ابن بلخی
  3. لسترینج، گای (۱۳۹۳). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. تهران: علمی و فرهنگی. ص. ۲۷۱. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۴۴۵-۱۰۵-۸.
  4. آفتاب
  5. پایان‌نامه: بررسی منابع نمک دریاچهٔ مهارلو و ناخالصی‌های آن بایگانی‌شده در ۱ اکتبر ۲۰۰۷ توسط Wayback Machine / امیررضا باستانی؛ به راهنمایی: ناصر طالب بیدختی.
  6. خبرگزاری ایسنا بایگانی‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine، سرویس: اجتماعی - محیط‌زیست، ۱۳۸۷/۰۶/۰۱، ۰۸-۲۲-۲۰۰۸، کد خبر: ۸۷۰۶–۰۰۲۴۲، بازدید: اوت ۲۰۰۸.
  7. «دریاچه مهارلو؛ قلمرو صورتی فلامینگوها». امرداد.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ «دریاچه مهارلو». علی بابا.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ «دریاچه مهارلو شیراز». درناتریپ.
  10. «دریاچه مهارلو کجا است و چرا رنگ آن صورتی است». دوات آنلاین. ۱۵ شهریور ۱۳۹۹.
  11. «عامل رنگ صورتی و قرمز دریاچه مهارلو شیراز چیست؟». چمدان. ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۸.