درگاه:فلسفه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

صفحه اصلی   رده‌ها و موضوعات   درگاه‌ها و پروژه‌ها

درگاه فلسفه


اندیشه‌گر تندیسی اثر مجسمه‌ساز فرانسوی آگوست رودن است، که مردی را در تعمقی موقّر با کشمکش‌های درونی قوی نشان می‌دهد؛ و معمولاً برای اشاره به فلسفه به کار می‌رود.

واژه فلسفه ریشه در کلمه یونانی آرخه به معنی بذر دارد. در واقع فلسفه به دنبال کشف ماده المواد عالم است که جهان هستی از چه چیز به وجود آمده‌است. همچنین واژهٔ فلسفه به معنای دوستداری خِرَد نیز هست و ریشهٔ یونانی (به یونانی: φιλοσοφία) دارد که سپس به عربی و فارسی راه یافته‌است. فلسفه در تلقی سنتی، مطالعهٔ مسائل کلی و اساسی پیرامون موضوعاتی چون وجود، آگاهی، ارزش‌ها، خرد، ذهن و زبان است؛ که وجه افتراق آن با راه‌های دیگر پرداختن به پرسش‌های اساسی این چنینی (راه‌هایی نظیر عرفان و اسطوره)، رویکرد نقّادانه و معمولاً سازمان‌یافتهٔ فلسفه، و تکیه‌اش بر استدلال‌های عقلانی است. در این تعبیر، فلسفه همانا مطالعهٔ واقعیت است، اما نه جنبه‌ای از واقعیت که پیش‌تر علوم گوناگون بدان پرداخته‌اند. پرسش‌هایی که نه تجربی‌اند و نه ریاضی به فلسفه واگذار می‌شوند. همه نمی‌پذیرند که چنین پرسش‌های وانهاده‌ای وجود دارند. در تعبیری دیگر، فلسفه همانا بررسی عمل توجیه است، و به نقّادی توجیهی که ما از دعاوی خود به دست می‌دهیم، می‌پردازد. به باور گروهی دیگر از فیلسوفان نیز، فلسفه تحلیل مفاهیمی است که در ذهنیّات و تفکرات ما نقش اساسی دارند.

نوشتار پیشنهادی

تندیسی از سقراط، نگهداری در موزهٔ ملّی باستان‌شناسی ناپل

محاکمه سقراط فیلسوف بزرگ یونان، یکی از مشهورترین محاکمه‌ها طی تاریخ است. او که با شعار به خود بپرداز همشهریان آتنی‌اش را تشویق می‌کرد تا خدایانشان، ارزش‌هایشان و خودشان را مورد پرسش و ارزیابی قرار دهند؛ در سال ۳۹۹ پیش از میلاد، به فاسد کردن جوانان متهم شد. اتهام دیگر او بی‌اعتقادی به خدایان بود. سقراط را به دادگاه فراخواندند و قضّات مجازات مرگ را برای سقراط خواستار شدند.

افلاطون شاگرد او، در رساله‌های آپولوژی، کریتون و فایدون به شرح زندگی و محاکمهٔ استادش پرداخته‌است. بر اساس آنچه افلاطون که خود در جلسهٔ دادگاه حاضر بوده، در رسالهٔ آپولوژی نوشته است؛ در ابتدا اتهام سقراط به او فهمانده می‌شود و سپس سقراط در مقام دفاع از خود برمی‌آید. او منکر آن است که جوانان را فاسد کرده باشد. سقراط شرح می‌دهد که نه تنها عموم مردم بلکه معبد دلفی او را داناترین افراد بشر دانسته، در حالی که تنها علمی که او دارد؛ علم به جهل خویشتن و ناچیزی علم بشر در برابر علم خداست.

