این صفحه یک درگاه برگزیده است.

درگاه:زیست‌شناسی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish

صفحه اصلی   رده‌ها و موضوعات   درگاه‌ها و پروژه‌ها

درگاه زیست‌شناسی


Blue morpho butterfly.jpg

زیست‌شناسی دانش شناخت موجودات زنده‌است. این دانش به بررسی ویژگی‌ها و رفتار سازواره‌ها، چگونگی پیدایش گونه‌ها و افراد، و نیز به بررسی برهم‌کنش جانداران با یکدیگر و محیط پیرامونشان می‌پردازد. زیست‌شناسی شامل طیف گسترده‌ای از رشته‌های علمی مستقل است. از مهم‌ترین رشته‌های زیست‌شناسی، فیزیولوژی، کالبدشناسی، بوم‌شناسی، زیست‌شناسی مولکولی و سلولی، زیست‌شیمی، ژنتیک و زیست‌شناسی تکاملی هستند. در زیست‌شناسی رشد و نمو اندام جانداران نیز مورد مطالعه قرار می‌گیرد. زیست‌شناسی سیستم‌های زیست‌شناختی را بر اساس اصول و مفاهیمی چون جامعیت، تکامل، تنوع، تسلسل، هم‌ایستایی و کنش و واکنش‌ها توصیف می‌کند.

نوشتار برگزیده

Killerwhales jumping.jpg

نهنگ قاتل، که به نام اُرکا نیز شناخته می‌شود، جانوری آبزی‌است که به خانوادهٔ دلفین‌های اقیانوسی تعلق دارد و بزرگ‌ترین جاندار در میان دلفین‌سانان است. نهنگ‌های قاتل در اقیانوس‌های سراسر جهان، از دریاهای قطبی گرفته تا دریاهای گرمسیری، یافت می‌شوند. آن‌ها طعمه‌های گوناگونی را به‌عنوان غذا اختیار می‌کنند، با این حال بعضی گروه‌ها تنها به دنبال یک طعمه می‌روند. بعضی تنها از ماهیان تغذیه می‌کنند و برخی دیگر به گله‌های پستانداران دریایی، مانند فک، شیر دریایی، گراز دریایی و حتی نهنگ‌ها نیز حمله می‌کنند. نهنگ‌های قاتل در بالای هرم غذایی هستند، دشمنان طبیعی ندارند و گاه نهنگ‌های بزرگ را نیز طعمه خود می‌کنند.

نهنگ‌های قاتل بسیار اجتماعی‌اند؛ بعضی دسته‌های آن‌ها دارای خانواده‌های مادرنهاد هستند که پایدارترین خانواده‌های این‌چنینی در میان همهٔ جانوران را تشکیل می‌دهند. روش‌های شکار پیچیده و صداهای تولیدیشان، که اغلب منحصر به یک دسته‌اند و نسل‌به‌نسل منتقل می‌شوند، به عنوان گونه‌ای از فرهنگ شناخته می‌شوند. در حال حاضر اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست وضعیت بقای نهنگ قاتل را در حالت اطلاعات ناکافی طبقه‌بندی کرده‌است چرا که این احتمال وجود دارد که یک زیرگونه یا بیشتر از این جاندار، خود گونه‌هایی جدا باشند. بعضی جمعیت‌های محلی این گونه در برخی مناطق به دلایلی مانند نابودی طعمه‌ها، از میان رفتن قلمرو، آلودگی آب یا برخورد با ماهیگیران به‌عنوان گونهٔ تهدیدشده یا در معرض خطر در نظر گرفته می‌شوند.

نهنگ‌های قاتل به عنوان خطری برای انسان دیده نمی‌شوند، با این حال گزارش‌هایی از زخمی یا کشته‌شدن تربیت‌کنندگان نهنگ‌های قاتل در اسارت و در پارک‌های نمایشی پستانداران دریایی منتشر شده‌است. این جانوران نقش مهمی در فرهنگ و باورهای مردم بومی مناطقی از جهان دارند و به آن‌ها هم به عنوان روح انسان‌ها و هم کشتارگرانی بی‌رحم نگریسته می‌شود.
بیشتر...

زندگی‌نامهٔ برگزیده

Charles Darwin by G. Richmond.jpg

چارلز داروین زیست‌شناس بریتانیایی و نظریه پرداز نظریه تکامل زیست‌شناختی است. چارلز داروین در ۱۲ فوریه ۱۸۰۹ در خانواده پزشکی ثروتمند اهل شروزبری در ناحیه شراپشایر در انگلستان زاده شد.

