درگاه:فلسفه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

صفحه اصلی   رده‌ها و موضوعات   درگاه‌ها و پروژه‌ها

درگاه فلسفه


اندیشه‌گر تندیسی اثر مجسمه‌ساز فرانسوی آگوست رودن است، که مردی را در تعمقی موقّر با کشمکش‌های درونی قوی نشان می‌دهد؛ و معمولاً برای اشاره به فلسفه به کار می‌رود.

واژه فلسفه ریشه در کلمه یونانی آرخه به معنی بذر دارد. در واقع فلسفه به دنبال کشف ماده المواد عالم است که جهان هستی از چه چیز به وجود آمده‌است. همچنین واژهٔ فلسفه به معنای دوستداری خِرَد نیز هست و ریشهٔ یونانی (به یونانی: φιλοσοφία) دارد که سپس به عربی و فارسی راه یافته‌است. فلسفه در تلقی سنتی، مطالعهٔ مسائل کلی و اساسی پیرامون موضوعاتی چون وجود، آگاهی، ارزش‌ها، خرد، ذهن و زبان است؛ که وجه افتراق آن با راه‌های دیگر پرداختن به پرسش‌های اساسی این چنینی (راه‌هایی نظیر عرفان و اسطوره)، رویکرد نقّادانه و معمولاً سازمان‌یافتهٔ فلسفه، و تکیه‌اش بر استدلال‌های عقلانی است. در این تعبیر، فلسفه همانا مطالعهٔ واقعیت است، اما نه جنبه‌ای از واقعیت که پیش‌تر علوم گوناگون بدان پرداخته‌اند. پرسش‌هایی که نه تجربی‌اند و نه ریاضی به فلسفه واگذار می‌شوند. همه نمی‌پذیرند که چنین پرسش‌های وانهاده‌ای وجود دارند. در تعبیری دیگر، فلسفه همانا بررسی عمل توجیه است، و به نقّادی توجیهی که ما از دعاوی خود به دست می‌دهیم، می‌پردازد. به باور گروهی دیگر از فیلسوفان نیز، فلسفه تحلیل مفاهیمی است که در ذهنیّات و تفکرات ما نقش اساسی دارند.

نوشتار پیشنهادی

ایمانویل کانت از مهم‌ترین نظریه‌پردازان در فلسفهٔ اخلاق

فلسفه اخلاق شاخه‌ای است از فلسفه که به استدلال درباره پرسش‌های بنیادین اخلاقیات می‌پردازد. درستی و نادرستی امور، شناخت امور خیر و شر، و باز شناسی فضایل، مسائل بنیادین اخلاق را تشکیل می‌دهند. پرسش از این مسائل بنیادین منجر به شکل‌گیری دو حوزه نظری می‌شود: فرا اخلاق و اخلاق هنجاری؛ فلسفه اخلاق این دو حوزه را شامل می‌شود.

فلسفه اخلاق یکی از رویکردهای علم اخلاق است و بدون در نظر گرفتن نقش و اهمیت آن و پیش کشیدن سؤالاتی که این حوزه از فلسفه مطرح می‌کند نمی‌توان فهم کاملی از اخلاق و اخلاقیات کسب کرد. نهایتاً فلسفه اخلاق در شرایط بحرانی یا فوری بیش از دیگر علوم انتزاعی به دادمان نخواهد رسید اما مطمئناً اصول و مسائل اخلاقی که توسط فلسفه اخلاق مورد بررسی قرار می‌گیرند می‌توانند به صورت پیشینی بسیار از رخداد‌ها را ممکن یا غیر ممکن سازند. به این معنا که ساختار شکل گرفته اخلاقی پیرامون ما (به عنوان دستاورد اندیشه و فلسفه اخلاق)، رخ دادن امور را از صافی اخلاقیات حاکم رد می‌کند و در نتیجه شناخت این محیط اخلاقی به ما در تصمیم گیری‌های موقعی مان کمک فراوان خواهد رساند.

فلسفه اخلاق مانند هر شاخه دیگری از فلسفه، برای پاسخ دادن به سؤالات پیش رویش به تبیین و توضیح پاره ای مسائل می پردازد. این مسائل می توانند مخصوص اخلاق باشند یا می توانند مسائلی باشند که هم در اخلاق و هم در علوم دیگر مورد بررسی است. اصولاً فلسفه اخلاق رابطه نزدیکی با فلسفه سیاسی، فلسفه حقوق، جامعه شناسی و روان شناسی دارد؛ در نتیجه بعضی از مسائل فلسفه اخلاق مسائل حوزه‌های مذکور نیز هستند.