سقراط می‌گوید که او منکر خدایان آتن است، خود به خدایی یگانه باور دارد. او تعلیم فلسفه را وظیفه‌ای می‌داند که از سوی خدا به او محوّل شده و او اطاعت خدا را بر اطاعت مردم ترجیح می‌دهد. پس از پایان این خطابه، قضّات حکم به سرکشیدن جام زهر صادر می‌کنند، و سقراط خطابه‌ای نهایی ایراد می‌کند که در آن بیش از پیش، از اعتقادش به زندگی پس از مرگ سخن می‌گوید. در نهایت، در حالی که شاگردانش پیشنهاد فرار به او می‌دهند، او مرگ را به فرار ترجیح می‌دهد.

بیشتر...

گفتاورد

«آن‌کس که با هیولا می‌جنگد، باید مراقب باشد که خود بدل به هیولا نشود. اگر مدتی طولانی به پرت‌گاهی بنگری، پرت‌گاه نیز به تو چشم می‌دوزد.»

نیچه


[نیازمند منبع]

فیلسوفان سرشناس

Köpfe-1.jpgافلاطونارسطوتوماس اکویناسرنه دکارتجان لاک



Köpfe-2.jpgدیوید هیومایمانویل کانتهگلشوپنهاورکی‌یرکگورنیچه

نوشتارهای برگزیده

زندگی‌نامهٔ پیشنهادی

Kant gemaelde 1.jpg

ایمانوئل کانت (به آلمانی: Immanuel Kant) (زاده ۲۲ آوریل ۱۷۲۴ - درگذشتهٔ ۱۲ فوریه ۱۸۰۴) چهره محوری در فلسفه جدید است. وی تجربه گرایی و عقل گرایی ابتدایی مدرن را در هم آمیخت، و تا به امروز تأثیر مهم وی در مابعدالطبیعه، معرفت‌شناسی، اخلاق، فلسفه سیاسی، زیبایی شناسی و دیگر حوزه‌ها ادامه دارد. ایده بنیادین «فلسفه نقدی» کانت به ویژه در نقدهای سه‌گانه وی «نقد عقل محض»، «نقد عقل عملی»، و «نقد قوه حکم»، «خودآیینی انسان» است. وی استدلال می‌کند که فاهمه انسان، منشأ قوانین عمومی طبیعت است که تشکیل دهنده همه تجربه ماست؛ و عقل انسان است که قانون اخلاقی را به ما می‌دهد که این قانون، مبنای ما برای باور به خدا، آزادی، و جاودانگی است؛ بنابراین، شناخت علمی، اخلاق، و باور دینی متقابلاً سازگار و مورد اطمینانند زیرا همه آنها متکی به بنیان یکسان «خودآیینی» انسانند، که به علاوه، انسان براساس جهان نگری غایت‌شناسانه حکم تأملی، غایت نهایی طبیعت است. او هم‌چنین یکی از فیلسوفان کلیدی روشنگری است و فلسفهٔ وی از اندیشه‌های مسلط بر نیمهٔ نخست سدهٔ نوزدهم است. ادامه...