وقتی داروین هشت سال داشت مادرش درگذشت. یک سال بعد او را برای تحصیل به مدرسه شبانه‌روزی در شهر همسایه فرستادند. در ۱۸۲۵ پس از صرف یک سال کارآموزی در کنار پدرش برای تحصیل پزشکی به دانشگاه ادینبرو رفت. اما خشونت عملیات جراحی باعث شد که از پزشکی بیزار شود و در عوض نزد یک برده سیاهپوست آزاد شده به نام جان ادمونستن به آموختن تاکسیدرمی مشغول شود. داروین شیفته داستان‌هایی بود که ادمونستن از جنگل‌های بارانی آمریکای جنوبی برایش تعریف می‌کرد.پس از دانش‌آموختگی، داروین و همکلاسی‌هایش تصمیم گرفتند که برای مطالعه تاریخ طبیعی مناطق گرمسیر به جزایر مادیرا سفر کنند.

نوشتارهای برگزیده

نگارهٔ برگزیده

Eye Arrangement of a Hogna Wolf Spider.png

عنکبوت جانور بی مهرهٔ شکارگری است که دارای بدنی دوبخشی و هشت پا است. عنکبوت‌ها فاقد بخش‌های جوندهٔ دهان و بال‌اند. آنها در راستهٔ عنکبوت‌ها طبقه‌بندی می‌شوند که خود یکی از چند راستهٔ ردهٔ بزرگتر عنکبوتیان است. ردهٔ تاربافان دربردارندهٔ گونه‌هایی چون گزدم و کنه است.

گفتاورد

«اگر یکی یا دو تا از برادرانم به رودخانه می‌افتادند، شاید زندگی‌ام را برای نجات آن‌ها به خطر نمی‌انداختم؛ امّا اگر بیش از دو تا از برادرانم داشتند غرق می‌شدند؛ احتمالا سعی می‌کردم به قیمت به خطر انداختن زندگی‌ام آن‌ها را نجات دهم.»

جان هالدین، در تبیین مفهوم شایستگی فراگیر

آیا می‌دانستید؟

آیا می‌دانستید...
Humpbackwhale37.jpg
  • ... که ستاره دریایی مغز ندارد؟
  • ... که هشت‌پا سه قلب دارد؟
  • ... که قلب میگو در مغز آن است؟
  • ... که ماهی قرمز تنها وقایع تا سه ثانیه قبل را به یاد می‌آورد؟
  • ... که مورچه‌ها هرگز نمی‌خوابند؟
  • ... که اگر ماهی قرمز را در محل تاریکی نگه دارید کم کم به سفید تغییر رنگ می‌دهد؟
  • ... که سگ‌های خال دار بدون خال متولد می‌شوند؟
  • ... که حلزون‌ها می‌توانند تا سه سال بخوابند و در این مدت هیچ غذایی نخورند؟
  • ... که موریانه‌ها وقتی به موسیقی هوی متال گوش می‌دهند چوب را با سرعت دو برابر می‌خورند؟
  • ... که مقاومت موش صحرایی در برابر بی آبی بیشتر از شتر است؟

The Biology Portal

 

Darlingtonia californica.jpg
Harvestman opilio canestrinii male.jpg

Biology is the natural science that studies life and living organisms, including their physical structure, chemical processes, molecular interactions, physiological mechanisms, development and evolution. Despite the complexity of the science, there are certain unifying concepts that consolidate it into a single, coherent field. Biology recognizes the cell as the basic unit of life, genes as the basic unit of heredity, and evolution as the engine that propels the creation and extinction of species. Living organisms are open systems that survive by transforming energy and decreasing their local entropy to maintain a stable and vital condition defined as homeostasis.

Sub-disciplines of biology are defined by the research methods employed and the kind of system studied: theoretical biology uses mathematical methods to formulate quantitative models while experimental biology performs empirical experiments to test the validity of proposed theories and understand the mechanisms underlying life and how it appeared and evolved from non-living matter about 4 billion years ago through a gradual increase in the complexity of the system. See branches of biology.

Selected article

Adenanthos cuneatus (cultivated, labelled as Adenanthos cuneata f. prostrate)

Adenanthos cuneatus, also known as coastal jugflower, flame bush, bridle bush and sweat bush, is a shrub of the family Proteaceae native to the south coast of Western Australia. The French naturalist Jacques Labillardière originally described it in 1805. Within the genus Adenanthos, it lies in the section Adenanthos and is most closely related to A. stictus. A. cuneatus has hybridized with four other species of Adenanthos. Growing to 2 m (6 ft 7 in) high and wide, it is erect to prostrate in habit, with wedge-shaped lobed leaves covered in fine silvery hair. The single red flowers are insignificant, and appear all year, though especially in late spring. The reddish new growth occurs over the summer.


Selected biography

Mary Anning painting.jpg

Mary Anning (21 May 1799 – 9 March 1847) was a British fossil collector, dealer and palaeontologist who became known around the world for important finds she made in the Jurassic age marine fossil beds at Lyme Regis where she lived. Her work contributed to the fundamental changes in scientific thinking about prehistoric life and the history of the earth that occurred in the early 19th century.

