درگاه:ادبیات فارسی/رده‌ها و موضوعات/انواع

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
ویرایش انواع ۱

درگاه:ادبیات فارسی/رده‌ها و موضوعات/انواع/۱

شاهنامه

حماسه در لغت به معنی دلیری و شجاعت است و در اصطلاح، شعری است داستانی با زمینهٔ قهرمانی، قومی و ملی که حوادثی خارق‌العاده در آن جریان دارد. در این نوع شعر، شاعر، هیچ‌گاه عواطف شخصی خود را در اصل داستان وارد نمی‌کند و آن را به پیروی از امیال خویش تغییر نمی‌دهد. به همین سبب، درسرگذشت یا شرح قهرمانی‌های پهلوانان و شخصیت‌های داستان خود، هرگز دخالت نمی‌ورزد و به نام و کام خود در باب آن‌ها داوری نمی‌کند. شاعر با داستان‌هایی شفاهی و مدون سروکار دارد که در آن‌ها شرح پهلوانی‌ها، عواطف و احساسات مختلف مردم یک روزگار و مظاهر میهن و دوستی و فداکاری و جنگ با تباهی‌ها و سیاهی‌ها آمده است.

در ادبیات ملل از یک دیدگاه دو نوع منظومهٔ حماسی می‌توان یافت. نخست منظومه‌های حماسی طبیعی و ملی که عبارت‌است از نتایج افکار و قرایح و علایق و عواطف یک ملت که در طی قرن‌ها تنها برای بیان وجوه عظمت و نبوغ آن قوم به وجود آمده است. و منظومه‌های حماسی مصنوع که شاعر خود به ابداع و ابتکار می‌پردازد و داستانی را به وجود می‌اورد. حماسه باید دارای چهار زمینهٔ داستانی، قهرمانی٬ملی و خرق عادت باشد.از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین حماسه‌های ادبیات فارسی می‌توان به شاهنامهٔ فردوسی و نیز داستان‌هایی مانند کوش‌نامه، گرشاسپ‌نامه، فرامرزنامه و برزونامه اشاره کرد. همچنین حماسهٔ حمله حیدری و حمزه‌نامه هم از آثار مهم حماسی-مذهبی فارسی هستند. مهم‌ترین و جامع‌ترین حماسهٔ منثور فارسی مرزبان‌نامه است

ویرایش انواع ۲

درگاه:ادبیات فارسی/رده‌ها و موضوعات/انواع/۲

تعزیه

آغاز ادبیات نمایشی در ایران رنگ و بوی مذهبی داشت. مغان و خنیاگران پارتی آوازها را با نمایش اجرا می‌کردند. در دوران اسلامی آداب تعزیه را به صورت نمایشی اجرا می‎کردند. مراسم سوگ سیاوش که پیرامون کسی از شخصیت‌های شاهنامه‌ای بود نیز به گونه‌ای همراه با نمایش ادا می‌شد. در ایران بعد از صفوی آداب عاشورایی رنگ جدی بخود گرفت. در همان زمان اجرای تئاتر در میان ارمنیان اصفهان که در جلفا ساکن بودند تحت تأثیر خارجی‌های ساکن در این مسیحی‌نشین آغاز شد.

با این حال ادبیات نمایشی نوین در ایران با ترجمه آثار مولیر به فارسی در دوران مشروطیت قاجار رایج شد و تا به امروز ادامه یافت. از اواسط دههٔ ۱۳۳۰ بر پایی سالن‌های جدید نمایش و برگزاری جشنواره‌های تئاتر و توجه روشنفکران به ریشه‌های هنر بومی و ملی سبب رونق دوبارهٔ نمایشنامه‌نویسی شد. غلامحسین ساعدی با نام مستعار گوهرمراد و بهرام بیضایی و اکبر رادی و اسماعیل خلج از برجسته‌ترین نمایشنامه‌نویسان معاصر به شمار می‌روند.

ویرایش انواع ۳

درگاه:ادبیات فارسی/رده‌ها و موضوعات/انواع/۳

قابوس‌نامه

ادبیات تعلیمی گونه‌ای از خلق آثار ادبی است که با درونمایهٔ علمی و اخلاقی به هدف تعلیم و تربیت نگاشته شده‌باشد. در ادبیات فارسی ادب تعلیمی ریشه‌دار است و در آثار رودکی و متقدمان وی و نیز در بخش‌های زیادی از شاهنامهٔ فردوسی به چشم می‌خورد. با توجه به اینکه بسیاری از آثار غیر تعلیمی مانند آثار حماسی و غنایی دامنهٔ تعلیماتی و بار آموزشی در خود دارند یا پندهای اخلاقی به خوانندگان منتقل می‌کنند تعیین مرز میان ادبیات تعلیمی و سایر انواع ادبی اندکی دشوار است. به بیان دیگر دامنه ادبیات تعلیمی تا حد زیادی گسترده‌تر سایر انواع ادبی است. از نمونه‌های بارز ادبیات تعلیمی در زبان فارسی می‌توان به بوستان و گلستان و سایر مثنوی‌های سعدی، مخزن الاسرار سرودهٔ حکیم نظامی، مرزبان‌نامه و قابوس‌نامه اشاره‌کرد.