نگارهٔ برگزیده

آیا می‌دانستید؟

آیا می‌دانستید...
  • ... که هراکلیتوس پایداری و ثبات در عنصرهای جهان را رد می‌کرد و معتقد بود همه چیز در جهان در سیلان است؛ تا آنجا که وی گفته‌است: "هیچکس نمی‌تواند در یک رودخانه دوبار گام بنهد".
  • ... که طبق باور اگزیستانسیالیست‌ها زندگی بی‌معناست مگر اینکه خود شخص به آن معنا دهد؛ این بدین معناست که ما خود را در زندگی می‌یابیم، آنگاه تصمیم می‌گیریم که به آن معنا یا ماهیت دهیم.
  • ... که نظریه فلسفی سهروردی (شیخ اشراق ) این بود که هستی غیر از نور چیزی نیست و هر چه در جهان است و بعد از این به وجود می‌آید نور می‌باشد. منتها بعضی از نورها رقیق است و برخی غلیظ و برخی از انوار ذرات پراکنده دارد و پاره‌ای دیگر دارای ذرات متراکم است.
  • ... که جبرگرایی، تعیین‌گرایی یا دترمنیسم یک نظریه فلسفی است که بر طبق آن هر رویدادی از جمله رفتارها و کنش‌های انسان، به صورتعِلّی (علت و معلول) بدست زنجیرهٔ پیوسته‌ای از رخدادهای پیشین به‌طور کامل تعیین شده‌است. به عبارت دیگر بر اساس جبرگرایی، سیستم جهان دارای نظمی عِلّی و جبری می‌باشد که سرانجام آن تنها به یک نتیجه واحد منتهی خواهد شد.
  • ... که راسیونالیسم یا خِرَدگرایی یا عقل‌گرایی یا مکتب اصالت عقل، به معنی تکیه بر اصول عقلی و منطقی در اندیشه، رفتار و گفتار است.
  • ... که واقع‌گرایی یا رئالیسم، یک مکتب فلسفی است که ادّعا دارد بین علم و معلوم، قابلیت تطابق، وجود دارد؛ یعنی علم می‌تواند جهان را همان گونه که واقعاً هست، توصیف کند.
  • ... که مابعدالطبیعه یا متافیزیک یا متاگیتیک شاخه‌ای از فلسفهاست که به پژوهش دربارهٔ چیستی و کُنه وجود، زندگی وجهان به عنوان یک کل می‌پردازد.متافیزیک را ریشهٔ فلسفه می‌دانند؛ بدین معنا که فیلسوفان نخستین عمدتاً به این حوزه از فلسفه می‌پرداخته‌اند.
  • ... که ایدئالیسم یا آرمان گرایی نام مجموعه‌ای از دیدگاه‌های فلسفی با این مدّعاست که ایده‌ها موضوع حقیقی معرفت هستند؛ ایده‌ها بر اشیا مقدم‌اند و این ایده‌ها هستند که امکانِ بودن را برای اشیا فراهم می‌کنند.

درگاه‌های وابسته

درگاه‌های وابسته
Sciences exactes.svg Psi2.svg Klepsydra-pt.svg
دانش روان‌شناسی تاریخ

در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا

The Philosophy Portal
a portal for Wikipedia's
philosophy resources,
17,374 articles in English.
Article · Category · Glossary · Outline · WikiProject Categories · Featured content · A–Z index

Introduction to Philosophy

The Thinker, a statue by Auguste Rodin, is often used to represent philosophy.

Philosophy (from Greek: φιλοσοφία, philosophia, 'love of wisdom') is the study of general and fundamental questions about existence, knowledge, values, reason, mind, and language. Such questions are often posed as problems to be studied or resolved. The term was probably coined by Pythagoras (c. 570 – 495 BCE). Philosophical methods include questioning, critical discussion, rational argument, and systematic presentation.

Classic philosophical questions include: "Is it possible to know anything?", and if so, "Can we prove it?" Philosophers also pose more practical and concrete questions such as: "Is there a best way to live?", "Is it better to be just, even if one could get away with being unjust?", 'do humans have free will?'

Historically, philosophy encompassed all bodies of knowledge. From the time of Ancient Greek philosopher Aristotle to the 19th century, "natural philosophy" encompassed astronomy, medicine, and physics. For example, Newton's 1687 Mathematical Principles of Natural Philosophy later became classified as a book of physics.

In the 19th century, the growth of modern research universities led academic philosophy and other disciplines to professionalize and specialize. In the modern era, some investigations that were traditionally part of philosophy became separate academic disciplines, including psychology, sociology, linguistics, and economics. Other investigations closely related to art, science, politics, or other pursuits remained part of philosophy. For example, is beauty objective or subjective? Are there many scientific methods or just one? Is political utopia a hopeful dream or hopeless fantasy?

