خیزش‌های گتو

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
خیزش‌های گتو
Ghetto Vilinus.gif
Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 09.jpg
بالا: اعضای سازمان پارتیزانی متحد (FPO) در گتو ویلنا، یکی از نخستین سازمان‌های مقاومت که در گتوهای نازی تشکیل شد.
پایین: یهودیان دستگیر شده در جریان خیزش گتوی ورشو که توسط سربازان آلمانی به سوی اردوگاه مرگ هدایت می‌شوند.
موقعیتاروپای تحت اشغال آلمان نازی
تاریخ۱۹۴۱–۴۳, جنگ جهانی دوم
نوع رویدادخیزش مسلحانه

خیزش‌های گتو در طول جنگ جهانی دوم به یک سری شورش‌های مسلحانه علیه رژیم آلمان نازی میان سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۳ در گتوهای تازه تأسیس شده یهودیان در سراسر اروپای تحت اشغال نازی‌ها گفته می‌شود. به دنبال حمله آلمان و شوروی به لهستان در سپتامبر ۱۹۳۹، یهودیان لهستانی از همان ابتدا هدف حمله قرار گرفتند. طی چند ماه در درون خاک لهستان اشغالی، آلمانی‌ها صدها گتو ایجاد کردند که در آن یهودیان را ناچار به زندگی می‌کردند. این گتوهای جدید بخشی از سیاست رسمی آلمان در حذف یهودیان از صحنه عمومی با هدف بهره‌کشی اقتصادی بود.[۱] ترکیبی از تعداد زیاد زندانیان، شرایط غیر بهداشتی و کمبود غذا منجر به مرگ و میر زیادی در درون این گتوها شد.[۲] در بیشتر شهرها جنبش‌های مقاومت زیرزمینی یهودی تقریباً بلافاصله پس از آن شکل گرفتند، اگرچه گتوسازی دسترسی آنها به منابع را بشدت محدود کرده بود.[۳]

مبارزان گتو در کشنده‌ترین مرحله هولوکاست موسوم به عملیات راینهارد (که در سال ۱۹۴۲ آغاز شد)، علیه برنامه‌های نازی‌ها برای اخراج همه زندانیان - مردان، زنان و کودکان - به اردوگاه‌های مرگ، با هدف پاکسازی گسترده آن‌ها، دست به اسلحه بردند.[۳]

تاریخچه[ویرایش]

مقاومت مسلحانه در بیش از ۱۰۰ مکان در دو سوی مرزهای سال ۱۹۳۹ میان لهستان و اتحاد جماهیر شوروی، به‌طور عمده در شرق لهستان، شکل گرفتند.[۴][۵] برخی از این خیزش‌ها گسترده‌تر و سازمان‌یافته‌تر بودند، در حالی که برخی دیگر کوچک و خودجوش بودند. مشهورترین و بزرگترین خیزش‌های یهودیان در طول هولوکاست در گتو ورشو میان ۱۹ آوریل و ۱۶ مه ۱۹۴۳،[۶] و در بیاویستوک در اوت رخ دادند. در جریان خیزش گتو ورشو ۵۶٬۰۶۵ یهودی یا در دم کشته شدند یا پیش از اینکه گتو با خاک یکسان شود، دستگیر و با قطارهای هولوکاست روانه اردوگاه‌های مرگ شدند.[۷][۸] در گتو بیاویستوک، به دنبال اخراج‌هایی که در آن ۱۰ هزار یهودی به قطارهای هولوکاست هدایت شدند و ۲۰۰۰ تن دیگر نیز در همان‌جا به قتل رسیدند، در کنشگران زیرزمینی گتو خیزشی بر پا کردند که منجر به محاصره این گتو شد و یک ماه کامل ادامه داشت.[۹] دیگر چنین مقاومت‌هایی منجر به آن شد که آلمانی‌ها به‌طور عمده اقدام به سوزاندن گتوهایی چون کولومیا، اوکراین امروزین،[۱۰] و تیرباران دسته‌جمعی زنان و کودکان، همچون میزوچ، کنند.[۱۱][۱۲]

چند نمونه از خیزش‌های گتو[ویرایش]

خیزش‌هایی در ۵ شهر عمده، ۴۵ شهرک استانی، ۵ اردوگاه کار و مرگ، و همچنین کمینه ۱۸ اردوگاه کار اجباری رخ دادند.[۱۳] خیزش‌های مطرح‌تر گتو عبارتند از:[۱۴]

برچیده شدن چندین گتو دیگر نیز با حدی از مقاومت مسلحانه روبرو شد:

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Wolf Gruner (2006), Jewish Forced Labor Under the Nazis: Economic Needs and Racial Aims, 1938-1944, Cambridge University Press, pp. 249–250, ISBN 0-521-83875-4
  2. Marek Edelman. "The Ghetto Fights". The Warsaw Ghetto: The 45th Anniversary of the Uprising. Literature of the Holocaust, at the University of Pennsylvania. Retrieved 2 October 2013.
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ "Resistance in Ghettos". Jewish Uprisings in Ghettos and Camps, 1941–1944. Holocaust Encyclopedia. June 10, 2013. Retrieved 9 January 2014.
  4. Shmuel Krakowski (2010), Armed Resistance, YIVO
  5. "Jewish Resistance". United States Holocaust Memorial Museum. 2011. Archived from the original on January 26, 2012. Retrieved 9 January 2014 – via Internet Archive.
  6. "April–May 1943, Warsaw Ghetto Uprising". Timeline of Events. United States Holocaust Memorial Museum. 2013. Retrieved 9 January 2014.
  7. "World War II: Warsaw Ghetto Uprising". Originally published by World War II magazine. 12 June 2006. Retrieved 4 September 2014. See also: Stroop Report for supplementary data.
  8. Marcin Wilczek (19 April 2011). "A Somber Anniversary". ZSSEDU. Retrieved 4 September 2014.
  9. Sara Bender (2008). The Jews of Bialystok During World War II and the Holocaust. The End of the Ghetto. UPNE. pp. 253–263. ISBN 978-1-58465-729-3 – via Google Books preview.
  10. "Warsaw Ghetto Uprising". Holocaust Encyclopedia. Holocaust Memorial Museum, Washington DC. 2012. Archived from the original on October 28, 2012. Retrieved 9 January 2014.
  11. Eve Nussbaum Soumerai, Carol D. Schulz, Daily Life During the Holocaust, p. 124. شابک ‎۰۳۱۳۳۵۳۰۹۳.
  12. Photographs of the Mizocz shootings in the USHMM collection (No. 17876, 17877, 17878, 17879). Retrieved 26 October 2015.
  13. United States Holocaust Memorial Museum, Resistance during the Holocaust (PDF), The Miles Lerman Center for the Study of Jewish Resistance, p. 6 of 56 in current document.
  14. "Map of the Jewish uprisings in World War II" (PDF file, direct download 169 KB). Yad Vashem. 2013. Retrieved 9 January 2014.

پیوند به بیرون[ویرایش]