ویرایش انواع ۴

درگاه:ادبیات فارسی/رده‌ها و موضوعات/انواع/۴

خسرو و شیرین

غنا در مفهوم واژه‌ای به معنی سرود خوانی و آواز است. در ادبیات فارسی به بخشی از سروده‌های منظوم که بیشتر در قالب‌های مثنوی و غزل آفریده شده‌اند ادبیات غنایی فارسی گفته می‌شود. درونمایه ادبیات غنایی فارسی معمولاً شامل عشق و شور جوانی است. از نمونه‌های موفق ادبیات غنایی ایران می‌توان به خسرو و شیرین و لیلی و مجنون در آثار نظامی گنجوی، ویس و رامین اثر فخرالدین اسعد گرگانی، و غزلیات حافظ و سعدی اشاره نمود.

ویرایش انواع ۵
ویرایش انواع ۶
ویرایش انواع ۷
ویرایش انواع ۸
ویرایش انواع ۹
ویرایش انواع ۱۰
ویرایش انواع ۱۱
ویرایش انواع ۱۲
ویرایش انواع ۱۳
ویرایش انواع ۱۴
ویرایش انواع ۱۵
ویرایش انواع ۱۶
ویرایش انواع ۱۷
ویرایش انواع ۱۸
ویرایش انواع ۱۹
ویرایش انواع ۲۰
ویرایش انواع ۲۱
ویرایش انواع ۲۲
ویرایش انواع ۲۳
ویرایش انواع ۲۴
ویرایش انواع ۲۵
ویرایش انواع ۲۶
ویرایش انواع ۲۷
ویرایش انواع ۲۸
ویرایش انواع ۲۹
ویرایش انواع ۳۰
ویرایش انواع ۳۱
ویرایش انواع ۳۲
ویرایش انواع ۳۳
ویرایش انواع ۳۴
ویرایش انواع ۳۵
ویرایش انواع ۳۶
ویرایش انواع ۳۷
ویرایش انواع ۳۸
ویرایش انواع ۳۹
ویرایش انواع ۴۰
ویرایش انواع ۴۱
ویرایش انواع ۴۲
ویرایش انواع ۴۳
ویرایش انواع ۴۴
ویرایش انواع ۴۵
ویرایش انواع ۴۶
ویرایش انواع ۴۷
ویرایش انواع ۴۸
ویرایش انواع ۴۹
ویرایش انواع ۵۰
ویرایش انواع ۵۱
ویرایش انواع ۵۲
ویرایش انواع ۵۳
ویرایش انواع ۵۴
ویرایش انواع ۵۵
ویرایش انواع ۵۶
ویرایش انواع ۵۷
ویرایش انواع ۵۸
ویرایش انواع ۵۹
ویرایش انواع ۶۰
ویرایش انواع ۶۱
ویرایش انواع ۶۲
ویرایش انواع ۶۳
ویرایش انواع ۶۴
ویرایش انواع ۶۵
ویرایش انواع ۶۶
ویرایش انواع ۶۷
ویرایش انواع ۶۸
ویرایش انواع ۶۹
ویرایش انواع ۷۰
ویرایش انواع ۷۱
ویرایش انواع ۷۲
ویرایش انواع ۷۳
ویرایش انواع ۷۴
ویرایش انواع ۷۵
ویرایش انواع ۷۶
ویرایش انواع ۷۷
ویرایش انواع ۷۸
ویرایش انواع ۷۹
ویرایش انواع ۸۰
ویرایش انواع ۸۱
ویرایش انواع ۸۲
ویرایش انواع ۸۳
ویرایش انواع ۸۴
ویرایش انواع ۸۵
ویرایش انواع ۸۶
ویرایش انواع ۸۷
ویرایش انواع ۸۸
ویرایش انواع ۸۹
ویرایش انواع ۹۰
ویرایش انواع ۹۱
ویرایش انواع ۹۲
ویرایش انواع ۹۳
ویرایش انواع ۹۴
ویرایش انواع ۹۵
ویرایش انواع ۹۶
ویرایش انواع ۹۷
ویرایش انواع ۹۸
ویرایش انواع ۹۹