Major subfields of academic philosophy include metaphysics, which is concerned with the fundamental nature of existence and reality; epistemology, which studies the nature of knowledge and belief; ethics, which is concerned with moral value; and logic, which studies the rules of inference that allow one to deduce conclusions from true premises. Other notable subfields include philosophy of science, political philosophy, aesthetics, philosophy of language, and philosophy of mind.

Read More

Symbol support vote.svg Good article - show another

This is a Good article, an article that meets a core set of high editorial standards.

Title page of a Song dynasty (c. 1100) edition of the I Ching

The I Ching or Yi Jing (Chinese: 易經; pinyin: Yìjīng; Mandarin pronunciation: [î tɕíŋ] (About this soundlisten)), usually translated as Book of Changes or Classic of Changes, is an ancient Chinese divination text and among the oldest of the Chinese classics. With more than two and a half millennia's worth of commentary and interpretation, the I Ching is an influential text read throughout the world, providing inspiration to the worlds of religion, philosophy, literature, and art. Originally a divination manual in the Western Zhou period (1000–750 BC), over the course of the Warring States period and early imperial period (500–200 BC) it was transformed into a cosmological text with a series of philosophical commentaries known as the "Ten Wings". After becoming part of the Five Classics in the 2nd century BC, the I Ching was the subject of scholarly commentary and the basis for divination practice for centuries across the Far East, and eventually took on an influential role in Western understanding of Eastern thought.

The I Ching is used in a type of divination called cleromancy, which uses apparently random numbers. Six numbers between 6 and 9 are turned into a hexagram, which can then be looked up in the text, in which hexagrams arranged in an order known as the King Wen sequence. The interpretation of the readings found in the I Ching is a matter of centuries' debate, and many commentators have used the book symbolically, often to provide guidance for moral decision making as informed by Confucianism, Taoism and Buddhism. The hexagrams themselves have often acquired cosmological significance and been paralleled with many other traditional names for the processes of change such as yin and yang and Wu Xing. Read more...

Selected article of the week

The dictatorship of the proletariat is a term employed by Karl Marx in his 1875 Critique of the Gotha Program that refers to a transition period between capitalist and communist society "in which the state can be nothing but the revolutionary dictatorship of the proletariat". The term refers to a concentration of power in which rule by the proletariat (working class) would supplant the current political situation controlled by the bourgeoisie (propertied class). It does not refer to the repressive situation associated with the contemporary meaning of the term "dictatorship."

Before 1875, Marx said little about what in practice would characterize a “dictatorship of the proletariat,” believing that planning in advance the details of a future socialist system constituted the fallacy of "utopian socialism." Thus, Marx used the term very infrequently.

Academic Branches of Philosophy

Philosophy ponders the most fundamental questions humankind has been able to ask. These are increasingly numerous and over time they have been arranged into the overlapping branches of the philosophy tree:

  • Aesthetics: What is art? What is beauty? Is there a standard of taste? Is art meaningful? If so, what does it mean? What is good art? Is art for the purpose of an end, or is "art for art's sake?" What connects us to art? How does art affect us? Is some art unethical? Can art corrupt or elevate societies?
  • Epistemology: What are the nature and limits of knowledge? What is more fundamental to human existence, knowing (epistemology) or being (ontology)? How do we come to know what we know? What are the limits and scope of knowledge? How can we know that there are other minds (if we can)? How can we know that there is an external world (if we can)? How can we prove our answers? What is a true statement?
  • Ethics: Is there a difference between ethically right and wrong actions (or values, or institutions)? If so, what is that difference? Which actions are right, and which wrong? Do divine commands make right acts right, or is their rightness based on something else? Are there standards of rightness that are absolute, or are all such standards relative to particular cultures? How should I live? What is happiness?
  • Logic: What makes a good argument? How can I think critically about complicated arguments? What makes for good thinking? When can I say that something just does not make sense? Where is the origin of logic?
  • Metaphysics: What sorts of things exist? What is the nature of those things? Do some things exist independently of our perception? What is the nature of space and time? What is the relationship of the mind to the body? What is it to be a person? What is it to be conscious? Do gods exist?
  • Political philosophy: Are political institutions and their exercise of power justified? What is justice? Is there a 'proper' role and scope of government? Is democracy the best form of governance? Is governance ethically justifiable? Should a state be allowed? Should a state be able to promote the norms and values of a certain moral or religious doctrine? Are states allowed to go to war? Do states have duties against inhabitants of other states?