بیشتر...

گفتاورد

«دین به اتکای قداست‌اش و قانون به استناد شکوه و عظمت‌اش، سعی دارند خود را از نقّادی دور نگه دارند. اما با این کار فقط باعث بدگمانی می‌شوند و نمی‌توانند انتظارِ احترامی بی‌شایبه از ما داشته‌باشند.»

ایمانویل کانت


فیلسوفان سرشناس

Köpfe-1.jpgافلاطونارسطوتوماس اکویناسرنه دکارتجان لاک



Köpfe-2.jpgدیوید هیومایمانویل کانتهگلشوپنهاورکی‌یرکگورنیچه

نوشتارهای برگزیده

زندگی‌نامهٔ پیشنهادی

ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا، مشهور به ابوعلیِ سینا، ابن سینا و پور سینا (زادهٔ ۳۵۹ ه‍.ش در بخارا – درگذشتهٔ ۲ تیر ۴۱۶ در همدان، ۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی[۱۱])،[۱۲][۱۳][۱۴] همه‌چیزدان،[۱۵] پزشک، ریاضی‌دان، منجم، فیزیک‌دان، شیمی‌دان، روان‌شناس، جغرافی‌دان، زمین‌شناس، شاعر، منطق دان و فیلسوف[۱۶] ایرانی[۲][۳][۴][۵][۱۷] و از مشهورترین و تاثیرگذارترینِ فیلسوفان و دانشمندان ایران‌زمین است که به ویژه به دلیل آثارش در زمینه فلسفه ارسطویی و پزشکی اهمیت دارد. وی نویسنده کتاب شفا یک دانشنامه علمی و فلسفی جامع است و القانون فی الطب یکی از معروف‌ترین آثار تاریخ پزشکی استادامه...

نگارهٔ برگزیده

Plato - Allegory of the Cave.png

تمثیل غار افلاطون. در این تمثیل افلاطون به واقعی نبودن محسوسات، و واقعی بودن مُثُل می‌پردازد.

آیا می‌دانستید؟

آیا می‌دانستید...
  • ... که هراکلیتوس پایداری و ثبات در عنصرهای جهان را رد می‌کرد و معتقد بود همه چیز در جهان در سیلان است؛ تا آنجا که وی گفته‌است: "هیچکس نمی‌تواند در یک رودخانه دوبار گام بنهد".
  • ... که طبق باور اگزیستانسیالیست‌ها زندگی بی‌معناست مگر اینکه خود شخص به آن معنا دهد؛ این بدین معناست که ما خود را در زندگی می‌یابیم، آنگاه تصمیم می‌گیریم که به آن معنا یا ماهیت دهیم.
  • ... که نظریه فلسفی سهروردی (شیخ اشراق ) این بود که هستی غیر از نور چیزی نیست و هر چه در جهان است و بعد از این به وجود می‌آید نور می‌باشد. منتها بعضی از نورها رقیق است و برخی غلیظ و برخی از انوار ذرات پراکنده دارد و پاره‌ای دیگر دارای ذرات متراکم است.
  • ... که جبرگرایی، تعیین‌گرایی یا دترمنیسم یک نظریه فلسفی است که بر طبق آن هر رویدادی از جمله رفتارها و کنش‌های انسان، به صورتعِلّی (علت و معلول) بدست زنجیرهٔ پیوسته‌ای از رخدادهای پیشین به‌طور کامل تعیین شده‌است. به عبارت دیگر بر اساس جبرگرایی، سیستم جهان دارای نظمی عِلّی و جبری می‌باشد که سرانجام آن تنها به یک نتیجه واحد منتهی خواهد شد.
  • ... که راسیونالیسم یا خِرَدگرایی یا عقل‌گرایی یا مکتب اصالت عقل، به معنی تکیه بر اصول عقلی و منطقی در اندیشه، رفتار و گفتار است.
  • ... که واقع‌گرایی یا رئالیسم، یک مکتب فلسفی است که ادّعا دارد بین علم و معلوم، قابلیت تطابق، وجود دارد؛ یعنی علم می‌تواند جهان را همان گونه که واقعاً هست، توصیف کند.
  • ... که مابعدالطبیعه یا متافیزیک یا متاگیتیک شاخه‌ای از فلسفهاست که به پژوهش دربارهٔ چیستی و کُنه وجود، زندگی وجهان به عنوان یک کل می‌پردازد.متافیزیک را ریشهٔ فلسفه می‌دانند؛ بدین معنا که فیلسوفان نخستین عمدتاً به این حوزه از فلسفه می‌پرداخته‌اند.
  • ... که ایدئالیسم یا آرمان گرایی نام مجموعه‌ای از دیدگاه‌های فلسفی با این مدّعاست که ایده‌ها موضوع حقیقی معرفت هستند؛ ایده‌ها بر اشیا مقدم‌اند و این ایده‌ها هستند که امکانِ بودن را برای اشیا فراهم می‌کنند.