Anning searched for fossils in the area's Blue Lias cliffs, particularly during the winter months when landslides exposed new fossils that had to be collected quickly, before they were lost to the sea. It was dangerous work, and she nearly lost her life in 1833 during a landslide that killed her dog Tray. Her discoveries included the first ichthyosaur skeleton to be correctly identified, which she and her brother Joseph found when she was just twelve years old; and the first two plesiosaur skeletons ever found. Her observations played a key role in the discoveries that belemnite fossils contained fossilised ink sacs, and that coprolites, known as bezoar stones at the time, were fossilised faeces.

Anning's gender and social class prevented her from fully participating in the scientific community of 19th-century Britain—dominated as it was by wealthy Anglican gentlemen. She struggled financially for much of her life. Her family were poor, and as religious dissenters were subject to legal discrimination. Her father, a cabinetmaker, died when she was eleven. She became well known in geological circles around the world, and was consulted on issues of anatomy as well as about collecting fossils. However, as a woman she was not eligible to join the Geological Society of London, and she did not always receive full credit for her scientific contributions. Indeed she wrote in a letter: "The world has used me so unkindly, I fear it has made me suspicious of everyone." The only scientific writing of hers published in her lifetime appeared in the Magazine of Natural History in 1839, an extract from a letter which Anning had written to the magazine's editor questioning one of its claims. After her death her unusual life story attracted increasing interest. Charles Dickens wrote of her in 1865 that "[t]he carpenter's daughter has won a name for herself, and has deserved to win it."


Major topics

General Life | species | biology
Evolution (Intro) Natural selection | genetic drift | sexual selection | speciation | mutation | gene flow
Tree of life Cladistics | Animals | plants | fungi | protists | bacteria | archaea | prokaryote | eukaryote | three-domain system | angiosperms | insects | molluscs | nematodes | viruses
Classification of man Primate | mammal | vertebrate | craniata | chordate | deuterostome | animal
History of biology Great Chain of Being | omne vivum ex ovo | timeline of biology and organic chemistry
History of... ecology | evolutionary biology | geography | model organisms | molecular biology | paleontology
Biochemistry DNA | RNA | protein | enzyme | protein folding | carbohydrate | lipid | glycolysis | citric acid cycle | electron transport chain | oxidative phosphorylation | photosynthesis | protein structure
Genetics (Intro) Gene | genome | karyotype | transcription | translation | recombination | chromosome | Mendelian inheritance | phenotype | genotype | epigenetics | splicing | mutation | genetic fingerprint | chromatin | classical genetics | ecological genetics | molecular genetics | population genetics | quantitative genetics
The cell Cell wall | cell membrane | cytoskeleton | mitochondrion | chloroplast | nucleus | endoplasmic reticulum | Golgi apparatus | cell cycle | mitosis | metabolism | cell signaling | protein targeting
Life cycle DNA replication | reproduction | ploidy | spermatogenesis | alternation of generations | oogenesis | parasitism | evolution of sex | meiosis | senescence
Development Tissues | fertilization | embryogenesis | gastrulation | neurulation | organogenesis | differentiation | morphogenesis | metamorphosis | ontogeny
Lab techniques Genetic engineering | transformation | gel electrophoresis | chromatography | centrifugation | cell culture | DNA sequencing | DNA microarray | green fluorescent protein | vector | enzyme assay | protein purification | Western blot | Northern blot | Southern blot | restriction enzyme | polymerase chain reaction | two-hybrid screening | in vivo - in vitro - in silico
Life history Altricial - precocial | sex ratio
Behaviour Altruism - cooperation - foraging - learning - parental care - sexual conflict - territoriality
Ecology Biomass | food chain | indicator species | extinction | biogeography | habitat | species distribution | Gaia theory | metapopulation
Conservation Biodiversity | biodiversity hotspot | nature reserve | edge effect | Allee effect | corridor | fragmentation | pollution | invasive species | in situ - ex situ | seedbank | environmental economics
Field techniques Belt transect | mark and recapture | species discovery curve
Other fields Anatomy | astrobiology | biological anthropology | botany | bioengineering | bioinformatics | environmental science | ethology | human biology | marine biology | microbiology | natural history | origin of life | paleontology | parasitology | pathology | pharmacology | phylogenetics | physiology | synthetic biology | systems biology | taxonomy | zoology
Assessment Nobel Prize in Physiology or Medicine
See also Template:History of biology

Selected image


Atelopus certus calling male edit.jpg

Atelopus certus, the Darien stubfoot toad or Toad Mountain harlequin frog, is a species of toad in the family Bufonidae endemic to Panama.


Did you know...

  • ... that the smallest fish is called Pandaka pygmaea?
  • ...that the largest flower, Rafflesia has a very foul odor?

...Archive

Things you can do

WikiProjects

Categories

Biology portals

Related portals

Associated Wikimedia

The following Wikimedia Foundation sister projects provide more on this subject:

Wikibooks
Books

Commons
Media

Wikinews 
News

Wikiquote 
Quotations

Wikisource 
Texts

Wikiversity
Learning resources

Wiktionary 
Definitions

Wikidata 
Database