List articles

Icon-notepad.svg

Categories

Selected philosopher of the week

Roger Bacon 1214-1294

Roger Bacon (c.12141294), also known as Doctor Mirabilis (Latin: "astounding teacher"), was one of the most famous Franciscan friars of his, or, indeed, any time. He was an English philosopher who placed considerable emphasis on empiricism, and has been presented as one of the earliest advocates of the modern scientific method in the West; though later studies have emphasized his reliance on occult and alchemical traditions. He was intimately acquainted with the philosophical and scientific collections of the Arab world which, having conquered the ancient centers of knowledge of Syria and Egypt, controlled access to many works of antiquity.

Related Academic Fields

Educational Books icon.png

Miscellaneous

Wikipedia Philosophy Resources

Oxygen480-categories-applications-education-miscellaneous.svg

Internet Philosophy Resources

Did you know

Portrait of Francisco de Vitoria

Sebastian Petrycy's tomb effigy in Kraków

Rāmabhadrācārya meditating on the banks of Mandakini river during a Payovrata. He is seated in the Sukhasana pose with fingers folded in the Chin Mudra.

  • …that Jagadguru Rāmabhadrācārya (pictured), a blind Hindu religious leader, has observed nine Payovrata, a six-month diet of only milk and fruits, per the fifth verse of the Dohāvalī composed by Tulasidāsa, which says that chanting the name of Rāma subsisting on a diet of milk and fruits for six months will result in all the auspiciousness and accomplishments in one's hand?

Topics

Selected picture

General images

The following are images from various Philosophy-related articles on Wikipedia.

Task forces

Tasks

SmallSocrates.png

  • Falsificationism Looking for comments on lead.
  • Optimism should have a separate page that focuses on the philosophical idea of optimism and distinguishes the philosophical view from "positive thinking" and other everyday uses of the word.
  • Philosophy of social science, has some okay points but requires elaboration on Wittgenstein and Winch, perhaps other linguistic critiques, whether logical positivist or postmodernist.
  • Exchange value needs to be redone, it shouldn't be under 'Marxist theory'- although it's an important component of Marxist theory it's also vital for all economics. That said the article's weight on Marx is also absurd.
  • German Idealism and the articles related to it may need to be rewritten or expanded to avoid undue weight on Arthur Schopenhauer.
  • Protected values first section confuses right action and values and needs a copy edit, moving and wikifying
  • Quality (philosophy) needs a more clear explanation.
  • Socratic dialogues could do with some tidying and clarification. See the talk page for one suggested change.
  • Problem of universals: The introductory definition is (perhaps) fixed. But, the article is poor. Check out the German version.
  • Teleology: the article is shallow and inconsistent.
  • Existentialism: the quality of this article varies wildly and is in desperate need of expert attention.
  • Analytic philosophy This is a very major topic, but still has several sections which are stubs, and several topics which are not covered.
  • Lifeworld A philosophical concept that seems to have fallen exclusively into the hands of the sociologists. Could use some attention; it's a major and complex issue in phenomenology.
  • Perception Needs the attention of philosophically minded Wikipedians. This is only the start of an overhaul of perception and related articles.

Associated Wikimedia

The following Wikimedia Foundation sister projects provide more on this subject:

Wikibooks
Books

Commons
Media

Wikinews 
News

Wikiquote 
Quotations

Wikisource 
Texts

Wikiversity
Learning resources

Wikivoyage 
Travel guides

Wiktionary 
Definitions

Wikidata 
Database

Wikispecies 
Species

Sources

Portals

Purge server cache