درگاه‌های وابسته

درگاه‌های وابسته
Sciences exactes.svg Psi2.svg Klepsydra-pt.svg
دانش روان‌شناسی تاریخ

در دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا

The Philosophy Portal
a portal for Wikipedia's
philosophy resources,
16,987 articles in English.
Article · Category · Glossary · Outline · WikiProject Categories · Featured content · A–Z index

Introduction

The Thinker, a statue by Auguste Rodin, is often used to represent philosophy.

Philosophy (from Greek φιλοσοφία, philosophia, literally "love of wisdom") is the study of general and fundamental questions about existence, knowledge, values, reason, mind, and language. Such questions are often posed as problems to be studied or resolved. The term was probably coined by Pythagoras (c. 570 – 495 BCE). Philosophical methods include questioning, critical discussion, rational argument, and systematic presentation. Classic philosophical questions include: Is it possible to know anything and to prove it? What is most real? Philosophers also pose more practical and concrete questions such as: Is there a best way to live? Is it better to be just or unjust (if one can get away with it)? Do humans have free will?

Historically, "philosophy" encompassed any body of knowledge. From the time of Ancient Greek philosopher Aristotle to the 19th century, "natural philosophy" encompassed astronomy, medicine, and physics. For example, Newton's 1687 Mathematical Principles of Natural Philosophy later became classified as a book of physics. In the 19th century, the growth of modern research universities led academic philosophy and other disciplines to professionalize and specialize. In the modern era, some investigations that were traditionally part of philosophy became separate academic disciplines, including psychology, sociology, linguistics, and economics.

Other investigations closely related to art, science, politics, or other pursuits remained part of philosophy. For example, is beauty objective or subjective? Are there many scientific methods or just one? Is political utopia a hopeful dream or hopeless fantasy? Major sub-fields of academic philosophy include metaphysics ("concerned with the fundamental nature of reality and being"), epistemology (about the "nature and grounds of knowledge [and]...its limits and validity"), ethics, aesthetics, political philosophy, logic and philosophy of science.

Read More

Selected article of the week

Normative ethics is the branch of the philosophical study of ethics concerned with classifying actions as right and wrong, as opposed to descriptive ethics. Normative ethics regards ethics as a set of norms related to actions.

Descriptive ethics deal with what the population believes to be right and wrong, while normative ethics deal with what the population should believe to be right and wrong.

Moreover, because it examines standards for the rightness and wrongness of actions, normative ethics is distinct from meta-ethics, which studies the nature of moral statements, and from applied ethics, which places normative rules in practical contexts.

Academic Branches of Philosophy

Philosophy ponders the most fundamental questions humankind has been able to ask. These are increasingly numerous and over time they have been arranged into the overlapping branches of the philosophy tree:

  • Aesthetics: What is art? What is beauty? Is there a standard of taste? Is art meaningful? If so, what does it mean? What is good art? Is art for the purpose of an end, or is "art for art's sake?" What connects us to art? How does art affect us? Is some art unethical? Can art corrupt or elevate societies?
  • Epistemology: What are the nature and limits of knowledge? What is more fundamental to human existence, knowing (epistemology) or being (ontology)? How do we come to know what we know? What are the limits and scope of knowledge? How can we know that there are other minds (if we can)? How can we know that there is an external world (if we can)? How can we prove our answers? What is a true statement?
  • Ethics: Is there a difference between ethically right and wrong actions (or values, or institutions)? If so, what is that difference? Which actions are right, and which wrong? Do divine commands make right acts right, or is their rightness based on something else? Are there standards of rightness that are absolute, or are all such standards relative to particular cultures? How should I live? What is happiness?
  • Logic: What makes a good argument? How can I think critically about complicated arguments? What makes for good thinking? When can I say that something just does not make sense? Where is the origin of logic?
  • Metaphysics: What sorts of things exist? What is the nature of those things? Do some things exist independently of our perception? What is the nature of space and time? What is the relationship of the mind to the body? What is it to be a person? What is it to be conscious? Do gods exist?
  • Political philosophy: Are political institutions and their exercise of power justified? What is justice? Is there a 'proper' role and scope of government? Is democracy the best form of governance? Is governance ethically justifiable? Should a state be allowed? Should a state be able to promote the norms and values of a certain moral or religious doctrine? Are states allowed to go to war? Do states have duties against inhabitants of other states?

List articles

Icon-notepad.svg

Categories

Selected philosopher of the week

Ayn Rand was a Russian-born American novelist and philosopher best known for developing Objectivism and for writing the novels We the Living, The Fountainhead, Atlas Shrugged, and the novella Anthem. A broadly influential figure in post-WWII America, her work attracted both enthusiastic admiration and scathing denunciations.

Rand's writing emphasizes the philosophic concepts of objective reality, reason, rational egoism, and laissez-faire capitalism, while attacking what she saw as the irrationality and immorality of altruism, collectivism, and communism. She believed that people must choose their values and actions by reason; that the individual has a right to exist for his or her own sake, neither sacrificing self to others nor others to self; and that no one has the right to take what belongs to others by physical force or fraud, or impose their moral code on others by physical force. Her politics have been described as minarchism and libertarianism, though she never used the first term and detested the second.

Related Academic Fields

Educational Books icon.png

Miscellaneous

Wikipedia Philosophy Resources

Oxygen480-categories-applications-education-miscellaneous.svg

Internet Philosophy Resources

Related portals

Did you know

Portrait of Francisco de Vitoria

Sebastian Petrycy's tomb effigy in Kraków

Rāmabhadrācārya meditating on the banks of Mandakini river during a Payovrata. He is seated in the Sukhasana pose with fingers folded in the Chin Mudra.

  • …that Jagadguru Rāmabhadrācārya (pictured), a blind Hindu religious leader, has observed nine Payovrata, a six-month diet of only milk and fruits, per the fifth verse of the Dohāvalī composed by Tulasidāsa, which says that chanting the name of Rāma subsisting on a diet of milk and fruits for six months will result in all the auspiciousness and accomplishments in one's hand?

Topics

Featured picture

Featured image (Check back later for today's.) Portal:Philosophy/FP/47

Task forces

Tasks

SmallSocrates.png
WikiProject Philosophy task list

  • Optimism should have a separate page that focuses on the philosophical idea of optimism and distinguishes the philosophical view from "positive thinking" and other everyday uses of the word.
  • Philosophy of social science, has some okay points but requires elaboration on Wittgenstein and Winch, perhaps other linguistic critiques, whether logical positivist or postmodernist.
  • Exchange value needs to be redone, it shouldn't be under 'Marxist theory'- although it's an important component of Marxist theory it's also vital for all economics. That said the article's weight on Marx is also absurd.
  • German Idealism and the articles related to it may need to be rewritten or expanded to avoid undue weight on Arthur Schopenhauer.
  • Protected values first section confuses right action and values and needs a copy edit, moving and wikifying
  • Quality (philosophy) needs a more clear explanation.
  • Socratic dialogues could do with some tidying and clarification. See the talk page for one suggested change.
  • Problem of universals: The introductory definition is (perhaps) fixed. But, the article is poor. Check out the German version.
  • Teleology: the article is shallow and inconsistent.
  • Existentialism: the quality of this article varies wildly and is in desperate need of expert attention.
  • Analytic philosophy This is a very major topic, but still has several sections which are stubs, and several topics which are not covered.
  • Lifeworld A philosophical concept that seems to have fallen exclusively into the hands of the sociologists. Could use some attention; it's a major and complex issue in phenomenology.
  • Amorality This page needs great attention as it is currently totally uninformative and, in my opinion, risks more to confuse readers than inform them, as most people will come here with no knowledge of amoralism and worse, often with huge bias against it.
  • Perception Needs the attention of philosophically minded Wikipedians. This is only the start of an overhaul of perception and related articles.

Edit this list | To do | stubs | Article alerts | Cleanup listing | Category | Portal | RFC | Deletion | Requested articles | Discussion

Associated Wikimedia

The following Wikimedia Foundation sister projects provide more on this subject:

Wikibooks
Books

Commons
Media

Wikinews 
News

Wikiquote 
Quotations

Wikisource 
Texts

Wikiversity
Learning resources

Wikivoyage 
Travel guides

Wiktionary 
Definitions

Wikidata 
Database

Wikispecies 
Species

Portals

Purge server cache